Từ ngày 1/7/2026, Nghị định số 174/2026/NĐ-CP ngày 15/5/2026 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, giao dịch điện tử và công nghệ thông tin sẽ chính thức có hiệu lực thi hành.

Bản quyền báo chí trước áp lực sao chép trên không gian số

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị định là quy định xử phạt đối với hành vi cung cấp, chia sẻ các tác phẩm báo chí, văn học, nghệ thuật, xuất bản phẩm mà không được sự đồng ý của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ hoặc chưa được phép lưu hành hoặc đã có quyết định cấm lưu hành hoặc tịch thu

Theo Điều 95 của Nghị định 174/2026/NĐ-CP, hành vi này có thể bị phạt tiền từ 20 - 30 triệu đồng. So với quy định trước đây tại Nghị định 15/2020/NĐ-CP, mức phạt đã tăng từ khung 10 - 20 triệu đồng. 

Việc tăng chế tài cho thấy các động thái siết chặt hơn trách nhiệm của các chủ thể khi sử dụng, phân phối và khai thác nội dung số, trong đó có nội dung báo chí. Mục tiêu cốt lõi là bảo vệ thành quả lao động sáng tạo của các cơ quan báo chí, nhà báo và các chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Trong môi trường số, khi một tác phẩm báo chí có thể dễ dạng bị sao chép toàn văn, cắt ghép, đăng lại trên nhiều fanpage, hội nhóm hoặc nền tảng khác để “câu view”, kiếm tiền chỉ sau vài phút, vấn đề bản quyền không còn là câu chuyện riêng của tòa soạn, mà trở thành điều kiện để duy trì một hệ sinh thái thông tin lành mạnh.

Theo báo cáo của DatarePortal, tính đến tháng 10/2025, Việt Nam có khoảng 79 triệu người dùng mạng xã hội, chiếm 77,6% dân số.

Mối quan hệ giữa mạng xã hội và báo chí trên thế giới cũng như tại Việt Nam là chủ đề đã được thảo luận rất nhiều những năm qua. Tại bài viết đăng ấn phẩm in Tạp chí Thông tin & Truyền thông số 3 tháng 3/2025, PGS.TS. Hà Huy Phương, Học viện Báo chí và Tuyên truyền nhận định: “Sự trỗi dậy của mạng xã hội đã đặt ra những thách thức chưa từng có đối với báo chí”.

Những thách thức đó bao gồm: mất độc giả, tin giả và áp lực cạnh tranh. Thay vì báo chí, một lượng lớn độc giả đã chuyển sang sử dụng mạng xã hội để cập nhật tin tức, gây ảnh hưởng đến doanh thu của các toà soạn. Bên cạnh đó, sự xuất hiện của tin giả, thông tin sai lệch trên mạng xã hội khiến công chúng khó phân biệt đâu là thông tin, nguồn tin chính xác. Báo chí cũng đối mặt với áp lực cạnh tranh lớn để thu hút độc giả trở lại, đòi hỏi phải đổi mới về nội dung và hình thức.

Tuy nhiên, đó không phải là toàn bộ bức tranh. “Các loại hình báo chí và mạng xã hội có thể cùng tồn tại và phát triển”, PGS.TS. Hà Huy Phương viết.

Tạo giá trị mới cho báo chí số

Vấn đề đặt ra không phải là tách báo chí khỏi mạng xã hội, mà là thiết lập lại nguyên tắc phân phối nội dung: lan tỏa phải đi cùng tôn trọng bản quyền.

Trao đổi với VnBusiness, TS Nguyễn Thị Thắm, ngành Truyền thông chuyên nghiệp, Đại học RMIT Việt Nam nhìn nhận, quy định tại Điều 95 Nghị định 174 có thể góp phần thiết lập một “trật tự mới” cho hệ sinh thái thông tin theo hướng nâng cao trách nhiệm đối với việc sử dụng và phân phối nội dung số, thúc đẩy sự dịch chuyển từ ưu tiên tốc độ lan truyền sang việc coi trọng hơn tính xác thực, hợp pháp và trách nhiệm của người chia sẻ.

Theo bà Thắm, quy định này không chỉ nâng mức phạt đối với hành vi sao chép, đăng lại hoặc khai thác nội dung trái phép, mà còn phát đi thông điệp rằng nội dung là tài sản trí tuệ, có giá trị kinh tế và cần được bảo vệ. Khi chi phí pháp lý của các hành vi trái phép tăng lên, các cá nhân và fanpage sẽ phải cân nhắc nhiều hơn về vấn đề bản quyền, nguồn gốc thông tin và quyền sở hữu trí tuệ.

"Điều này khuyến khích người dùng tôn trọng quyền tác giả và tạo điều kiện để các cơ quan báo chí, nhà xuất bản, cá nhân và đơn vị sáng tạo bảo vệ tốt hơn các sản phẩm trí tuệ của mình”, bà Thắm nói.

Chuyên gia cũng lưu ý, quy định này chỉ thật sự hiệu quả khi có hướng dẫn áp dụng rõ ràng và nâng cao ý thức cộng đồng để người dùng hiểu rõ sự khác biệt giữa chia sẻ hợp pháp (như dẫn nguồn, chia sẻ liên kết theo quy định) và sao chép trái phép.

Câu hỏi đặt ra là liệu các cơ quan báo chí có thể tận dụng Nghị định 174 như một “đòn bẩy” pháp lý để vừa không làm đứt gãy mối quan hệ cộng sinh với mạng xã hội, vừa bảo vệ và gia tăng nguồn thu?

Theo bà Thắm, Nghị định 174 chỉ tạo ra một luật chơi công bằng hơn. Nguồn thu mới xuất hiện khi các cơ quan báo chí biết biến bản quyền từ một công cụ bảo vệ thành một tài sản kinh doanh. Bản quyền không phải công cụ ngăn nội dung báo chí lan truyền trên mạng xã hội, mà là công cụ để đảm bảo rằng giá trị của nội dung được trả lại cho người tạo ra nó.

Tại cuộc gặp mặt lãnh đạo các cơ quan báo chí nhân dịp kỷ niệm 101 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn ghi nhận các cơ quan báo chí đã tiếp tục đầu tư công nghệ số, ứng dụng, khai thác và đóng góp cho nền tảng dữ liệu số quốc gia; phát triển các mô hình tòa soạn hiện đại, đội ngũ nhà báo đa kỹ năng để có đủ năng lực cạnh tranh và phát triển trên môi trường truyền thông số.

Thời gian tới, Chủ tịch Quốc hội lưu ý các cơ quan báo chí cần đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng các cơ quan báo chí chuyên nghiệp, nhân văn, hiện đại, giữ vững chủ quyền thông tin trên không gian mạng, thúc đẩy phát triển ngành công nghiệp nội dung số.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cũng nhấn mạnh, trong bối cảnh công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, các nền tảng mạng xã hội phát triển mạnh, yêu cầu về chuẩn hóa và tính trung thực của thông tin, đòi hỏi báo chí phải khẳng định vai trò là kênh thông tin chính thống tin cậy của bạn đọc. 

Nghị định 174 có thể được xem là một bước đi quan trọng trong việc thiết lập lại kỷ cương bản quyền trên không gian mạng. Nhưng để chính sách đi vào đời sống, cần sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, nền tảng số, cơ quan báo chí và cộng đồng người dùng. Khi bản quyền được tôn trọng, báo chí mới có thêm điều kiện để đầu tư cho những sản phẩm thông tin chất lượng, chính xác và có trách nhiệm với xã hội.

Đỗ Kiều