VnBusiness

VnBusiness

VnBusiness

Cooperative

Từ cứu trợ đến sinh kế bền vững: Bài toán mới của công tác nhân đạo

Từ cứu trợ đến sinh kế bền vững: Bài toán mới của công tác nhân đạo

Hơn 760 tỷ đồng được vận động trong Tháng Nhân đạo 2026 cho thấy sức mạnh của sự chung tay vì cộng đồng. Nhưng làm thế nào để những khoản hỗ trợ không chỉ giải quyết khó khăn trước mắt mà còn tạo việc làm, thu nhập lâu dài? Đây là vấn đề được đặt ra tại Hội nghị đối ngoại nhân đạo, với những đề xuất đáng chú ý về kết nối nguồn lực nhân đạo với sản xuất, thị trường và hợp tác xã.

Chiều 22/11, tại Hà Nội, Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tổ chức Hội nghị đối ngoại nhân đạo với chủ đề “Kết nối triệu tấm lòng nhân ái”, trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 80 năm Ngày thành lập Hội (23/11/1946 – 23/11/2026).

Hội nghị nhìn lại kết quả hợp tác nhân đạo giai đoạn 2021–2026, đồng thời thảo luận định hướng huy động nguồn lực, tăng cường hợp tác với doanh nghiệp, tổ chức quốc tế và các đối tác trong giai đoạn 2026–2031.

Huy động nguồn lực nhân đạo, hướng tới hỗ trợ bền vững

Phát biểu khai mạc, bà Đỗ Thị Thu Thảo, Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của đối ngoại nhân đạo trong huy động, kết nối nguồn lực hỗ trợ người khó khăn, nhất là các cộng đồng chịu ảnh hưởng bởi thiên tai, dịch bệnh.

Giai đoạn 2020–2026, Hội Chữ thập đỏ Việt Nam tiếp nhận 73 dự án và khoản viện trợ trị giá hơn 471,15 tỷ đồng từ 29 đối tác, nhà tài trợ quốc tế, tập trung hỗ trợ sinh kế, chăm sóc sức khỏe và khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh. Đồng thời, từ năm 2022 đến hết năm 2026, Hội tổ chức 8 đợt cứu trợ quốc tế với tổng kinh phí phân bổ hơn 816,4 tỷ đồng.

Những kết quả này cho thấy hợp tác nhân đạo ngày càng mở rộng, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, bảo đảm minh bạch và duy trì kết quả trợ giúp lâu dài.

Bà Đỗ Thị Thu Thảo, Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị.
Bà Đỗ Thị Thu Thảo, Chủ tịch Trung ương Hội Chữ thập đỏ Việt Nam phát biểu tại Hội nghị. 

Ở góc nhìn quốc tế, ông Elkhan Rahimon, Trưởng đại diện Hiệp hội Chữ thập đỏ và Trăng lưỡi liềm đỏ quốc tế phụ trách cụm Thái Lan, Campuchia, Lào và Việt Nam, cảnh báo thiên tai do biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng, kéo theo nhu cầu cứu trợ và chăm sóc sức khỏe lớn hơn.

Theo ông, nguồn tài chính nhân đạo cần theo kịp tần suất thảm họa, đồng thời tăng cường năng lực chuẩn bị và hành động sớm. “Khi hành động sớm được ưu tiên song hành với nguồn lực hợp tác và sự chung tay của các đối tác trong nước lẫn quốc tế, chuỗi hoạt động nhân đạo sẽ không chỉ dừng lại ở hỗ trợ trước mắt mà còn tạo nền tảng vững chắc giúp người dân sớm ổn định cuộc sống”, ông nhấn mạnh.

Cùng quan điểm, bà Nguyễn Thị Ánh, Phó Vụ trưởng Vụ Tuyên truyền Ban Tuyên giáo Trung ương, cho rằng trước những thách thức từ biến đổi khí hậu, thiên tai cực đoan và già hóa dân số, hoạt động nhân đạo cần chuyển từ hỗ trợ đơn thuần sang đồng hành, nâng cao năng lực tự chủ cho người dân.

Bà đề nghị đổi mới phương thức huy động, quản lý nguồn lực theo hướng công khai, minh bạch; tăng cường kết nối Nhà nước, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế, đồng thời ứng dụng chuyển đổi số trong điều phối và theo dõi hiệu quả trợ giúp.

Hội nghị cũng thảo luận các sáng kiến như Cổng nhân đạo số quốc gia, Giải thưởng Nhân đạo Việt Nam “Ngọn đèn nhân ái” và Quỹ Nhân đạo Việt Nam, gắn với yêu cầu hoàn thiện cơ sở pháp lý và cơ chế quản trị phù hợp.

Từ những định hướng trên, vấn đề đặt ra không chỉ là huy động thêm nguồn lực mà còn bảo đảm hiệu quả hỗ trợ lâu dài, giúp người nghèo, người khuyết tật và các gia đình chịu ảnh hưởng bởi thiên tai từng bước phục hồi sinh kế, ổn định cuộc sống.

Hợp tác xã góp lời giải cho bài toán sinh kế sau cứu trợ

Tại phiên tọa đàm “Kết nối triệu tấm lòng nhân ái, kiến tạo hệ sinh thái nhân đạo Việt Nam”, ông Đinh Hồng Thái, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, nhấn mạnh vai trò của kinh tế hợp tác trong việc kết nối nguồn lực nhân đạo với sản xuất, việc làm và thị trường.

“Giúp một người vượt qua khó khăn trước mắt và giúp họ đứng vững lâu dài là hai việc khác nhau. Khoản hỗ trợ ban đầu rất quý, nhưng để thành sinh kế, người dân còn cần kỹ năng, phương tiện sản xuất, việc làm và trên hết là đầu ra cho sản phẩm”, ông Thái nói.

Theo ông, với hơn 35.000 hợp tác xã và khoảng 7 triệu thành viên trên cả nước, kinh tế hợp tác có điều kiện tham gia hỗ trợ sinh kế cho người yếu thế, nhất là tại khu vực nông thôn.

Đơn cử, một hộ nghèo được hỗ trợ con giống nhưng phải tự lo kỹ thuật, phòng dịch bệnh và tiêu thụ sản phẩm sẽ khó duy trì hiệu quả lâu dài. Nếu có hợp tác xã đồng hành, người dân có thể được hỗ trợ từ sản xuất đến đầu ra, nâng cao khả năng duy trì sinh kế.

“Hợp tác xã biến một lần cho thành một nghề nuôi”, ông Thái nhấn mạnh.

Thực tế, Hợp tác xã Trái tim hồng Hà Nội tại xã Trung Giã đã dạy nghề, tạo việc làm cho hơn 60 người khuyết tật, đồng thời tổ chức lớp bán hàng qua livestream cho 15 thanh niên khuyết tật với sự hỗ trợ của tổ chức Humanity & Inclusion. Mô hình cho thấy khả năng kết nối nguồn lực nhân đạo với đào tạo nghề và tạo thu nhập.

Phó chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Đinh Hồng Thái (ngoài cùng bên trái) phát biểu tại phiên tọa đàm.
Phó chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam Đinh Hồng Thái (ngoài cùng bên trái) phát biểu tại phiên tọa đàm.

Từ thực tiễn này, Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đề xuất ba hướng phối hợp với Hội Chữ thập đỏ Việt Nam, gồm kết nối hộ khó khăn với hợp tác xã để hỗ trợ kỹ thuật, đầu vào và tiêu thụ sản phẩm; tạo việc làm phù hợp cho người khuyết tật, lao động yếu thế; đồng thời phối hợp phục hồi sinh kế sau thiên tai, dịch bệnh và các biến cố bất lợi.

Những định hướng này phù hợp với Chương trình phối hợp giai đoạn 2026–2031 giữa Hội Chữ thập đỏ Việt Nam và Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, trong đó chú trọng xây dựng mô hình Tổ hợp tác, Hợp tác xã Nhân đạo.

Đáng chú ý, ông Đinh Hồng Thái đề xuất sáng kiến “Kết nối hợp tác xã đồng hành cùng sinh kế nhân đạo”, dự kiến thí điểm từ năm 2027.

Theo đó, hai bên sẽ lựa chọn địa bàn có nhu cầu hỗ trợ sinh kế và hợp tác xã đủ điều kiện tham gia. Hội Chữ thập đỏ cùng địa phương xác định nhu cầu, huy động nguồn lực ban đầu; hệ thống Liên minh Hợp tác xã hỗ trợ đào tạo, tổ chức sản xuất và kết nối thị trường.

Kết quả thí điểm sẽ được đánh giá dựa trên việc làm, thu nhập và khả năng duy trì sinh kế của người được hỗ trợ. Những mô hình hiệu quả dự kiến được hoàn thiện, nhân rộng trong giai đoạn 2028–2030.

Một điểm được ông Thái nhấn mạnh là hợp tác xã có thể tham gia bằng nhiều hình thức, không nhất thiết đóng góp tài chính.

“Sự đồng hành không nhất thiết là tiền. Có hợp tác xã góp kỹ thuật, có hợp tác xã góp việc làm, có hợp tác xã góp đầu ra. Tham gia đến đâu tùy vào nhu cầu của người được hỗ trợ và điều kiện thực tế của từng hợp tác xã”, ông nêu rõ.

Theo Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam, để hợp tác lâu dài phải bảo đảm hài hòa lợi ích. Người yếu thế có thêm cơ hội việc làm, thu nhập; hợp tác xã có thể mở rộng liên kết sản xuất, nguồn lao động và thị trường, đồng thời thực hiện trách nhiệm xã hội.

“Sự hợp tác có lợi ích chính đáng cho các bên sẽ bền hơn nhiều so với một đợt vận động đóng góp”, ông Thái nhận định.

Các đại biểu tham dự Hội nghị Đối ngoại nhân đạo, chiều ngày 22/11/2026.
Các đại biểu tham dự Hội nghị Đối ngoại nhân đạo, chiều ngày 22/11/2026.

Tuy nhiên, không phải người yếu thế nào cũng có khả năng trực tiếp lao động. Vì vậy, việc hỗ trợ cần căn cứ hoàn cảnh, nguyện vọng thực tế, có thể tạo sinh kế cho thành viên khác trong gia đình và kết nối các hình thức chăm sóc, trợ giúp phù hợp.

Để nâng cao hiệu quả phối hợp, ông Thái nhấn mạnh bốn yêu cầu đối với hoạt động nhân đạo trong giai đoạn tới là thường xuyên, chuyên nghiệp, minh bạch và bền vững.

Về cơ chế triển khai, Chương trình số 280 ngày 25/8/2026 đã tạo khuôn khổ phối hợp giữa hai tổ chức trong giai đoạn 2026–2031. Liên minh Hợp tác xã Việt Nam đã ban hành kế hoạch thực hiện trong toàn hệ thống; một số địa phương như Lạng Sơn, Đồng Tháp và Cao Bằng đã ký chương trình phối hợp cấp tỉnh.

Hoạt động trước mắt là Tết Nhân ái 2027 với ít nhất 34 điểm “Chợ Tết Nhân ái”, nơi người dân thuộc diện hỗ trợ được sử dụng phiếu mua hàng để lựa chọn sản phẩm phù hợp với nhu cầu. Theo ông Thái, đây là cách chuyển “từ phát quà sang trợ giúp chủ động”, tôn trọng nhu cầu và nhân phẩm của người được hỗ trợ.

Trong quá trình triển khai, Hội Chữ thập đỏ đảm nhiệm xác định nhu cầu, huy động nguồn lực; hệ thống Liên minh Hợp tác xã tham gia đào tạo, tư vấn, kết nối việc làm và thị trường. Mỗi mô hình cần có dữ liệu theo dõi, báo cáo công khai về nguồn lực, đối tượng hỗ trợ và khả năng duy trì sinh kế.

Phó Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã Việt Nam khẳng định sẵn sàng bố trí đầu mối phối hợp, huy động hệ thống Liên minh Hợp tác xã các địa phương lựa chọn những hợp tác xã có năng lực, trách nhiệm xã hội; đồng thời kết nối hoạt động tư vấn, đào tạo và xúc tiến thương mại.

Theo ông Thái, hiệu quả nhân đạo không chỉ được đo bằng số tiền huy động hay số hoạt động tổ chức, mà quan trọng hơn là số gia đình có thể ổn định sinh kế.

“Cái khó của nhân đạo bền vững không nằm ở việc cho đi, mà ở việc giữ cho sinh kế còn đứng vững khi chúng ta đã rời đi”, ông Thái nhấn mạnh.

Đề xuất kết nối nguồn lực nhân đạo với hợp tác xã vì vậy mở ra hướng hỗ trợ dựa trên năng lực sản xuất, việc làm và thị trường, nhằm giúp người dân từng bước tự chủ, thay vì phụ thuộc vào những khoản trợ giúp ngắn hạn.

Hoàng Duy

Video Năng lực quản trị, điểm nghẽn trong phát triển HTX

Nhiều HTX có sản phẩm, vùng nguyên liệu và đơn hàng tiêu thụ nhưng vẫn chưa khai thác hiệu quả tiềm năng sẵn có. Bên cạnh những điểm nghẽn về vốn, thị trường và nhân lực, hạn chế trong năng lực quản trị đang là rào cản lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến...

VnBusiness