Sự e dè của nhà đầu tư trong dài hạn có thể khiến nguồn cung rơi vào trạng thái mất an toàn và giá tăng quá nhanh tiềm ẩn nguy cơ mất ổn định, giống như những gì đã và đang trải qua, khi giá giảm ngoài mọi dự đoán.

Cả thế giới cần “chuẩn bị tâm lý”

Cho dù sản lượng khai thác dầu đá phiến ở Mỹ được dự báo chững lại trong năm nay và năm tiếp theo, do ảnh hưởng của giá thế giới, nhưng IEA cho rằng nó sẽ bật tăng trở lại ngay sau đó và biến Mỹ trở thành nước cung cấp lớn nhất cho đến năm 2021. Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC) sẽ mở rộng thêm thị phần trong 4 - 5 năm tới, trong khi Iran thế chân Iraq trong vai trò quốc gia có tốc độ tăng trưởng sản lượng mạnh mẽ của khối này.

Trong báo cáo trung hạn được công bố hôm 22/2, IEA nhận định: “Phải đến năm 2017, nguồn cung và nhu cầu về dầu mới cân bằng, nhưng lượng hàng tồn kho khổng lồ sẽ cản trở quá trình phục hồi giá dầu. Giá dầu khó có thể tăng mạnh trong ngắn hạn”.

Quan điểm của IEA như một lời nhắc nhở rằng thế giới nên “sẵn sàng tâm lý” cho một tương lai gần không mấy khả quan của giá dầu. Cơ quan này thừa nhận những dự đoán trước kia của chính mình, rằng thị trường sẽ hồi phục trong năm 2015, đã “trật lất”. IEA còn nhận định, mặc dù OPEC có thể thành công trong việc bảo vệ thị phần, nhưng sẽ phải chấp nhận doanh thu tiếp tục sa sút.

Đối với các nước ngoài OPEC, IEA cho rằng sau khi hạ nhiệt trong năm 2016, nguồn cung sẽ duy trì ổn định trong năm 2017 và bật trở lại vào năm 2018, tăng 2 triệu thùng trong giai đoạn 2016 - 2021 và chạm mốc 59,7 triệu thùng/ngày.

Cho dù sản lượng khai thác dầu đá phiến ở Mỹ được dự báo sẽ giảm 600.000 thùng/ngày trong năm nay và hơn 200.000 thùng/ngày vào năm 2017, nhưng xét cả giai đoạn 6 năm tới, vẫn sẽ tăng khi chu kỳ tăng trưởng được tiếp nối từ năm 2018. Ước tính từ năm 2015 - 2021, tổng sản lượng dầu của Mỹ tăng thêm 1,3 triệu thùng/ngày nhờ giảm chi phí và nâng cao hiệu suất khai thác.

Tình trạng dư thừa nguồn cung dầu trên toàn cầu sẽ vắt sang cả năm 2017

Cung - cầu tiến về phía nhau

IEA đã điều chỉnh tăng dự báo nhu cầu dầu mỏ toàn cầu mỗi năm từ nay đến 2020. Dự kiến tăng trưởng mức tiêu thụ nhiên liệu hàng năm của thế giới duy trì ổn định 1,2% cho đến năm 2021, đạt 101,6 triệu thùng/ngày.

Kết quả của việc tăng cầu và giảm tốc độ tăng cung là thị phần của OPEC trên thị trường dầu thô thế giới sẽ đạt 33,8% trong năm 2020, vượt qua dự báo 32,4% đưa ra hồi năm ngoái. Dự kiến đến năm 2021, khách hàng sẽ mua 34,8 triệu thùng dầu thô mỗi ngày từ nhóm các nước xuất khẩu, trong khi con số này của năm 2015 là 32,1 triệu.

Với việc chỉ có một số thành viên khu vực Trung Đông ít bị ảnh hưởng nhờ lợi thế về chi phí khai thác, các quốc gia còn lại của OPEC đều gặp khó khăn khi muốn thúc đẩy sản lượng. Chính vì vậy mà từ nay đến năm 2021, năng lực khai thác sau khi nâng cấp chỉ có thể giúp OEPC bổ sung thêm 800.000 thùng/ngày và chủ yếu vẫn phải trông chờ vào cơ sở hạ tầng hiện có. Algeria, Angola, Ecuador, Indonesia, Nigeria, Qatar và Venezuela là những nước sẽ chững lại, thậm chí giảm nhẹ về sản lượng.

Theo phân tích của báo cáo IEA, Iran sẽ thay thế Iraq để trở thành nước có tốc độ tăng trưởng nguồn cung mạnh mẽ nhất, với 340.000 thùng được bổ sung thêm mỗi ngày vào năm 2021, cán mốc 3,94 triệu thùng.

Về phía doanh nghiệp khai thác, số tiền đầu tư nâng cấp năng lực sản xuất dự kiến sẽ giảm 17% trong năm nay sau khi đã giảm 24% năm 2015, chủ yếu tại Mỹ. Bởi vậy mà IEA buộc phải hạ dự báo sản lượng hàng năm của các nước ngoài khối OPEC, trong đó Nga có nguy cơ “rơi” sâu nhất trong vòng nửa thập kỷ tới.

Trong dài hạn, tâm lý bi quan có thể khiến nhà đầu tư rút vốn về để bảo toàn, khiến nguồn cung dầu giảm đột ngột và thị trường rất dễ rơi vào trạng thái “mất an toàn”. Giá tăng quá nhanh có thể tiềm ẩn nguy cơ bất ổn giống như những gì đã và đang trải qua khi giá giảm ngoài mọi dự đoán.

Hùng Anh