Trong dự thảo Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) đang được lấy ý kiến, Bộ Tài chính đã đề xuất một bước ngoặt quan trọng trong việc định nghĩa và phân loại doanh nghiệp. Thay vì duy trì các tiêu chí có phần phức tạp như hiện nay, cơ quan soạn thảo hướng tới việc sử dụng những chỉ số đơn giản, dễ đối chiếu dựa trên cơ sở dữ liệu về thuế, bảo hiểm và đăng ký kinh doanh.

Điểm đáng chú ý nhất là việc loại bỏ tiêu chí về tổng nguồn vốn thường gây khó khăn trong việc xác minh và cập nhật. Thay vào đó, dự thảo chỉ tập trung vào hai chỉ số cơ bản là số lao động bình quân năm và tổng doanh thu của năm trước liền kề. Theo đề xuất mới, ngưỡng xác định doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ được nới rộng đáng kể khi số lượng lao động tối đa tăng từ 200 người lên không quá 300 người. Đồng thời, mức doanh thu trần cũng được điều chỉnh tăng từ 300 tỷ đồng lên không quá 400 tỷ đồng.

Việc nới lỏng các tiêu chí này không chỉ phù hợp với thông lệ quốc tế mà còn giúp nhiều doanh nghiệp đang trong quá trình lớn mạnh không bị "văng" ra khỏi các chương trình hỗ trợ của Nhà nước. Tuy nhiên, để đảm bảo tính công bằng và trách nhiệm, dự thảo cũng bổ sung điều kiện tiên quyết là doanh nghiệp phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ bảo hiểm xã hội cho người lao động mới được tiếp cận các nguồn lực hỗ trợ.

Dù chiếm tới hơn 98% tổng số doanh nghiệp trong nền kinh tế, nhưng khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) hiện mới chỉ tiếp cận được khoảng 19% đến 20% tổng dư nợ tín dụng. Theo khảo sát của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), có tới hơn 75% doanh nghiệp thừa nhận không thể vay vốn nếu thiếu tài sản bảo đảm. Đây là một rào cản mang tính cấu trúc bởi phần lớn các ngân hàng hiện nay vẫn ưu tiên bất động sản làm tài sản thế chấp, trong khi đây lại là điểm yếu của các doanh nghiệp nhỏ và startup công nghệ.

Để giải quyết bài toán này, Bộ Tài chính đề xuất bổ sung cơ chế khuyến khích tổ chức tín dụng cho nhóm doanh nghiệp này vay trên cơ sở đa dạng hình thức bảo đảm tiền vay. Theo đó, ngoài các tài sản hữu hình truyền thống, doanh nghiệp sẽ được phép dùng quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số, tài sản ảo hoặc các tài sản hình thành trong tương lai để làm vật thế chấp vay vốn. Đây được xem là "chìa khóa" mở ra cánh cửa tín dụng cho các doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, nơi giá trị lớn nhất nằm ở thuật toán, dữ liệu khách hàng và thương hiệu thay vì nhà xưởng hay đất đai.

Vì sao "cánh cửa" tín dụng vẫn chưa thực sự rộng mở đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa?

Doanh nghiệp nhỏ và vừa sắp được vay vốn dựa trên dòng tiền?

Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cũng khuyến khích các nhà băng chuyển dịch mô hình thẩm định từ dựa trên tài sản sang dựa trên xếp hạng tín nhiệm, phương án kinh doanh và dòng tiền thực tế. 

Thực tế cho thấy một số ngân hàng lớn như VPBank hay các ngân hàng trong nhóm "Big 4" đã bắt đầu triển khai các gói tín dụng chuyên biệt cho từng ngành hàng, cho phép vay dựa trên đơn hàng hoặc hợp đồng đầu ra, giúp doanh nghiệp tối ưu hóa nguồn vốn mà không bị áp lực về tài sản thế chấp.

Không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ tài chính thuần túy, dự thảo luật mới còn định hướng doanh nghiệp đi theo con đường phát triển xanh và bền vững. Những doanh nghiệp cam kết kinh doanh bền vững sẽ được ưu tiên tiếp cận các nguồn vốn mồi, hỗ trợ lãi suất cho dự án kinh tế tuần hoàn và hưởng các ưu đãi thuế đặc thù cho hoạt động bảo vệ môi trường. Đặc biệt, các tài sản phục vụ chuyển đổi xanh và tiết kiệm năng lượng sẽ được áp dụng cơ chế khấu hao nhanh, giúp doanh nghiệp sớm thu hồi vốn và tái đầu tư.

Nguyên tắc hỗ trợ cũng được chuyển đổi mạnh mẽ sang hướng công khai, minh bạch và ứng dụng triệt để công nghệ số. Nhà nước sẽ đẩy mạnh việc phân bổ ngân sách theo kết quả đầu ra và cấp phiếu hỗ trợ để doanh nghiệp chủ động lựa chọn các dịch vụ tư vấn, đào tạo phù hợp với nhu cầu thực tế. Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý theo hướng đồng bộ và khả thi này không chỉ nhằm phòng ngừa trục lợi chính sách mà còn thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển mạnh mẽ về chất lượng.

Dự kiến, nếu được Quốc hội thông qua vào kỳ họp tháng 10 tới, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2027. Đây được kỳ vọng sẽ là đòn bẩy quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng cường sức chống chịu cho "xương sống" của nền kinh tế Việt Nam trong bối cảnh mới.

Thanh Hoa