Trong câu chuyện cầu cứu lên Thủ tướng Chính phủ mới đây của UBND tỉnh Ninh Bình về việc thua lỗ trầm trọng của Nhà máy Đạm Ninh Bình (đến hết tháng 6/2016 đã lỗ tổng cộng gần 2.700 tỷ đồng, còn nợ tính đến cuối 2015 là hơn 8.300 tỷ đồng), có kiến nghị áp dụng biện pháp tự vệ đối với sản phẩm Urê nhằm giúp hạn chế hàng NK quá rẻ trong thời gian qua và là nguyên nhân trực tiếp gây lỗ lớn.

Lo Urê nhập giá rẻ

Thực tế cho thấy, đây cũng là nỗi lo chung của các DN sản xuất phân đạm (Urê) trong nước hiện nay. Bởi vì tính lũy kế trong 8 tháng đầu năm 2016, khối lượng NK phân Urê ước đạt 333.000 tấn với giá trị đạt 79 triệu USD, tăng 41,4% về khối lượng và 9,7% về giá trị so với cùng kỳ năm 2015.

Điều này liệu có nghịch lý khi sản lượng Urê sản xuất trong nước dư thừa ít nhất 400.000 tấn? Trong khi đó, riêng hồi năm ngoái, tổng sản lượng phân Urê tại Việt Nam đã đạt hơn 2,9 triệu tấn, vượt xa nhu cầu chỉ vào khoảng 2,2 triệu tấn mà ngành nông nghiệp trong nước cần để sản xuất.

XK Urê của Việt Nam năm 2015 chỉ chưa đầy 200.000 tấn

Theo giới chuyên gia, tình trạng cung vượt cầu trong ít nhất 2 năm trở lại đây không chỉ làm cho các DN sản xuất phân đạm trong nước cạnh tranh gay gắt với nhau, mà còn phải đối mặt với Urê NK giá rẻ từ Trung Quốc.

Nhu cầu nội địa của Trung Quốc đang sụt giảm và họ sẽ tìm đủ mọi cách để đẩy lượng hàng tồn sang Việt Nam. Tại thị trường Trung Quốc, giá Urê thời gian qua cũng đã giảm sâu, tới 32 - 34%. Chưa kể, giá phân đạm thế giới giảm theo giá dầu.

Trong khi đó, lượng phân Urê XK của Việt Nam hồi năm ngoái chỉ chưa đầy 200.000 tấn, làm dư cung của các DN nội địa đã lên tới hơn 500.000 tấn.

Trong báo cáo của công ty TNHH MTV Đạm Ninh Bình cũng cho biết, trong 2 năm gần đây, công ty gặp nhiều khó khăn, do giá dầu giảm kéo theo giá phân bón giảm mạnh, giá bán Urê Ninh Bình bình quân giảm từ 8,7 triệu đồng/tấn năm 2012, xuống còn hơn 6 triệu đồng/tấn trong 7 tháng đầu năm 2016.

Xuất khẩu đối mặt cạnh tranh

Cùng với Đạm Ninh Bình, Đạm Hà Bắc cũng đang thua lỗ nặng. Hai DN này đều thuộc tập đoàn Vinachem, vốn sản xuất Urê từ than đá. Trong khi đó, do giá dầu giảm, giá khí cũng xuống chỉ có thể giúp được các nhà máy sản xuất phân đạm từ nguồn khí như Đạm Phú Mỹ, Đạm Cà Mau còn Đạm Ninh Bình hay Đạm Hà Bắc thì không những không được hưởng lợi mà còn vấp phải sự cạnh tranh về giá.

Bộ phận phân tích của Chứng khoán Bảo Việt (BVSC) cho rằng các DN phân bón đang đứng trước nỗi lo giảm giá. Các báo cáo của Fertercon và IFA (Hiệp hội Phân bón thế giới) đều nhìn nhận khá tiêu cực về giá Urê trong các năm tới do tình trạng dư thừa công suất.

Theo khuyến nghị của giới chuyên gia, việc XK phân đạm sẽ phần nào làm giảm đáng kể áp lực cạnh tranh trong nước. Tuy nhiên, do mới bắt đầu XK phân đạm với số lượng lớn trong vài năm nay, DN gặp không ít khó khăn khi xâm nhập các thị trường nước ngoài.

Số lượng XK phân bón nửa đầu năm nay sụt giảm mạnh đã phần nào nói lên những khó khăn này khi chỉ đạt 332,900 tấn, trị giá 95,6 triệu USD, giảm đến 26,75% về lượng và giảm 40,01% về trị giá so với cùng kỳ năm 2015.

Mặc dù vậy, về lâu về dài, việc XK phân đạm vẫn cần được duy trì và mở rộng thị trường với những lợi thế mà các DN Việt Nam có được khi Việt Nam nằm ở vị trí trung tâm khu vực ASEAN và giáp biển.

Việt Nam được cho là có nhiều lợi thế để XK Urê sang các nước trong khu vực châu Á vốn đang phải NK phân đạm 100% như Thái Lan (nhu cầu 2,2 triệu tấn/năm), Myanmar (400.000 tấn/năm), Campuchia (250.000 tấn/năm), Philippines (800.000 tấn/năm), Hàn Quốc (700.000 tấn/năm)…

Giới chuyên gia cho rằng, nên tiếp tục XK Urê sang các nước trong khu vực ASEAN có nhiều điểm tương đồng với Việt Nam, như Campuchia, Thái Lan, Philippines, Myanmar…

Tuy nhiên, việc XK phân đạm ra thị trường khu vực không phải là không có những thách thức lớn, đặc biệt là sự cạnh tranh từ Trung Quốc và vùng Trung Đông. Nhất là các công ty sản xuất phân đạm ở Trung Đông được hưởng lợi thế về nguồn khí đốt giá rẻ, nên sản phẩm Urê của họ rất cạnh tranh về giá cả.

Còn Trung Quốc, với năng lực sản xuất 61 triệu tấn/năm, các DN của họ có thừa điều kiện để đưa ra các mức giá XK mà không đối thủ cạnh tranh nào ở khu vực ASEAN có thể chịu đựng nổi.

Điều đó càng đòi hỏi các nhà sản xuất phân đạm trong nước cần lưu ý, tận dụng lợi thế cạnh tranh (về chất lượng, giao thông thuận tiện, cước phí thấp…) trong quá trình mở rộng thương hiệu và thị trường sang các nước khu vực ASEAN.

Thế Vinh