Trong nhiều năm trở lại đây, nhu cầu sử dụng sữa tại Việt Nam tăng lên đáng kể. Theo thống kê từ Hiệp hội Thức ăn gia súc Việt Nam, trong giai đoạn từ năm 2010 - 2015, nhu cầu sữa tươi nguyên liệu tăng khoảng 61%, từ 500 triệu lít (năm 2010) lên đến 805 triệu lít (năm 2015).

Tiềm năng thị trường lớn

Là một quốc gia đông dân và mức tăng dân số cao khoảng 1,2%/năm, tỷ lệ tăng trưởng GDP 6 - 8%/năm, thu nhập bình quân đầu người tăng 14,2%/năm, kết hợp với xu thế cải thiện thiện sức khỏe và tầm vóc của người Việt Nam khiến cho nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm sữa luôn giữ mức tăng trưởng cao.

Theo đánh giá của Euromonitor International, năm 2014, doanh thu ngành sữa Việt Nam đạt 75.000 tỷ đồng, tăng trưởng 20% và năm 2015 ước đạt 92.000 tỷ đồng, tăng trưởng 23%. Trong những năm tới, ngành sữa vẫn có tiềm năng lớn, khi nhu cầu tiêu thụ được dự báo tăng trưởng 9%/năm. Năm 2010, trung bình mỗi người Việt Nam tiêu thụ khoảng 15 lít sữa/người/năm, con số này dự kiến sẽ đạt mức 27 - 28 lít vào năm 2020. Chính vì vậy, tiềm năng phát triển của thị trường sữa tại Việt Nam vẫn còn rất lớn.

Số liệu thống kê của Cục Chăn nuôi (Bộ NN&PTNT) cho thấy trong hơn 10 năm gần đây, ngành chăn nuôi bò sữa của Việt Nam có bước phát triển vượt bậc, tốc độ tăng trưởng vượt dự kiến ban đầu. Năm 2012 tổng đàn bò sữa đạt 167.000 con, tăng 17%, sản lượng sữa 381.000 tấn tăng hơn 10% so với năm 2011. Tính đến hết năm 2014, số lượng bò sữa cả nước là 227.000 con (tăng hơn 22% so với năm 2013). Sản lượng sữa trong nước sản xuất ước tính là 549.533 tấn.

Hiện nay, sữa sản xuất trong nước mới chỉ đáp ứng được 30% nhu cầu, còn lại 70% nguyên liệu là BK. Để giảm phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu sữa ngoại NK, trong đề án tái cơ cấu ngành chăn nuôi Việt Nam, Bộ NN&PTNT đặt ra chỉ tiêu tăng số lượng đàn bò sữa đạt 500.000 con vào năm 2020 để có sản lượng sữa khoảng 1 triệu tấn sữa tươi mỗi năm.

Ông Nguyễn Đăng Vang, Chủ tịch Hiệp hội Chăn nuôi Việt Nam, cho rằng phần lớn nguyên liệu sữa Việt Nam vẫn phải NK. Đây là cơ hội to lớn cho ngành chăn nuôi Việt vượt lên. Khi các tập đoàn, DN nhận thấy thị trường rộng mở khả năng sinh lợi nhuận lớn thì việc đầu tư là đương nhiên. Hiện tại, việc đầu tư chăn nuôi bò sữa không đáng ngại khi chúng ta vẫn phải NK tới 70% sữa.

Đàn bò sữa Việt Nam sẽ đạt số lượng 500.000 con vào năm 2020

Hỗ trợ nâng cao năng lực cạnh tranh

Số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy ngành sữa Việt Nam trong những năm vừa qua là một trong những ngành hàng tiêu dùng tăng trưởng tốt và vẫn còn tiềm năng tăng trưởng.

Tuy nhiên, ông Hoàng Đình Vinh - Phó Vụ trưởng Vụ Nông nghiệp nông thôn (Ban Kinh tế Trung ương), cho rằng bên cạnh cơ hội lớn để phát triển, ngành sữa cũng chịu nhiều sức ép trong hội nhập. Đặc biệt, việc gia nhập TPP cũng có tác động mạnh mẽ tới ngành sữa. Trong số 12 nước tham gia TPP, 3 nước có ảnh hưởng nhiều đến ngành nông nghiệp và thị trường nông sản sữa Việt Nam là New Zealand, Mỹ và Australia.

Trước đó, Việt Nam đã có thỏa thuận mở cửa thị trường nông sản trong khuôn khổ FTA giữa ASEAN và hai nước Australia, New Zealand (AANZFTA) và có cam kết mở cửa thị trường theo lộ trình nhất định cho nông sản đến từ hai nước này. Sự mở cửa này là một thách thức đối với ngành chăn nuôi bò sữa, bởi đây là hai nước có năng lực cạnh tranh vào hàng cao nhất thế giới ở các sản phẩm sữa. Ngoài ra, Mỹ cũng là nước có thế mạnh trong các sản phẩm sữa.

Về thuế, các sản phẩm sữa NK từ Australia, New Zealand về Việt Nam có mức thuế là 7% trong năm 2015 và giảm về 0% từ năm 2018. Mặc dù Việt Nam có thể áp dụng một vài hàng rào kỹ thuật để bảo hộ sữa trong nước, tuy nhiên các sản phẩm sữa đến từ 3 nước trên đều đạt các tiêu chí cao nhất về an toàn và chất lượng.

Tổ chức đối chứng thông tin nông nghiệp quốc tế công bố giá sữa nguyên liệu của 46 nước có giá trung bình chỉ 8.800 đồng/kg, thấp hơn rất nhiều so với Việt Nam. Ông Trịnh Quốc Dũng, Giám đốc Điều hành Vinamilk nhận định, đến năm 2018, giá nguyên liệu và các sản phẩm sữa sẽ giảm từ 5 - 10% so với hiện nay. Đây là rủi ro lớn nhất cho ngành chăn nuôi bò sữa trong nước. Nếu không có sự chuẩn bị tốt thì hàng loạt trang trại sẽ phá sản vì giá bán sản phẩm sữa tươi nguyên liệu không thể cạnh tranh với sản phẩm của nước ngoài.

Để cứu chăn nuôi bò sữa khỏi tương lai “u ám” trong TPP, một số DN đã mạnh dạn đề xuất Bộ Công Thương áp dụng công cụ bảo hộ hạn ngạch thuế quan để kiểm soát số lượng NK, nghiên cứu đưa ra hàng rào kỹ thuật và kiểm dịch động vật, ATTP; nâng cao năng lực cạnh tranh, thích ứng của người chăn nuôi thông qua việc hỗ trợ về vốn và đất đai; gắn kết bền vững giữa người chăn nuôi và DN chế biến sữa dựa trên tình thần trách nhiệm, uy tín và cùng có lợi; hình thành các mô hình HTX, trang trại liên kết quy mô lớn để nâng cao sản lượng sữa, hạ giá thành sản xuất.

Các chuyên gia cũng cho rằng để đẩy mạnh, ngành chăn nuôi bò sữa cần phải triển khai giải pháp tổng thể, từ quy hoạch đồng cỏ, nguồn thức ăn chăn nuôi tới các nhà máy chế biến, bảo đảm nâng giá thu mua cho người nông dân. Các nhà máy nên tính toán tỷ lệ lợi nhuận giữa nhà máy và nông dân một cách hài hòa, phù hợp. Nếu không, nông dân sẽ lại ồ ạt bán bò, giết mổ như đã từng xảy ra trong giai đoạn vừa qua.

Thu Hường