Ở những địa phương đã có mô hình HTX hoạt động, dấu ấn của nền kinh tế thị trường rất rõ nét. Liên kết theo chuỗi giá trị trong sản xuất, kinh doanh (SX-KD) đang là xu thế chủ đạo đem lại rất nhiều hiệu quả.

Theo ông Lê Văn Giáp - Chủ tịch UBND huyện Quế Phong, việc xây dựng các mô hình kinh tế mang tính sinh kế trên địa bàn huyện những năm gần đây đều gắn với vai trò của HTX và đều gặt hái được những thành công. Vai trò của KTHT phát huy rất tốt trong việc góp phần làm thay đổi tư duy, tập quán SX-KD của người dân.

KTHT đóng vai trò quan trọng

Thăm mô hình hoạt động của một số HTX, như HTX SX-KD dịch vụ nông nghiệp huyện, HTX Sản xuất giống cây và con Quế Sơn, HTX Sản xuất và cung ứng các sản phẩm tiêu biểu ở huyện Quế Phong… mới thấy lời ông Giáp rất đúng.

Trước đây ở xã Mường Nọc có khu đất bỏ hoang, khi HTX SX-KD dịch vụ nông nghiệp huyện thành lập đã biến vùng đất bỏ hoang ấy thành khu vực sản xuất rau an toàn. Đặc biệt, thông qua xây dựng mô hình này đã góp phần tạo chuyển biến về tập quán sản xuất không chỉ ở các thành viên, mà lan tỏa trong nhân dân tại địa phương.

Tại huyện Yên Thành, sự tương tác giữa xã viên với HTX, giữa HTX với chính quyền, doanh nghiệp và ngược lại đã có những tác động tích cực. Từ đây, trên địa bàn huyện đã xuất hiện nhiều mô hình liên kết phát triển SX-KD đem lại hiệu quả cao.

Hiệu quả từ những mô hình: HTX Dịch vụ và nông nghiệp Minh Thành, HTX TTCN Thắng Lợi, HTX Nông nghiệp Liên Thành, HTX Dịch vụ nông nghiệp Bắc Thành... không chỉ hình thành chuỗi liên kết giá trị, mà đã "tạo" cho người dân thói quen, tác phong làm việc chuyên nghiệp gắn với kinh tế hàng hóa.

Nhiều sản phẩm hàng hóa như lúa giống, lúa thương phẩm, ngô… đang là mặt hàng kinh tế chủ lực ở một số HTX.

Để tăng hiệu quả hoạt động của các HTX, Yên Thành đã đẩy mạnh việc chuyển đổi HTX theo Luật HTX 2012. Đến cuối tháng 6/2018, Yên Thành đã có 42/46 HTX sau chuyển đổi theo Luật HTX 2012 hoạt động có lợi nhuận với tổng doanh thu đạt gần 71 tỷ đồng/năm; trong đó có 6 HTX đạt lợi nhuận 100 - 700 triệu đồng/năm.

Nằm ở vùng ven biển, có diện tích đất màu thuận lợi cho sản xuất rau màu, lạc, ngô, vừng…, nuôi trồng thủy sản; vì thế ở huyện Diễn Châu đã hình thành những HTX, THT chuyên sản xuất, bao tiêu các sản phẩm này.

Điển hình trong số này là các HTX Phú Hậu, HTX Chăn nuôi Diễn Trung, HTX Dịch vụ nông nghiệp Diễn Thái…

Đến 2020 xóa xã "trắng" HTX

Hiện tại, cả huyện Diễn Châu có 39 xã, thị nhưng chỉ còn một xã chưa có HTX, là Diễn Trường.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh, ông Lê Phúc Ân - Chủ tịch Liên minh HTX tỉnh Nghệ An, khẳng định: Lộ trình Nghệ An đặt ra đến hết 2020 sẽ xóa xã "trắng" HTX. Đó là nhiệm vụ nặng nề và sẽ phải đối mặt với rất nhiều khó khăn, thách thức cần phải làm.

Tính đến cuối 2017, toàn tỉnh có 21/21 huyện, thành, thị có HTX; có 354/480 xã có HTX, còn lại có 126/480 xã, phường chưa có HTX, trong đó một số địa phương còn nhiều xã "trắng" HTX, đặc biệt là các huyện miền núi còn nhiều khó khăn như Anh Sơn, Tân Kỳ, Nghi Lộc, Tương Dương, Kỳ Sơn, Thanh Chương, Quỳ Hợp, Nghĩa Đàn.

Lý giải nguyên nhân "trắng" HTX, lãnh đạo một số địa phương thừa nhận: Do điều kiện kinh tế còn nhiều khó khăn, trong khi đó, việc tổ chức phát triển kinh tế trong nhân dân chưa thực sự hiệu quả và lan tỏa. Để xảy ra tình trạng "trắng" HTX là do cấp uỷ chính quyền địa phương còn thiếu tập trung lãnh đạo, chỉ đạo.

Đại diện một số huyện miền núi cho biết thêm: Địa bàn miền núi xa trung tâm, dân cư thưa thớt nên các dịch vụ khó phát triển. Thêm nữa, tập quán sản xuất của đồng bào còn nặng "tự cung tự cấp" nên gặp khó khăn trong tuyên truyền, vận động. Do vậy, địa phương rất cần hỗ trợ về nguồn lực, cơ chế chính sách trong việc thành lập HTX mới, đó là nguồn vốn, công tác quản trị, tập huấn kiến thức KH-KT…

Tuy nhiên, nhiều ý kiến cũng khẳng định: Lộ trình chung của tỉnh là đến 2020 phải xóa xã "trắng" HTX. Từ nay đến đích sẽ không còn nhiều thời gian, nhưng không vì thế mà làm ẩu, nóng vội, đốt cháy giai đoạn rồi "sinh" ra những HTX non yếu.

Thực tế cho thấy nhận thức của một số cán bộ địa phương về bản chất, giá trị của HTX kiểu mới chưa đầy đủ, có lúc chưa đúng.

Một số địa phương đang thiếu quyết tâm, thiếu tập trung, thiếu tầm nhìn chiến lược trong quá trình thực hiện phát triển HTX mới; chưa thấy được vai trò của HTX trong xây dựng NTM.

Vì vậy, để xóa được xã "trắng" HTX phải sớm giải quyết được những bất cập nêu trên ở các cơ sở.

Thanh Nguyễn