Thống kê của FiinGroup, tính đến ngày 29/7, đã có 672 trong tổng số 1.525 doanh nghiệp và ngân hàng niêm yết công bố báo cáo tài chính quý II/2026, đại diện khoảng 38,9% tổng vốn hóa thị trường. Tổng lợi nhuận sau thuế của nhóm doanh nghiệp này tăng 25,6% so với cùng kỳ.

Lợi nhuận đi lên, giá cổ phiếu lùi đáy

Mặc dù thấp hơn mức tăng trưởng của ba quý liền trước, kết quả này vẫn được đánh giá tích cực bởi nền so sánh đã ở mức cao. Đáng chú ý, động lực tăng trưởng không còn phụ thuộc chủ yếu vào nhóm ngân hàng mà đến từ khu vực phi tài chính, với mức tăng lợi nhuận lên tới 36,1%, trong khi khối tài chính chỉ tăng 10,7%.

Điều này phản ánh bức tranh phục hồi đang lan tỏa sang nhiều lĩnh vực của nền kinh tế. Không ít doanh nghiệp đầu ngành tiếp tục ghi nhận lợi nhuận tăng bằng hai chữ số, thậm chí thiết lập kỷ lục mới. Nhóm doanh nghiệp thuộc ‘họ Vin” tiếp tục đóng góp lớn vào tăng trưởng chung, trong khi các doanh nghiệp bán lẻ như Thế Giới Di Động (MWG), FPT Retail (FRT) hay nhiều bluechips khác cũng ghi nhận kết quả vượt kỳ vọng nhờ tiêu dùng phục hồi và biên lợi nhuận cải thiện.

Thông thường, sự cải thiện của lợi nhuận sẽ được phản ánh dần vào giá cổ phiếu. Tuy nhiên, diễn biến của thị trường trong hơn một tháng qua lại cho thấy điều ngược lại.

VN-Index có lúc đã nhúng xuống sát ngưỡng 1.650 điểm trước khi kết tháng giảm gần 7%. Nhiều cổ phiếu bluechips cũng lùi sâu về vùng đáy dài hạn. Người đứng đầu quỹ ngoại tỷ USD Pyn Elite Fund thậm chí còn dùng từ “Horrible July” – “Tháng 7 kinh hoàng” để mô tả về giai đoạn này.

Áp lực chốt lời, tâm lý thận trọng trước các thông tin về thương mại toàn cầu cùng hoạt động cơ cấu danh mục khiến VN-Index trải qua nhịp điều chỉnh đáng kể, kéo theo nhiều bluechips giảm giá bất chấp kết quả kinh doanh tích cực.

Hệ quả là khoảng cách giữa tốc độ tăng trưởng lợi nhuận và diễn biến giá cổ phiếu ngày càng nới rộng. Khi lợi nhuận tăng nhưng giá không tăng tương ứng, hệ số định giá của thị trường sẽ tự động giảm xuống. Đây chính là điều đang diễn ra với VN-Index.

Thống kê cho thấy, nếu loại trừ nhóm cổ phiếu liên quan đến Vingroup, P/E của VN-Index hiện chỉ còn khoảng 10,5 lần, tương đương vùng định giá từng xuất hiện khi thị trường chịu tác động bởi những thông tin bất lợi về thuế quan. Trong khi đó, P/E dự phóng của thị trường vào khoảng 11,8 lần, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân trong 5 năm gần đây.

Nói cách khác, nhà đầu tư hiện đang trả mức giá thấp hơn cho mỗi đồng lợi nhuận mà doanh nghiệp tạo ra so với giai đoạn bình thường.

Đây là một điểm đáng chú ý bởi trong lịch sử, những giai đoạn P/E giảm do giá cổ phiếu điều chỉnh nhanh hơn tốc độ tăng trưởng lợi nhuận thường tạo ra nền tảng thuận lợi cho các nhịp hồi phục tiếp theo, nếu bức tranh vĩ mô và kết quả kinh doanh không xuất hiện biến động tiêu cực.

Chính vì vậy, nhiều tổ chức phân tích bắt đầu chuyển sang góc nhìn tích cực hơn đối với thị trường.

Trong báo cáo chiến lược mới công bố, Chứng khoán MB (MBS) cho rằng mặt bằng định giá hiện tại đủ hấp dẫn để kích thích dòng tiền quay trở lại, trong đó có cả dòng vốn ngoại.

Thực tế, tín hiệu này đã bắt đầu xuất hiện. Sau nhiều tháng liên tục bán ròng, khối ngoại đã quay trở lại mua ròng trong tuần cuối tháng 7. Dù giá trị mua ròng chưa lớn, xu hướng này tiếp tục được duy trì trong những phiên đầu tháng 8, cho thấy khẩu vị rủi ro của nhà đầu tư nước ngoài đang dần cải thiện khi mặt bằng định giá trở nên hấp dẫn hơn.

Nhiều chất xúc tác có thể thu hẹp khoảng cách định giá

Mặt bằng định giá hấp dẫn là điều kiện cần, nhưng để thị trường bước vào một nhịp tăng mới vẫn cần thêm các chất xúc tác đủ mạnh. Một trong những yếu tố được giới phân tích nhắc đến nhiều là hiệu ứng mùa vụ.

Theo thống kê của MBS, xác suất VN-Index tăng điểm trong tháng 8 lên tới khoảng 80%. Đáng chú ý, trong sáu năm gần nhất, chỉ số này đều ghi nhận mức tăng trong tháng 8 với mức tăng bình quân khoảng 3,9% - mức tăng bình quân cao nhất trong các tháng của năm.

Dù thống kê lịch sử không đảm bảo xu hướng sẽ lặp lại, yếu tố mùa vụ thường có tác động tích cực đến tâm lý nhà đầu tư, đặc biệt khi kết hợp với nền tảng lợi nhuận doanh nghiệp đang cải thiện và định giá ở vùng thấp.

Một tín hiệu khác cũng đang nhận được sự quan tâm là làn sóng lãnh đạo doanh nghiệp đăng ký mua vào cổ phiếu sau nhịp điều chỉnh của thị trường.

Thời gian gần đây, nhiều doanh nghiệp đồng loạt công bố kế hoạch để các thành viên HĐQT, ban điều hành hoặc cổ đông lớn gia tăng sở hữu tại các mã như VCI, PDR, VBB, KDH, MWG và MSB.

Các giao dịch của người nội bộ luôn được thị trường theo dõi sát, bởi đây là nhóm có mức độ hiểu biết cao nhất về tình hình hoạt động và triển vọng của doanh nghiệp. Việc ban lãnh đạo quyết định tăng tỷ lệ sở hữu trong bối cảnh giá cổ phiếu giảm thường được xem là tín hiệu cho thấy họ đánh giá mức định giá hiện tại đủ hấp dẫn cho các khoản đầu tư dài hạn.

“Lãnh đạo doanh nghiệp thường chỉ quyết định bỏ tiền mua cổ phiếu khi họ nhận thấy thị trường đang định giá doanh nghiệp thấp hơn đáng kể so với giá trị thực. Đây cũng là một tín hiệu cho thấy mặt bằng định giá hiện nay đã trở nên hấp dẫn hơn sau các nhịp điều chỉnh”, ông Đinh Đức Minh, Giám đốc Đầu tư cấp cao của VinaCapital nhận xét.

Ngoài yếu tố dòng tiền, thị trường cũng đang chờ đợi những thông tin hỗ trợ từ chính sách.

VN-Index đã tạo đáy?

Trong nước, kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất của Quốc hội khóa XVI sẽ xem xét nhiều dự án luật quan trọng liên quan đến đất đai, nhà ở và kinh doanh bất động sản. Những sửa đổi này được kỳ vọng sẽ tiếp tục tháo gỡ các điểm nghẽn pháp lý, tạo điều kiện cho thị trường bất động sản phục hồi và lan tỏa sang các nhóm ngành liên quan.

Mặt khác, FTSE Russell dự kiến công bố danh mục cổ phiếu trước kỳ đánh giá nâng hạng vào ngày 21/8. Dù quá trình nâng hạng thị trường còn phụ thuộc vào nhiều tiêu chí, các động thái của FTSE Russell vẫn luôn được giới đầu tư theo dõi sát vì có thể tác động đáng kể đến kỳ vọng dòng vốn ngoại trong trung và dài hạn.

Nhìn chung, trong bối cảnh lợi nhuận doanh nghiệp tiếp tục tăng trưởng, dòng vốn ngoại có dấu hiệu quay trở lại, người nội bộ đẩy mạnh mua vào cổ phiếu và nhiều yếu tố hỗ trợ đang dần xuất hiện, khoảng cách giữa tăng trưởng lợi nhuận và diễn biến giá cổ phiếu nhiều khả năng sẽ từng bước được thu hẹp.

Nếu kịch bản này diễn ra, mặt bằng định giá hiện tại có thể sẽ được nhìn nhận như vùng tích lũy của thị trường, thay vì chỉ là hệ quả của một nhịp điều chỉnh ngắn hạn.

Hải Giang