Theo kế hoạch, ban đầu RBZ sẽ phát hành 10 triệu USD “tiền giấy trái phiếu” mệnh giá 2 USD và 2 triệu USD “tiền xu trái phiếu” mệnh giá 1 USD. Tiền xu trái phiếu đã lưu thông được hơn 1 năm nhưng mệnh giá lớn nhất hiện nay chỉ là 50 cent.

Tỷ lệ quy đổi của loại tiền trái phiếu, gồm cả tiền giấy và tiền xu, so với đồng USD là 1 ăn 1. RBZ đã làm việc với các doanh nghiệp bán lẻ, xăng dầu và nhiều công ty hoạt động trong các lĩnh vực khác nhau để đảm bảo cho đồng tiền mới phát hành được chấp nhận rộng rãi làm phương tiện thanh toán.

Không khác gì phục kích

Mục tiêu kỳ vọng của Zimbabwe là sẽ phát hành hơn 200 triệu USD với sự hỗ trợ từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu châu Phi.

Ở Zimbabwe, một số loại ngoại tệ như đồng rand của Nam Phi, đồng bảng Anh và đồng euro, được phép lưu thông chính thống nhưng đồng đô la Mỹ vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối.

Zimbabwe bắt đầu sử dụng USD từ năm 2009, sau nhiều năm lạm phát phi mã khiến đồng nội tệ đô-la Zimbabwe (ZWD) mất giá nghiêm trọng. Đã có những thời điểm tồi tệ tới mức Zimbabwe phát hành tờ tiền mệnh giá 100.000 tỷ ZWD nhưng chẳng bao lâu sau, số tiền này chỉ đủ mua 1 cái vé xe buýt.

Người dân mất hết niềm tin vào đồng tiền quốc gia và từ lâu chỉ quen sử dụng và tích trữ USD. Trong khi đó, vì cạn kiệt USD do tình trạng nhập khẩu bết bát và dòng tiền lũ lượt chảy ra nước ngoài những tháng gần đây, các ngân hàng Zimbabwe đã đặt ra quy định giới hạn số tiền được rút mỗi ngày của khách hàng chỉ còn vẻn vẹn có 20 USD.

Thế là quốc gia Phi châu này xảy ra cảnh tượng hàng trăm người nằm ngủ vạ vật trước cửa ngân hàng với hy vọng rút được tiền của mình trước thời điểm phát hành tờ tiền trái phiếu mới.

RBZ bắt đầu phát hành chính thức đồng tiền mới

Nhiều người dân Zimbabwe cho biết cảm thấy như bị “phục kích” và đặt vào tình thế “chuyện đã rồi” bởi thông báo chính thức phát hành tiền mới được đưa ra đúng dịp cuối tuần, khiến họ hoàn toàn bị động và không có cách xoay sở nào khác.

Sự xuất hiện của tiền giấy trái phiếu ngay lập tức làm dấy lên những lo ngại trong dân chúng Zimbabwe rằng sớm muộn gì chính phủ cũng sẽ lại đẩy mạnh in tiền và thế là lạm phát phi mã có dịp “mò về”.

Nhiều người dân đã trải qua những thời khắc đau khổ không bao giờ quên khi mà những khoản tiết kiệm mồ hôi nước mắt liên tục rớt giá trị và đến một ngày quy đổi ra USD thì không khác gì mớ giấy lộn.

Nguy cơ bất ổn chính trị

Ngay khi chính phủ công bố kế hoạch phát hành tiền trái phiếu cách đây vài tháng, người dân Zimbabwe đã xuống đường biểu tình với quy mô lớn chưa từng có trong vòng nhiều năm trở lại đây.

Điều này càng khiến tình hình quốc gia Nam Phi trở nên rối rắm, trong bối cảnh ổn định chính trị đang bị đe dọa khi Tổng thống Robert Mugabe, người già nhất còn lãnh đạo một đất nước, ở tuổi 92, không đảm bảo được sức khỏe và độ minh mẫn.

Một cuộc chiến tranh giành quyền lực dự kiến sẽ nổ ra giữa một bên là phu nhân ông Mugabe và một bên là Phó Tổng thống Emmerson Mnangagwa trong trường hợp Tổng thống bất ngờ qua đời hoặc buộc phải từ chức.

Chính phủ Zimbabwe đã làm việc với một số doanh nghiệp bán lẻ, xăng dầu... để đảm bảo họ chấp nhận tiền trái phiếu trong thanh toán nhưng những cửa hàng nhỏ lẻ hoặc bán rong trên phố thì chưa chắc.

Ông Sten Zvorwadza, Chủ tịch của Liên minh các nhà cung cấp Zimbabwe (NVUZ), tuyên bố “sẽ không khoanh tay đứng nhìn” với nhận định rằng “mọi thứ sẽ vượt khỏi tầm kiểm soát trong vòng 30 ngày tới”.

Một số người tham gia biểu tình cho rằng sự xuất hiện của tờ tiền mới sẽ là sự kết thúc cho ông Mugabe, và dù họ đã bị chính quyền đàn áp nhưng sẽ không dừng lại mà còn tiếp tục tổ chức nhiều đợt tuần hành nữa trong tương lai.

Hải Châu