Từng chủ yếu bán hạt sen tươi với giá trị không cao, cây sen ở phường Đông Hòa (Đắk Lắk) nay đang được nâng tầm nhờ chế biến sâu. Nhiều sản phẩm như bột hạt sen, trà tim sen, trà lá sen hay hạt sen sấy lần lượt ra đời. Cùng với xây dựng thương hiệu và phát triển tài sản trí tuệ, các HTX đang từng bước nâng giá trị nông sản địa phương.

Cây sen tạo chuỗi giá trị mang thương hiệu riêng

Hiện phường Đông Hòa có khoảng 60 ha trồng sen, năng suất bình quân đạt khoảng 120 tạ/ha. Sau quá trình chuyển đổi đất lúa, đất trũng kém hiệu quả sang trồng sen, địa phương đã hình thành vùng nguyên liệu ổn định. Qua đó góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và tạo việc làm cho nhiều lao động nông thôn.

Điểm đáng chú ý là cây sen không còn chỉ được nhìn nhận như một loại nông sản đơn thuần. Thông qua đầu tư chế biến, xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm OCOP, giá trị của cây sen đang được nâng lên ở nhiều khâu trong chuỗi sản xuất.

HTX Nông nghiệp kinh doanh dịch vụ tổng hợp Sen Đông Hòa là một trong những đơn vị tiên phong theo hướng đi này. Thành lập từ tháng 4/2024, HTX mạnh dạn đầu tư khoảng 700 triệu đồng để xây dựng dây chuyền chế biến hiện đại, đa dạng hóa sản phẩm từ sen.

Từ những hạt sen thô, HTX đã phát triển nhiều sản phẩm như bột hạt sen, bột củ sen, hạt sen sấy, trà tim sen, trà lá sen...Trong đó, sản phẩm bột hạt sen đã được công nhận OCOP 3 sao.

Bà Phạm Thị Bích Thủy, Giám đốc HTX, cho biết cùng với đầu tư máy móc, HTX đặc biệt chú trọng xây dựng hình ảnh sản phẩm thông qua bao bì, nhãn mác và các kênh bán hàng số.

“Sản phẩm được giới thiệu trên TikTok, Facebook, Zalo và website của HTX. Nhờ đó, chúng tôi tiếp cận trực tiếp người tiêu dùng, giảm bớt khâu trung gian và mở rộng thị trường đến nhiều tỉnh, thành phố”, bà Thủy chia sẻ.

Hiện HTX liên kết sản xuất và thu mua sen với khoảng 80 hộ dân trong phường. Đồng thời HTX tạo việc làm theo mùa vụ cho khoảng 20 lao động địa phương với thu nhập từ 5-7 triệu đồng/người/tháng. Thế nhưng giá trị của chuỗi sản xuất không chỉ nằm ở sản lượng hay các sản phẩm chế biến. Để thương hiệu đứng vững và hạn chế nguy cơ bị sao chép, làm giả, HTX cần xác lập, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ đối với những tài sản đã tạo dựng.

Sở hữu trí tuệ - nguồn lực mới của HTX

Trước tình hình cạnh tranh ngày càng gay gắt, tài sản trí tuệ đang trở thành một trong những nguồn lực quan trọng đối với khu vực kinh tế tập thể.

Đối với HTX Sen Đông Hòa, tài sản trí tuệ không chỉ là tên gọi hay logo của sản phẩm. Đó còn là nhãn hiệu, quyền tác giả đối với thiết kế bao bì, kiểu dáng công nghiệp, sáng chế, giải pháp kỹ thuật, chỉ dẫn địa lý và bảo hộ giống cây trồng. 

Những tài sản vô hình này chỉ thực sự phát huy giá trị khi được xác lập và bảo vệ đúng quy định. Vì vậy, việc tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản hướng dẫn giúp các HTX chủ động hơn trong đăng ký, bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.

Đây không chỉ là những quy định mang tính pháp lý. Khi được thực hiện hiệu quả, chúng giúp HTX bảo vệ thành quả đầu tư, hạn chế sao chép thương hiệu và củng cố niềm tin của người tiêu dùng.

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm OCOP sau khi được đầu tư về chất lượng, bao bì và đăng ký bảo hộ nhãn hiệu đã nâng cao đáng kể khả năng cạnh tranh trên thị trường. Khi thương hiệu được bảo vệ, HTX cũng thuận lợi hơn trong việc mở rộng hệ thống phân phối, tham gia các sàn thương mại điện tử và hướng đến xuất khẩu.

Đối với Sen Đông Hòa, câu chuyện xây dựng thương hiệu cũng gắn liền với nhiều thử thách.Theo bà Phạm Thị Bích Thủy, trận lũ lớn năm ngoái đã khiến nhà xưởng của HTX ngập sâu khoảng 2 m, làm hư hỏng nhiều máy móc, thiết bị. Hàng tấn sen tươi cũng bị thiệt hại do không có kho lạnh bảo quản, gây ảnh hưởng lớn đến hoạt động sản xuất.

Sau thiên tai, HTX vẫn tiếp tục sửa chữa thiết bị, đầu tư các lô hàng mới để tham gia hội chợ, hội nghị xúc tiến thương mại trong và ngoài tỉnh nhằm giữ vững thị trường đã xây dựng.

Chính uy tín của sản phẩm và thương hiệu đã trở thành điểm tựa để HTX vượt qua giai đoạn khó khăn. Điều đó cũng cho thấy, để tài sản trí tuệ thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh, ngoài nỗ lực của từng HTX còn cần sự đồng hành của cơ chế, chính sách. Đây cũng là mục tiêu mà Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi cùng các chương trình hỗ trợ của Nhà nước đang hướng tới.

Nền tảng chính sách cho tài sản trí tuệ cất cánh

Những năm gần đây, cùng với Chương trình OCOP, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước đang tạo điều kiện để HTX chủ động đăng ký, khai thác và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Bên cạnh việc tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi, Nhà nước đang triển khai nhiều chính sách hỗ trợ HTX đăng ký, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ. Với những HTX như Sen Đông Hòa (Đắk Lắk), đây là điều kiện quan trọng để xây dựng nhãn hiệu, nâng giá trị sản phẩm OCOP và mở rộng cơ hội phát triển.

Theo các chuyên gia, việc xác lập quyền sở hữu trí tuệ cần được thực hiện ngay từ khi sản phẩm bắt đầu xây dựng thương hiệu, thay vì chờ đến khi có chỗ đứng trên thị trường. Điều này sẽ giúp HTX giảm nguy cơ tranh chấp, nâng cao giá trị thương mại và tạo lợi thế cạnh tranh lâu dài.

Ông Huỳnh Mỹ Phong, Chủ tịch UBND phường Đông Hòa, cho biết địa phương sẽ tiếp tục rà soát quỹ đất sản xuất kém hiệu quả để mở rộng diện tích trồng sen. Việc phát triển vùng nguyên liệu sẽ gắn với liên kết tiêu thụ, hướng đến sản xuất ổn định và bền vững.

Đồng thời, địa phương sẽ tiếp tục nâng cao thương hiệu “Sen Đông Hòa” thông qua hoàn thiện bao bì, nhãn hiệu và hệ thống truy xuất nguồn gốc. Các cơ sở, HTX cũng được hỗ trợ tham gia Chương trình OCOP nhằm nâng hạng các sản phẩm hiện có lên 4 sao.

Bên cạnh đó, theo ông Phong. địa phương sẽ đẩy mạnh xúc tiến thương mại, quảng bá trên các nền tảng số, kết nối với hệ thống siêu thị và doanh nghiệp phân phối. Qua đó nhằm mở rộng thị trường tiêu thụ, hướng đến xuất khẩu các sản phẩm chế biến từ sen.

Một hướng đi khác là gắn vùng trồng sen với phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm nhằm quảng bá hình ảnh địa phương, tạo thêm sinh kế và nâng cao thu nhập cho người dân.

Nhìn vào thực tế của Sen Đông Hòa có thể thấy, trong giai đoạn cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và giá trị gia tăng, sở hữu trí tuệ không còn là “phần việc” riêng của doanh nghiệp lớn. Với các HTX, đây đang trở thành một nguồn lực phát triển quan trọng, giúp bảo vệ thành quả sáng tạo, nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng cơ hội tiếp cận thị trường.

Khi Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi cùng các chính sách hỗ trợ được triển khai hiệu quả, các sản phẩm OCOP và đặc sản địa phương sẽ có thêm nền tảng phát triển bền vững. Sự chủ động của HTX trong xây dựng, khai thác tài sản trí tuệ cũng góp phần nâng cao vị thế của khu vực kinh tế tập thể trong nền kinh tế hiện đại.

                                                                                 Thanh Bá