Theo số liệu của Tổng cục Hải quan, trong ba năm gần đây, mỗi năm Việt Nam mất ít nhất nửa tỷ USD để nhập khẩu thuốc trừ sâu từ Trung Quốc, năm 2015, Việt Nam chi 376 triệu USD, 5 tháng đầu năm 2016 đã chi 140 triệu USD.

Hiện cả nước có hơn 200 DN thuốc BVTV, 97 nhà máy chế biến nhưng gần 100% hoạt chất, 90% phụ gia và 50% chế phẩm chúng ta vẫn phải nhập ngoại, chủ yếu từ Trung Quốc. Bộ NN&PTNT ước tính, mỗi năm, Việt Nam nhập và sử dụng từ 70.000 đến 100.000 tấn thuốc BVTV.

Vi phạm ở cửa hàng nhỏ lẻ

Tuy nhiên, ông Nguyễn Thơ, Phó Chủ tịch Hội Khoa học BVTV Việt Nam cho rằng con số 100.000 tấn nguyên liệu, hóa chất BVTV nhập khẩu vào Việt Nam chỉ là “phần nổi của tảng băng”. Thực tế, lượng thuốc trừ sâu từ Trung Quốc được tuồn vào thị trường nội địa còn lớn gấp nhiều lần, thông qua con đường không chính ngạch.

Bà Lê Thị Hoài Thu, Viện Công nghệ thông tin Kinh tế (Trường Đại học Kinh tế Quốc dân) cho biết, theo một khảo sát của nhóm chuyên gia về tình hình kinh doanh, sử dụng thuốc BVTV ở các vùng chuyên canh rau an toàn ở Hà Nội, số cửa hàng kinh doanh thuốc BVTV là 1.324, chiếm khoảng hơn 70% trong tổng số cửa hàng buôn bán vật tư nông nghiệp.

Trong số đó, có hơn 60% cửa hàng buôn bán thường xuyên, gần 40% là các cửa hàng nhỏ lẻ, hoạt động không thường xuyên. Phần lớn các vi phạm của nhóm các cửa hàng buôn bán theo thời vụ có tỷ lệ cao hơn nhóm buôn bán thường xuyên.

Hầu hết các cửa hàng này đều không có nơi chứa thuốc riêng, chủ cửa hàng không có chứng chỉ hành nghề hoặc hết hạn đã lâu…. Các vi phạm về chủng loại thuốc đang được bày bán tại các cửa hàng này cũng chiếm tỷ lệ cao hơn.

Tại một số vùng chuyên canh rau trên địa bàn Hà Nội vẫn còn nhiều trường hợp vi phạm về điều kiện kinh doanh mặt hàng thuốc BVTV. Theo khảo sát, chỉ có hơn 25% cửa hàng có chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh. Việc đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất và an toàn tại các cửa hàng kinh doanh nhỏ lẻ còn rất hạn chế.

Số lượng các cửa hàng đáp ứng được tiêu chí diện tích tối thiểu 10m2 chỉ chiếm gần 28%. Nhiều cửa hàng bán thuốc BVTV chung với những mặt hàng tiêu dùng khác. Vẫn có chủ cửa hàng lén bán các loại thuốc cấm sử dụng, cấm lưu hành theo quy định, vẫn có cửa hàng bán thuốc quá hạn sử dụng.

Chỉ có hơn 25% cửa hàng thuốc BVTV có chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh

Mới đây, đầu tháng 7/2016, Đội Quản lý thị trường (QLTT) số 2 đóng trên địa bàn huyện Phù Mỹ (thuộc Chi cục QLTT Bình Định) đã bắt quả tang một chiếc xe tải nhỏ chở đầy thuốc BVTV và giống cây trồng đi bán dạo trên địa bàn thị trấn Bình Dương (Phù Mỹ).

Chủ lô hàng không đưa ra được giấy tờ chứng minh nguồn gốc lô hàng. Trong lô hàng đó, chỉ có một ít loại thuốc có thương hiệu uy tín trên thị trường, nhưng nhiều hơn vẫn là những sản phẩm kém chất lượng.

Tình hình vi phạm trong kinh doanh thuốc BVTV diễn ra nhan nhản nhưng công tác quản lý việc kinh doanh thuốc BVTV còn nhiều bất cập. Theo bà Thu, với số thanh tra như hiện nay từ 2-3 lần/năm thì không thể kiểm soát một cách chặt chẽ việc tuân thủ các quy định của pháp luật về buôn bán thuốc BVTV.

Lực lượng thanh tra chuyên ngành hiện nay lại khá mỏng. Ông Nguyễn Thành Nam, chuyên viên Phòng Thanh tra thuộc Chi cục Trồng trọt và BVTV Bình Định, cho biết nhân lực Phòng Thanh tra Chi cục chỉ có 2 người trong khi cả tỉnh Bình Định có đến 680 cơ sở đăng ký kinh doanh mặt hàng thuốc BVTV. Do đó, thanh tra mỗi tháng đi kiểm tra địa bàn một huyện thôi cũng không xong.

Hoàn thiện thủ tục pháp lý

Theo các chuyên gia, nhiều chính quyền địa phương, đặc biệt là cấp xã, chưa thực sự quan tâm đến công tác quản lý, sử dụng thuốc BVTV trên địa bàn, còn tình trạng cả nể, bao che cho người vi phạm. Việc xử lý vi phạm chưa thực sự nghiêm minh và chế tài chưa đủ sức răn đe.

Ngoài ra, vẫn còn “lỗ hổng” trong quy định quản lý mặt hàng thuốc BVTV như tiêu hủy thuốc BVTV nhập lậu ra sao; các đối tượng, lô hàng vi phạm được tạm giữ ở đâu; kinh phí để xét nghiệm, đánh giá kết quả chất lượng thuốc lấy từ nguồn nào… cũng đang là bài toán chưa có lời giải của rất nhiều địa phương.

Để quản lý hiệu quả tình hình sử dụng, kinh doanh thuốc BVTV, cần hoàn thiện các quy định về thủ tục pháp lý đối với hoạt động buôn bán thuốc BVTV nên theo hướng đơn giản, tích hợp, tăng cường áp dụng công nghệ thông tin trong quy trình cấp phép, tiến tới giảm thời gian cấp phép đối với hoạt động kinh doanh này.

Cần tăng mức xử phạt có tính răn đe, nghiêm khắc hơn đối với vi phạm của các cửa hàng kinh doanh. Các chính sách mới đưa ra cũng cần có độ phù hợp đối với thực tế quản lý.

Rất nhiều chủ cửa hàng cho rằng các loại giấy phép hiện nay có sự chồng chéo về nội dung, có quá nhiều loại giấy phép con. Hoạt động thanh tra nên được kiểm tra với tần suất nhiều hơn, đặc biệt thanh tra đột xuất khi vào mùa thu hoạch.

Thu Hường