Theo đề xuất mới đây của Hiệp hội Bán lẻ Việt Nam (AVR), Liên hiệp Hợp tác xã Thương mại Sài Gòn (Saigon Co.op), Tập đoàn Phú Thái (PhuThai Group), Tổng công ty Thương mại Sài Gòn (Satra) và Tổng công ty Thương mại Hà Nội (Hapro) sẽ là bốn đại gia hàng đầu của ngành bán lẻ nội địa bắt tay nhau tham gia thành lập một tập đoàn bán lẻ có quy mô cực lớn.

Bốn đại gia này, với mức doanh thu 4 – 5 tỷ USD/năm, được kỳ vọng khi hợp tác lập ra một tập đoàn bán lẻ quy mô lớn theo kiểu mới, vừa mở đầu ra cho hàng Việt nhưng cũng vừa là đối trọng với sự bành trướng của các nhà bán lẻ ngoại đến từ Nhật Bản, Thái Lan, Hàn Quốc… như hiện nay.

Liệu có khả thi?

Chuyện đề xuất này diễn ra trong bối cảnh thị trường bán lẻ Việt Nam tiếp tục tăng trưởng và hứa hẹn tiềm năng phát triển tốt so với dự báo trước đây của các công ty tư vấn bán lẻ quốc tế.

Ngoài kênh bán lẻ hiện đại đang vô cùng sôi động với sự tấn công ồ ạt của khối ngoại, cơ hội tiềm năng còn bỏ ngỏ rất lớn cho các nhà bán lẻ trong và ngoài nước, nhất là khi “chinh phục” được kênh phân phối truyền thống trong nước.

Tuy nhiên, việc đề xuất của AVR đang gặp phải nhiều ý kiến tranh luận. Như băn khoăn của Ts. Phan Minh Ngọc, nếu lôi kéo sự can thiệp của Nhà nước, tự thân đề xuất này là điều bất khả thi, thậm chí gây tác dụng ngược, không phải là giải pháp đối phó với các nhà bán lẻ ngoại.

Chẳng hạn, khi ra đời tập đoàn kiểu này, nó có thể sẽ cạnh tranh ngược lại bốn đại gia đã “đẻ” ra nó. Hơn nữa, vấn đề về vi phạm Luật Cạnh tranh cũng được đặt ra. Ngay cả việc tìm được tiếng nói chung của bốn đại gia bán lẻ này cũng không phải là điều dễ dàng.

Cần nhắc lại, 10 năm trước, từng có một tập đoàn bán lẻ dưới sự ủng hộ của Nhà nước đã được lập ra cũng với ý đồ tương tự như của bốn đại gia nêu trên, đó là công ty Cổ phần Đầu tư Phát triển Hệ thống phân phối Việt Nam (VDA).
VDA từng dự kiến mở đại siêu thị, tổng kho ở những vị trí đẹp tại các thành phố lớn trên cả nước. Nhưng rốt cuộc gặp thất bại vì không tiếp cận được mặt bằng cộng với những chính sách bất lợi ở thời điểm đó.

Sự liên kết của các đại gia bán lẻ nội để “đấu” với khối ngoại vẫn là một dấu hỏi lớn

Song thời điểm hiện nay đã khác, cơ hội chính sách cho các nhà đầu tư bán lẻ ở Việt Nam ngày càng cởi mở hơn với khối nội lẫn khối ngoại. Nhất là theo dự báo, tốc độ tăng trưởng bán lẻ đạt trung bình 11,9%, quy mô thị trường khoảng 180 tỷ USD vào năm 2020, trong đó bán lẻ hiện đại sẽ chiếm hơn 45%.

Khi đó, cả nước sẽ có 1.200 – 1.300 siêu thị, số trung tâm thương mại cũng tăng trên 300 điểm và cửa hàng tiện lợi sẽ lên đến con số hàng nghìn, thậm chí hàng vạn. Vì vậy, nếu tập đoàn bán lẻ theo đề xuất của AVR ra đời, nó sẽ tập trung mạnh vào kênh thị trường nào, truyền thống hay hiện đại, và chọn xây siêu thị ở vị trí nào để cạnh tranh với khối ngoại?

Cần sự liên kết

Chỉ riêng việc tìm kiếm mặt bằng tốt để mở các đại siêu thị đã là cả vấn đề khó khăn. Trong điều kiện mặt bằng bán lẻ hiện đại ngày càng khó tìm, đơn cử như tại Tp.HCM, các dấu hiệu cho thấy xuất hiện những mô hình kinh doanh ngầm dưới mặt đất như công viên 23/9 và khả năng một số công viên khác được ngầm hóa hệ thống bán lẻ (chưa kể đường ngầm metro trong tương lai) sẽ ngày càng rõ hơn.

Thực tế, các mặt bằng lớn, vị trí đẹp nhất cho ngành bán lẻ hiện đại trong thời gian qua ở Hà Nội hay Tp.HCM hầu như đã bị các nhà bán lẻ ngoại chiếm trọn, điển hình như Aeon, Metro, Big C… Nếu vậy, còn lại vị trí mặt bằng nào (để xây đại siêu thị) dành cho tập đoàn bán lẻ mới với sự hợp sức của bốn đại gia nội này? Đó không phải là chuyện đơn giản.

Theo chuyên gia ngành bán lẻ Trần Anh Tuấn, kênh bán lẻ hiện đại (kênh MT) đã từng bước định hình thị trường bán lẻ, dù hiện mới chỉ chiếm 25% tổng doanh số bán lẻ trong nước nhưng xu hướng mở rộng đô thị hóa sang các khu vực ngoại thành ở các thành phố lớn hay các tỉnh khác, việc hình thành các khu dân cư mới, lớp tiêu dùng trẻ mới nổi ưa chuộng cửa hàng hiện đại sẽ thúc đẩy kênh MT phát triển nhanh và mạnh hơn trong vài năm tới.

Như vậy, nếu đề xuất của AVR thành hiện thực, tập đoàn bán lẻ trong tương lai của bốn đại gia nội cũng nên nhắm vào xu hướng này để chọn mặt bằng. Song phải nhớ rằng việc đầu tư của khối ngoại vào thị trường bán lẻ Việt không bao giờ “dậm chân tại chỗ”, nhất là khi các tập đoàn bán lẻ lớn của nước ngoài càng vào sau càng có khuynh hướng đầu tư lớn để mua lại các chuỗi hiện tại nhằm nhanh chóng mở rộng thị phần. Liệu khi ấy, bốn đại bán lẻ nội là Saigon Co.op, PhuThai Group, Satra, Hapro dù bắt tay nhau nhưng có chống đỡ nổi?

Vấn đề khả thi từ đề xuất của AVR vẫn là câu hỏi lớn. Nhưng trước mắt, để chống đỡ lại sức ép cạnh tranh từ khối bán lẻ ngoại, như khuyến nghị của ông Nguyễn Ngọc Hòa, Phó Giám đốc Sở Công Thương Tp.HCM, nguyên Chủ tịch HĐQT Saigon Co.op, giải pháp đối với các nhà bán lẻ Việt Nam là nên tiếp tục đầu tư mở rộng nhanh mạng lưới, tận dụng và nhanh chóng đưa vào khai thác các mặt bằng hiện có phù hợp với phát triển thương mại.

Bên cạnh đó, các nhà bán lẻ nội nên liên kết, hình thành liên minh trên lĩnh vực phân phối với nhiều phương thức: hợp tác, liên doanh, nhượng quyền… Điều quan trọng là gia tăng sự liên kết giữa nhà bán lẻ nội với các nhà sản xuất, nhà cung cấp trong hoạch định chiến lược, xây dựng và quảng bá thương hiệu.

Thế Vinh