Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 320/2025 quy định chi tiết Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp. Nội dung tâm điểm nhận được sự quan tâm lớn từ cộng đồng kinh doanh là đề xuất gỡ bỏ yêu cầu bắt buộc thanh toán không dùng tiền mặt đối với một số khoản chi tại các địa bàn có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn và đặc biệt khó khăn.

Theo quy định hiện hành tại Nghị định 320/2025, các khoản chi mua hàng hóa hay dịch vụ có giá trị từ 5 triệu đồng trở lên phải có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt mới được tính vào chi phí hợp lý khi xác định thuế thu nhập doanh nghiệp. Dù quy định này đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy kinh tế số và phòng chống thất thu thuế, thực tế triển khai tại các vùng biên giới, hải đảo lại vấp phải nhiều rào cản.

Bộ Tài chính nhìn nhận, tại các địa bàn đặc thù, người dân và lao động phần lớn là đồng bào dân tộc thiểu số với trình độ văn hóa còn hạn chế. Nhiều người thậm chí không đủ điều kiện mở tài khoản ngân hàng hoặc không biết cách sử dụng các phương thức thanh toán hiện đại.

Thêm vào đó, hạ tầng ngân hàng và hệ thống ATM tại đây còn thưa thớt, khoảng cách di chuyển đến các trung tâm quá xa khiến việc chuyển khoản trở thành gánh nặng cho cả doanh nghiệp lẫn người dân.

Đáng chú ý, Bộ Quốc phòng cũng từng đề xuất Chính phủ cho phép các doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh tại vùng khó khăn được chi trả tiền mặt cho người lao động để phù hợp với thực tế hoạt động. Từ những phản hồi này, Bộ Tài chính đánh giá việc điều chỉnh quy định là cần thiết nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho doanh nghiệp và hỗ trợ mục tiêu tăng trưởng.

Ủng hộ mạnh mẽ đề xuất này, Luật sư Nguyễn Văn Được, Tổng giám đốc Công ty TNHH Kế toán và tư vấn thuế Trọng Tín cho rằng đây là một bước đi sát thực tế. Ông Được nhận định không thể áp dụng một quy định cứng nhắc cho tất cả mọi địa bàn khi hạ tầng thanh toán còn có sự chênh lệch quá lớn. Theo chuyên gia này, đây là một ngoại lệ có phạm vi rõ ràng nhằm tháo gỡ khó khăn cho các vùng đặc thù chứ không phải hành động nới lỏng quy định thanh toán không dùng tiền mặt trên diện rộng.

Thanh toán không dùng tiền mặt bùng nổ gấp 28 lần GDP

Tuy nhiên, ông Nguyễn Văn Được cũng bày tỏ sự trăn trở về những kẽ hở có thể phát sinh. Ông cảnh báo về tình trạng doanh nghiệp lợi dụng chính sách để hình thành các hộ kinh doanh "chân rết" tại vùng khó khăn nhằm hợp thức hóa nguồn gốc hàng hóa hoặc kê khống chi phí đầu vào. Do đó, ông nhấn mạnh rằng cơ quan thuế cần tăng cường hậu kiểm để bảo đảm tính thực chất của các giao dịch.

Dưới góc độ thực thi, ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas phân tích, đề xuất này mang lại lợi ích kép. Người dân vùng cao có thể bán hàng và nhận lương bằng tiền mặt ngay lập tức mà không phải lặn lội đường xa đi rút tiền tại ATM. Doanh nghiệp cũng giảm bớt được các thủ tục rườm rà khi thanh toán cho những đối tượng không có tài khoản ngân hàng.

Mặc dù vậy, ông Lê Văn Tuấn đặc biệt lưu ý về rủi ro gian lận thuế. Ông dẫn chứng về vụ việc tại doanh nghiệp Tuấn Dung ở Tây Ninh trước đây để cảnh báo rằng doanh nghiệp có thể thu thập căn cước công dân của người dân để lập khống hồ sơ lương hoặc bảng kê mua hàng. Theo ông Tuấn, việc cho phép thanh toán tiền mặt sẽ đặt ra bài toán khó cho cơ quan quản lý trong việc xác minh giao dịch thực tế, đòi hỏi chi phí giám sát và thời gian thanh tra thuế sẽ tốn kém hơn nhiều so với trước.

Nhìn chung, các chuyên gia đều thống nhất rằng việc sửa đổi quy định tại Nghị định 320/2025 là bước đi nhân văn và cần thiết. Tuy nhiên, để chính sách này không bị biến tướng thành công cụ trốn thuế, các cơ quan chức năng cần có cơ chế giám sát chặt chẽ và chỉ nên xem đây là biện pháp tạm thời trong khi chờ đợi hạ tầng thanh toán số bao phủ toàn diện.

Thanh Hoa