Ngày 19/4, Chủ tịch Hội đồng Tiền lương Quốc gia, Thứ trưởng Bộ Lao động-Thương binh và Xã hội Phạm Minh Huân, dự báo: “Mức tăng lương tối thiểu vùng năm 2017 chắc chắn sẽ thấp hơn năm 2016.” Tuy nhiên, cứ mỗi mùa xét tăng lương tối thiểu vùng lại khiến DN “đứng ngồi không yên” bởi vấn đề tiền lương, bảo hiểm xã hội đã trở thành gánh nặng quá lớn cho họ.

Khó chồng khó

Theo Thứ trưởng Phạm Minh Huân, Hội đồng Tiền lương Quốc gia đang tiến hành chuẩn bị cho các phiên thương lượng tăng lương tối thiểu vùng năm 2017. Hội đồng Tiền lương Quốc gia đang tính toán các phương án tăng lương nhưng sẽ lắng nghe các doanh nghiệp báo cáo về tác động chính sách tiền lương, bảo hiểm đến doanh nghiệp như thế nào.

Các chuyên gia kinh tế lại chỉ ra rằng tiền lương thực tế của nước ta tăng bình quân 8%/năm, nhanh hơn tốc độ tăng trưởng GDP của nền kinh tế và tiền lương khu vực làm công ăn lương tăng bình quân 12,2%/năm, nhanh hơn tốc độ tăng năng suất lao động (khoảng 4,2%/năm). Đó là nghịch lý.

Trong bối cảnh hội nhập như hiện nay, không dễ dàng gì để doanh nghiệp có thể tồn tại được. Số liệu thống kê của ngành thuế cho thấy, cả nước có 483 ngàn DN đang hoạt động trong đó 96% DN vừa và nhỏ, 70% làm ăn không có lãi.

Chỉ tính riêng năm 2015 vừa qua, số DN đóng cửa đã tăng lên hơn 80.000.  Đến quý I năm nay, con số ấy tiếp tục tăng lên. Đó là hệ quả của nhiều thứ, trong đó, tiền lương cũng có tác động không nhỏ.

Trên thực tế, đối với ngành dệt may, mức lương hiện nay DN trả cho người lao động thường cao hơn mức lương tối thiểu 1,5 – 2 lần. Ông Đỗ Nam Hải – Phó Tổng Giám đốc công ty Cổ phần May Ha – cũng cho rằng mỗi biến đổi nhỏ của tiền lương cũng đều đưa DN tới chỗ khó, không ở yếu tố này thì cũng ở khía cạnh khác.

Đơn cử như năm 2016, khi tăng lương tối thiểu lên 300.000 đồng áp dụng cho vùng 2 thì chi phí nhân công cả ngành sẽ tăng thêm trên 20.000 tỷ đồng, đồng nghĩa với việc giảm lợi nhuận của DN.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thị Thanh Huyền – Tổng Giám đốc công ty May 10 – cho biết: “Năm 2016, với mức tăng thêm khoảng 16,8%, không chỉ khiến DN “oằn mình” tăng chi phí, mà ngay cả các chi phí bảo hiểm xã hội của May 10 với 7.200 công nhân phải bỏ ra cũng tương đối lớn, xấp xỉ 10 tỷ đồng, người lao động phải đóng thêm 4,5 tỷ đồng nữa. Trong khi từ đầu năm tới nay, DN dệt may đang gặp rất nhiều khó khăn từ tác động của việc Euro mất giá so với đồng USD, NDT giảm giá…”

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến cho rằng tăng mức lương tối thiểu vùng sẽ khiến DN “co mình” giảm chi phí, biện pháp cắt giảm chỉ tiêu lao động sẽ được DN áp dụng. Một bộ phận không nhỏ thanh niên nghèo khó vùng nông thôn sẽ không có cơ hội được vào làm việc trong các nhà máy tại quê hương của họ nữa, khi mà lẽ ra hoàn toàn có thể.

Trên thực tế, việc tăng mức lương tối thiểu vùng sẽ kéo phí công đoàn, BHXH, BHYT cũng tăng theo. Vậy DN lấy đâu ra nguồn để nâng cao đời sống cho người lao động, lấy đâu ra nguồn để tích lũy, để cạnh tranh với DN nước ngoài trong quá trình hội nhập? Đây cũng là câu hỏi khiến nhiều DN trăn trở.

Tăng lương tối thiểu vùng phải đảm bảo hài hoà lợi ích của người lao động và DN

Phải tăng năng lực cạnh tranh DN

Các chuyên gia kinh tế cho rằng việc tăng lương tối thiểu vùng phải được xác định là mối quan hệ tác động qua lại để cùng tồn tại và phát triển giữa người lao động và DN.

Bởi vậy, khi tăng lương tối thiểu vùng phải có sự thương lượng giữa tổ chức đại diện người lao động (công đoàn), tổ chức đại diện người sử dụng lao động và Nhà nước để xác định mức tăng hợp lý, nhằm bảo đảm cho DN tồn tại và phát triển, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế vừa bảo đảm nhu cầu tiêu dùng của người lao động.

Khi được hỏi về quan điểm mức tăng lương tối thiểu vùng 2017 bao nhiêu phần trăm là hợp lý, Ts Bùi Sỹ Lợi – Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội – cho rằng: “Việc tăng lương cụ thể ở mức nào cho phù hợp thì các thành viên Hội đồng Tiền lương quốc gia phải tính toán, thỏa thuận với nhau. Nhưng lưu ý rằng, bước đi thế nào thì cũng phải đảm bảo đúng lộ trình là năm 2017 phải tăng được 30% so với hiện nay”.

Lo ngại nêú tăng mức lương tối thiểu vùng hơn 10% sẽ khiến DN tìm cách “lách luật” bằng cách cắt giảm các chi phí phúc lợi xã hội và như vậy thiệt thòi vẫn là người lao động, ông Nguyễn Văn Đệ – Chủ tịch HĐQT công ty cổ phần Hợp Lực – cho rằng Hội đồng tiền lương quốc gia chỉ nên dừng ở mức tăng từ 8-9%.

“Giả sử, Nhà nước quy định lương tối thiểu trong DN là 250.000 đồng. Ngay lập tức, DN áp mức 251 nghìn đồng để đối phó. Cái cần làm nhất hiện nay là tổ chức công đoàn phải quan tâm hơn nữa đến người lao động. Họ phải đứng ra bảo vệ lợi ích cho NLĐ trước giới chủ. Khi nào lực lượng công đoàn chưa phải là một đối trọng với giới chủ thì khi đó, các quy định về lương không có ý nghĩa” – ông Đệ khẳng định.

Tuy nhiên, chuyên gia kinh tế Phạm Chi Lan cho rằng mức tăng 10% theo đề xuất của một số DN là chưa tính đến mức BHXH, BHYT, công đoàn phí sẽ tăng theo. Như vậy, chắc chắn không phải chỉ trên dưới 10% như tính toán mà con số đó sẽ lớn hơn nhiều.

“Hội đồng tiền lương có họp cũng cần phải xem hệ quả sau một năm tăng lương ra sao, người lao động thực sự được hưởng bao nhiêu, doanh nghiệp phải chi bao nhiêu, năng suất lao động ở những nơi được tăng lương ra sao… mới có cơ sở để xem xét tiếp tăng thế nào là hợp lý” bà Lan khẳng định.

Có thể nhận thấy việc tăng lương tối thiểu vùng là điều tốt trên phương diện thiện chí nhưng lại đem đến nhiều hệ lụy xấu cho sự phát triển của nền kinh tế. Do vậy, chúng ta rất cần một nghiên cứu khoa học đối với việc điều chỉnh mức lương tối thiểu sao cho đạt được sự hài hòa giữa nhu cầu của người lao động và yêu cầu phát triển của DN.

Huyền Anh