Theo trang thông tin về tin tức thủy sản SeafoodSourse, từ ngày 1/9/2017, Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) sẽ giám sát cá da trơn, cá tra với một tên gọi thống nhất là catfish.

1/9 - cá tra Việt Nam sẽ là "catfish"

Hiệp hội chế biến và xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP) đã dịch lại thông tin này và đăng trên trang thông tin điện tử của mình. Như vậy, sau thời điểm này, cá tra của Việt Nam, lâu nay vẫn phải dùng tên gọi tra fish sẽ chuyển thành catfish.

Sau 15 năm, cuối cùng cá tra Việt Nam cũng phải sử dụng lại tên gọi catfish khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ

Theo đó, cho đến khi quyết định trên có hiệu lực, cá tra Việt Nam xuất khẩu sang Mỹ vẫn chịu sự kiểm tra của Cơ quan Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA); còn sau thời điểm 1/9, USDA sẽ làm thay công việc này của FDA, kiểm tra tất cả các khâu của chuỗi sản xuất ở Việt Nam, từ khi ươm trứng cho đến sản phẩm đóng gói cuối cùng.

Theo thống kê hiện nay, 90% cá tra bán tại Mỹ là nhập khẩu từ Việt Nam. Kiểm tra tăng cường có thể được xem như một cách hợp lý để hành động, ngoại trừ sự bất tiện mà cá tra Việt Nam đã được bán thành công tại Mỹ trong khoảng thời gian từ 10 - 15 năm vừa qua và chưa có trường hợp nào cá tra gây hại cho người tiêu dùng Mỹ.

Ngành cá tra Việt Nam có lẽ là ngành công nghiệp thủy sản được quy định chặt chẽ nhất trên thế giới. Các trại nuôi được chứng nhận bởi các tổ chức độc lập và có uy tín như: ASC, BAP và GlobalG.A.P…còn các nhà máy chế biến cá tra của Việt Nam lại đáp ứng tiêu chuẩn HACCP cũng như các chứng nhận IFS và BRC. Gần như tất cả đã được chấp thuận để xuất khẩu cá tra sang EU, thị trường có tiêu chí nhập khẩu rất nghiêm ngặt.

Tuy nhiên, tất cả những điều này không có giá trị gì ở các tiểu bang Mississippi, Louisiana và Alabama nằm ở khu vực phía Nam nước Mỹ, nơi nuôi cá da trơn và cá tra Việt Nam được coi là một loài giá rẻ làm giảm giá bán và phá hoại thị trường của họ.

Thay vì quảng bá cá da trơn nội địa như là một loài "cao cấp", có giá trị cao, thì các chủ trại nuôi cá da trơn Mỹ (CFA) đã tiến hành một cuộc chiến lâu dài và quyết liệt nhằm bôi xấu loài cá tra Việt Nam bằng mọi cách họ có thể làm.

Hành động này bao gồm cả thông tin rằng cá tra được nuôi ở sông Mêkông, nguồn nước bị nhiễm chất độc màu da cam. Tuy nhiên, thực tế là cá tra hiện nay được nuôi trong các ao nuôi chuyên biệt và được cho ăn thức ăn viên.

Đơn kiện của họ cho rằng các công ty ở Việt Nam, nơi có thu nhập bình quân đầu người chỉ bằng khoảng 1/5 của Mỹ, lại đang bao cấp cho những người giàu có ở Mỹ sử dụng cá da trơn. Theo báo cáo của FAO nêu trên, CFA đã cáo buộc rằng Chính phủ Việt Nam đã can thiệp quá sâu vào nền kinh tế do đó không thể đánh giá thực sự về chi phí của các nhà sản xuất của Việt Nam.

Thông qua các đại diện của Quốc hội, người nuôi cá da trơn ở các bang phía Nam đã yêu cầu Bộ Thương mại Hoa Kỳ tính toán chi phí nuôi cá da trơn ở Ấn Độ, phi lê và cấp đông tại các nhà máy giả định, và vận chuyển chúng trong những chiếc tàu giả định sang Mỹ. Đánh giá này dẫn đến kết luận rằng các nhà sản xuất Việt Nam được trợ cấp không công bằng và phải trả mức thuế 190%.

Thuế chống phá giá vẫn còn tồn tại, mặc dù mức thuế giữa các nhà sản xuất là khác nhau. Chẳng hạn như, nhà sản xuất và xuất khẩu cá tra hàng đầu Vĩnh Hòan đang có mức thuế là 0%. Thực tế thuế được thu từ nhà NK và sau đó nhà NK sẽ thu lại của nhà xuất khẩu. Ngoài ra còn có một "khoản tiền ký quỹ" trong trường hợp bán phá giá được "phát hiện", có thể lên đến 1 triệu USD (942.000 euro) và phải được trả trước cho Mỹ.

Cơ hội đến từ khó khăn

Trở lại tên gọi catfish là một câu chuyện dài của con cá tra Việt Nam khi xuất khẩu sang thị trường Mỹ. Ban đầu, cá tra xuất khẩu sang thị trường này dưới tên gọi là catfish nhưng đến năm 2002, phía Mỹ yêu cầu Việt Nam không được sử dụng tên catfish ghi trên bao bì khi xuất vào thị trường này. Vì thế, cá tra, cá basa buộc phải lấy tên tra fish khi xuất vào Mỹ.

Tuy nhiên đến năm 2008, USDA đưa ra quy định mới là Luật Nông nghiệp 2008 (Farm bill 2008), trong đó, gộp cả hai nhóm Ictalurus và Pangasius (Ictalurus là loài cá da trơn có nguồn gốc từ khu vực Bắc Mỹ và Pangasius là loài cá da trơn nhập khẩu từ nước ngoài - chủ yếu là từ Việt Nam) dưới tên gọi chung là catfish (cá da trơn). Đồng nghĩa với đó, USDA sẽ thay thế FDA ở khâu kiểm tra, giám sát sản phẩm này.

Lúc đó, phía Việt Nam, cụ thể ở đây là VASEP đã lên tiếng phản đối chuyện đưa cá tra của Việt Nam trở về tên gọi catfish.

Như vậy, "sau 15 năm, cuối cùng cá tra Việt Nam cũng phải sử dụng lại tên gọi catfish khi xuất khẩu vào thị trường Mỹ như đề cập ở trên", SeafoodSourse nhận định.

Đối mặt với tất cả những trở ngại này, nếu Việt Nam quyết định từ bỏ thị trường Mỹ cũng sẽ là điều dễ hiểu. Trên thực tế, Trung Quốc đã gần vượt qua Mỹ là thị trường xuất khẩu cá tra lớn nhất của Việt Nam. Tuy nhiên, Việt Nam vẫn đang nỗ lực rất nhiều để đáp ứng các yêu cầu của USDA.

Đặc biệt, SeafoodSourse nhận định, nếu các nhà sản xuất Việt Nam có thể đáp ứng các yêu cầu của USDA, một thị trường lớn ở Mỹ đang chờ đợi họ. Cá tra hiện nay phổ biến hơn so với cá da trơn nuôi của Mỹ, nếu đổi tên thành "catfish", ngành cá tra Việt Nam có tiềm năng lớn để bùng nổ về doanh số.

Trong khi, ngành công nghiệp cá da trơn Mỹ chưa tận dụng hết được tiềm năng của mình và cũng không thể tự mình đáp ứng được hết nhu cầu của thị trường tiềm năng Mỹ. Đây chính là lý do vì sao họ phải bằng mọi giá để loại cá tra Việt Nam ra khỏi thị trường của mình.

Lê Thuý