Báo cáo điều tra các doanh nghiệp dân doanh và Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh PCI 2016 cho thấy những lĩnh vực cải thiện cụ thể như gia nhập thị trường, các lĩnh vực tiếp theo đến đào tạo lao động, tính năng động và dịch vụ hỗ trợ DN.

Tuy nhiên, VCCI cũng cho biết, điều tra PCI 2016 cho thấy một xu hướng đáng quan ngại là tính minh bạch, chi phí không chính thức, chi phí thời gian thực hiện các thủ tục hành chính.

Cứ 3 DN thì có 1 DN tương ứng tỷ lệ khoảng 35% phải dành trên 10% quỹ thời gian của mình để thực hiện thủ tục hành chính, một tỷ lệ cao kỷ lục trong khảo sát của PCI, trước đây tỷ lệ này chỉ khoảng 1/5 hoặc đôi khi 1/10 (năm 2011)

Cụ thể, tính minh bạch, mối quan hệ giữa cá nhân với công chức nhà nước tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong khả năng tiếp cận các thông tin, tài liệu quan trọng đối với hoạt động sản xuất kinh doanh của DN. Năm 2016, 66% DN tại tỉnh trung vị cho biết phải sử dụng các mối quan hệ để tiếp cận thông tin, cao hơn 16 điểm phần trăm so với mốc thấp nhất lịch sử năm 2008. "Mức biến động của chi tiêu này tương đối mạnh, trồi sụt theo thời gian và chưa có xu hướng cải thiện ổn định, bền vững".

Chi phí không chính thức, giai đoạn 2014-2016 chưa có dấu hiệu cải thiện so với mốc 2006. Năm nay, trung bình có khoảng 66% DN tại tỉnh trung vị cho biết thường xuyên chi trả các khoản không chính thức, cao hơn 12-15 điểm phần trăm so với giai đoạn 2008-2013. 9-11% DN tham gia điều tra từ năm 2014-2016 cho biết các khoản chi cho riêng mục này chiếm tới hơn 10% tổng doanh thu của họ, cao hơn hẳn mức 6-8% giai đoạn 5 năm trước đó. Ngoài ra, DN cho rằng tình trạng nhũng nhiễu khi giải quyết các thủ tục cho DN vẫn phổ biến, chỉ tiêu này dù được cải thiện trong 2 năm qua (giảm từ 65% năm 2013-2014 xuống còn 58% năm 2016) nhưng vẫn cao so với kết quả điều tra các năm trước đó (2006-2012).

Chi phí thời gian thực hiện các thủ tục hành chính, chỉ số này liên tục giảm và đang ở mức thấp nhất trong lịch sử kể từ khi PCI được khảo sát trên toàn bộ các tỉnh, thành phố Việt Nam. Liên tục trong 3 năm qua, 2014-2016, tại các tỉnh trung vị, cứ 3 DN thì có 1 DN tương ứng tỷ lệ khoảng 35% phải dành trên 10% quỹ thời gian của mình để thực hiện thủ tục hành chính, một tỷ lệ cao kỷ lục trong khảo sát của PCI, trước đây tỷ lệ này chỉ khoảng 1/5 hoặc đôi khi 1/10 (năm 2011).

"Nhiều giấy tờ thủ tục hơn, phải đi lại nhiều hơn, hiệu quả làm việc của cán bộ công chức thấp hơn, các thủ tục hành chính trên suốt chặng đường hoạt động của DN dường như chưa bao giờ thôi là "gánh nặng" đối với họ", VCCI cho biết.

Tiếp cận đất đai, chỉ số tiếp cận đất đai bắt đầu giảm sau khi liên tục tăng trong suốt giai đoạn 2008-2013. Năm 2016, tình hình sử dụng đất theo đánh giá của DN trở nên bấp bênh hơn bao giờ hết. Các DN tham gia điều tra năm nay cho rằng rủi ro bị thu hooif đất của họ ở mức cao kỷ lục.

Cạnh tranh bình đảng, kết quả điều tra PCI cho biết từ 2006-2016 vẫn tồn tại một "sân chơi" chưa bình đẳng giữa DN tại các tỉnh thành phố Việt Nam. Thiệt thòi nhất vẫn là nhóm DN dân doanh nhỏ và vừa. Tại tỉnh trung vị trong khảo sát trong 2 năm qua, hơn 38% DN vẫn cho biết tỉnh ưu ái cho các công ty, tập đoàn của Nhà nước gây khó khăn cho DN, tăng 6% so với năm 2013. Đồng thời hơn 42% DN đồng tỷ, tỉnh ưu tiên thu hút đầu tư nước ngoài là phát triển khu vực tư nhân trong nước, tăng 14% so với năm 2013.

Lê Thuý