Số liệu mới nhất từ Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho thấy, dự trữ ngoại hối của Việt Nam hiện đạt gần 88 tỷ USD. So với con số kỷ lục hơn 111 tỷ USD vào đầu năm 2022, quy mô này đã thu hẹp khoảng 24 tỷ USD.

Tuy nhiên, giới chuyên gia nhìn nhận sự sụt giảm này không phải là một tín hiệu tiêu cực về sức mạnh tài chính. Ngược lại, đó là minh chứng cho thấy dự trữ ngoại hối đã hoàn thành xuất sắc vai trò "bộ đệm" chiến lược. Trong giai đoạn Fed liên tục duy trì lãi suất cao và căng thẳng địa chính trị leo thang, NHNN đã chấp nhận chi ra một lượng ngoại tệ lớn để can thiệp thị trường, giúp VND không bị "cuốn theo chiều gió", kiểm soát lạm phát và giữ vững niềm tin cho nhà đầu tư.

Tuy nhiên, "chiếc áo" pháp lý là Nghị định 50/2014 về quản lý dự trữ ngoại hối nhà nước sau 10 năm đã trở nên chật chội. Việc sửa đổi lúc này là một yêu cầu cấp thiết để NHNN có thêm "vũ khí" bảo vệ nền kinh tế. Vì vậy, Ngân hàng Nhà nước đang lấy ý kiến dự thảo Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 50.

TS. Phạm Xuân Hòe - nguyên Phó Viện trưởng Viện Chiến lược Ngân hàng cho rằng, Việt Nam cần xây dựng một "tấm đệm an toàn" đủ lớn thông qua việc nâng quy mô dự trữ ngoại hối lên mức hàng trăm tỷ USD nhằm tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc từ bên ngoài.

Theo ông Hoè, dự trữ ngoại hối không thể gia tăng bằng các biện pháp hành chính hay giải pháp ngắn hạn mà phải được tích lũy từ năng lực thực của nền kinh tế, thông qua xuất khẩu, đầu tư và sản xuất.

Ông cho rằng nếu quy mô dự trữ ngoại hối của Việt Nam đạt mức tương đương các nền kinh tế trong khu vực như Thái Lan, đây sẽ là nền tảng quan trọng giúp củng cố ổn định vĩ mô và hỗ trợ quá trình tái cơ cấu nền kinh tế.

Dự trữ ngoại hối Việt Nam trên đà phục hồi, dự báo tăng lên 95 tỷ USD

Kho dự trữ ngoại hối của Việt Nam đã tăng thêm 6 tỉ USD

Tuy nhiên, theo ông, dự trữ ngoại hối không thể tăng bằng mệnh lệnh hành chính mà phải đến từ dòng tiền thực: xuất khẩu bền vững, thu hút FDI chất lượng cao và một thị trường vốn cân bằng. Khi doanh nghiệp Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu, dòng ngoại tệ sẽ tự khắc chảy về, tạo nên nguồn lực tự nhiên cho kho dự trữ quốc gia.

Tại dự thảo sửa đổi Nghị định 50 đang được NHNN xây dựng, điểm mới nhất và gây chú ý nhất chính là việc NHNN muốn đa dạng hóa danh mục và công cụ can thiệp.

Cơ quan quản lý đề xuất bổ sung Quyền rút vốn đặc biệt (SDR) vào nguồn hình thành dự trữ ngoại hối, đồng thời xác lập cơ chế ghi nhận rõ ràng loại tài sản này vào Quỹ dự trữ.

Song song với việc mở rộng nguồn hình thành, các công cụ can thiệp thị trường cũng được bổ sung nghiệp vụ quyền chọn ngoại tệ và vàng. Thay đổi này giúp NHNN có thêm phương án ứng phó linh hoạt hơn với các biến động giá thay vì chỉ sử dụng các giao dịch mua bán truyền thống như trước đây.

Một điểm mới quan trọng khác là việc sử dụng nguồn lực dự trữ ngoại hối  để thực hiện các giao dịch hỗ trợ thanh khoản cho tổ chức tín dụng. Theo tinh thần của Luật Các tổ chức tín dụng năm 2024, dự thảo cho phép NHNN can thiệp kịp thời đối với các ngân hàng rơi vào tình trạng bị rút tiền hàng loạt. Quy định này đóng vai trò như một chốt chặn an toàn để bảo vệ hệ thống tài chính trước những rủi ro bất ngờ.

Một đề xuất mang tính đột phá khác là việc loại trừ thu nhập, chi phí từ đầu tư vàng khỏi tiêu chí đánh giá hiệu quả sinh lời.

NHNN chỉ rõ: Vàng trong dự trữ của ngân hàng trung ương không phải để "lướt sóng" kiếm lời. Mục tiêu tối thượng của việc nắm giữ vàng là đa dạng hóa danh mục, phòng ngừa rủi ro và bảo đảm tính thanh khoản quốc gia. Việc tách bạch này giúp việc quản lý dự trữ trở nên thực chất hơn, bám sát mục tiêu an toàn và thanh khoản thay vì áp lực lợi nhuận ngắn hạn.

Thanh Hoa