Bộ Tài chính đang lấy ý kiến về dự thảo Nghị định chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành doanh nghiệp với nhiều thay đổi quan trọng so với quy định hiện hành. Thay vì chỉ được chuyển đổi thành công ty cổ phần như trước đây, các đơn vị đủ điều kiện nay có thêm lựa chọn trở thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ.

Một trong những điểm nhấn đáng chú ý nhất tại dự thảo là đề xuất không chuyển các đơn vị đang độc quyền cung ứng dịch vụ công thành công ty cổ phần. Cơ quan soạn thảo nhấn mạnh quy định này nhằm tránh tình trạng độc quyền tư nhân phát sinh sau chuyển đổi, dựa trên kinh nghiệm quốc tế và thực tiễn cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước.

Đối với những đơn vị duy nhất cung cấp một loại dịch vụ công tại địa phương hoặc cả nước, nếu không còn cần duy trì mô hình sự nghiệp, sẽ chỉ được chuyển sang hình thức doanh nghiệp do Nhà nước sở hữu toàn bộ vốn.

Bộ Tài chính đề xuất chuyển đơn vị sự nghiệp công lập thành công ty cổ phần

Danh sách các đơn vị không được phép chuyển đổi thành doanh nghiệp cũng bao gồm bệnh viện và trường học. Việc giữ nguyên mô hình đơn vị sự nghiệp đối với các lĩnh vực này giúp đảm bảo thực hiện nhiệm vụ cung cấp dịch vụ công cơ bản, thiết yếu nhất cho người dân là y tế và giáo dục.

Ngoài ra, các lĩnh vực đặc thù liên quan đến nhiệm vụ chính trị và an sinh xã hội như xuất bản, thông tin đối ngoại hay công tác xã hội cũng được yêu cầu Nhà nước phải nắm giữ tuyệt đối vốn điều lệ sau khi chuyển đổi.

Để được xem xét chuyển đổi, các đơn vị sự nghiệp công lập phải chứng minh được khả năng vận hành theo cơ chế thị trường. Cụ thể, đơn vị phải tự bảo đảm chi thường xuyên hoặc tự bảo đảm cả chi thường xuyên và đầu tư trong hai năm liên tiếp gần nhất. Việc xác định giá trị đơn vị khi chuyển đổi sẽ bao gồm toàn bộ tài sản hiện có, quyền sử dụng đất cùng các khoản công nợ và nguồn lực khác.

Trong trường hợp chuyển thành công ty cổ phần, Nhà nước vẫn sẽ nắm giữ tỷ lệ vốn không thấp hơn 35% để đảm bảo quyền phủ quyết và duy trì cung ứng dịch vụ công.

Dù đánh giá chung cho thấy các doanh nghiệp sau chuyển đổi đều hoạt động ổn định với doanh thu và lợi nhuận tăng trưởng, thực tế tiến độ thực hiện vẫn còn rất chậm. Trong danh mục 516 đơn vị dự kiến chuyển đổi giai đoạn 2021-2025, hiện mới chỉ có 5 đơn vị hoàn tất quá trình trở thành công ty cổ phần.

Theo Bộ Tài chính, sự chậm trễ này bắt nguồn từ tâm lý e ngại của nhiều cơ quan chủ quản cùng tình trạng tài chính thiếu ổn định của các đơn vị sự nghiệp. Bên cạnh đó, tỷ lệ đơn vị tự chủ tài chính trên cả nước hiện còn khá thấp, chỉ đạt khoảng 6,3%. Những nút thắt về quy định sắp xếp nhà đất cũng là một trong những rào cản lớn khiến nhiều đơn vị chưa thể hoàn tất lộ trình chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp.

Thanh Hoa