Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 8 tháng năm 2026 đã xác lập kỷ lục mới khi vượt ngưỡng 770 tỷ USD. Đây là con số cao nhất từ trước đến nay trong cùng kỳ, ghi nhận mức tăng trưởng 28,7% so với năm trước. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu đạt 374,84 tỷ USD, tăng 22,4%. Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu đạt tới 395,3 tỷ USD với mức tăng trưởng mạnh mẽ 35,3%.

Sự chênh lệch này khiến cán cân thương mại hàng hóa sau 8 tháng thâm hụt 20,46 tỷ USD. Đây là mức nhập siêu tương đối cao, đặc biệt khi so sánh với trạng thái xuất siêu trên 14 tỷ USD của cùng kỳ năm ngoái. Dẫu vậy, một diễn biến đáng chú ý đã xuất hiện ngay trong tháng 8 khi cán cân thương mại bắt đầu có dấu hiệu đảo chiều.

Cụ thể, trong tháng 8, mức nhập siêu chỉ còn lại 0,12 tỷ USD, kéo tổng mức nhập siêu 8 tháng xuống còn 20,46 tỷ USD. Sự sụt giảm từ mức nhập siêu 3,59 tỷ USD của tháng 7 xuống con số gần như cân bằng trong tháng 8 cho thấy đà nhập siêu đang giảm tốc rõ rệt.

Đi sâu vào cấu trúc của dòng chảy thương mại, khu vực kinh tế trong nước hiện đang nhập siêu 30,6 tỷ USD, trong khi khu vực có vốn đầu tư nước ngoài bao gồm cả dầu thô lại xuất siêu 10,14 tỷ USD. Những mặt hàng đóng góp lớn vào mức nhập siêu bao gồm điện tử, máy tính và linh kiện với 60,6 tỷ USD. Tiếp sau đó là xăng dầu chiếm 7,4 tỷ USD và chất dẻo đạt 6,7 tỷ USD. Các nhóm hàng như than các loại, dầu thô hay sản phẩm hóa chất cũng ghi nhận mức nhập siêu đáng kể trong giai đoạn này.

TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, nhận định rằng đây là tín hiệu tương đối tích cực đối với nền kinh tế. Dữ liệu cho thấy nhóm hàng tư liệu sản xuất chiếm tới 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu, đạt 372,04 tỷ USD. Trong số này, máy móc, thiết bị và phụ tùng chiếm 57,6% và phần còn lại là nguyên liệu, nhiên vật liệu.

Việc tập trung nhập khẩu tư liệu sản xuất phản ánh nhu cầu lớn của các ngành dệt may, da giày, điện tử và nội thất. Trong bối cảnh công nghiệp hỗ trợ nội địa chưa đáp ứng đủ quy mô sản xuất lớn, việc các doanh nghiệp tăng cường nhập khẩu linh kiện và máy móc chính là bước chuẩn bị năng lực để tạo ra một chu kỳ xuất khẩu mạnh mẽ hơn. Nhập siêu lúc này đóng vai trò là "đầu vào" thiết yếu để mở rộng nền tảng tăng trưởng cho giai đoạn tiếp theo.

Đồng quan điểm đó, Công ty Cổ phần Chứng khoán MB (MBS) dự báo xuất khẩu năm 2026 có thể tăng trưởng từ 17,5% đến 19,8%. Dù nhập khẩu được dự báo tăng nhanh hơn do nhu cầu đầu tư hạ tầng và dây chuyền công nghệ, nhưng tốc độ này có khả năng hạ nhiệt về cuối năm. Khi lượng lớn nguyên liệu nhập khẩu được chuyển hóa thành hàng hóa hoàn thiện để phục vụ mùa cao điểm, cán cân thương mại sẽ có cơ sở để cải thiện.

Thâm hụt 2,7 tỷ USD trong nửa đầu tháng 5, cán cân thương mại quay trở lại nhập siêu hơn 220 triệu USD

Minh chứng là, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa trong tháng 8/2026 đạt 54,79 tỷ USD, tăng 3,2% so với tháng trước. Trong đó, khu vực kinh tế trong nước đạt 10,5 tỷ USD, tăng 2,2%; khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (FDI, kể cả dầu thô) đạt 44,29 tỷ USD, tăng 3,4%. 

So với cùng kỳ năm trước, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tháng 8/2026 tăng 26%, trong đó khu vực kinh tế trong nước tăng 14,1%, khu vực FDI (kể cả dầu thô) tăng 29,2%.

Triển vọng xuất khẩu vẫn đang nhận được lực đẩy từ nhu cầu toàn cầu liên quan đến trí tuệ nhân tạo và nỗ lực đa dạng hóa thị trường của Việt Nam. Dù vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo về những thách thức từ giá năng lượng, lạm phát và các rủi ro áp thuế từ thị trường quốc tế.

Thực tế cho thấy việc nhập siêu đang giảm dần từ tháng 7 sang tháng 8 là minh chứng cho thấy chu kỳ sản xuất đang được nối lại. Câu hỏi quan trọng trong những tháng tới không chỉ nằm ở việc cán cân thương mại có trở lại trạng thái xuất siêu hay không, mà là sự thay đổi đó đến từ việc xuất khẩu bùng nổ hay do nhập khẩu chậm lại.

Bởi số liệu công bố cho thấy trong 8 tháng đầu năm có 7 mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD, chiếm 70%, đó là: Điện tử, máy tính và linh kiện; máy móc, thiết bị, dụng cụ, phụ tùng khác; điện thoại các loại và linh kiện; hàng dệt, may; giày dép; phương tiện vận tải và phụ tùng; gỗ và sản phẩm gỗ. Các chuyên gia dự báo các mặt hàng xuất khẩu trên 10 tỷ USD có thể được tăng lên 10 trong năm nay.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, để đạt được sự tăng trưởng bền vững và mục tiêu đặt ra, nhiệm vụ then chốt là nâng cao giá trị gia tăng do doanh nghiệp nội địa tạo ra, giảm dần sự phụ thuộc vào nguyên liệu nhập khẩu và đưa cán cân thương mại về trạng thái cân bằng ổn định.

Huyền Anh