Những đồi chè xanh ở xã Kon Plông (tỉnh Quảng Ngãi) đang mở ra hướng phát triển mới cho kinh tế tập thể. Không chỉ tạo sinh kế cho người dân, cây chè còn được đầu tư theo hướng nâng cao chất lượng và xây dựng thương hiệu. Cùng với ứng dụng công nghệ và bảo hộ tài sản trí tuệ, chè Kon Plông từng bước định vị bản sắc và gia tăng giá trị trên thị trường.

Khi thương hiệu trở thành tài sản

HTX Chè sạch Đông Trường Sơn là một trong những đơn vị tiên phong trên hành trình đó. Sau hơn 6 năm phát triển, HTX có 19 thành viên, liên kết với 46 hộ dân xây dựng vùng nguyên liệu chè, đồng thời tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị từ trồng, thu mua, chế biến đến tiêu thụ. Nhiều sản phẩm như Chè sạch Đông Trường Sơn, Chè sạch Măng Đen, trà Thật, Ô long A Hội hay trà thảo dược đã được công nhận OCOP 3 sao, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường.

Theo Giám đốc HTX Chè sạch Đông Trường Sơn Nguyễn Công Hội, giai đoạn 2020-2025, HTX tập trung phát triển vùng nguyên liệu chè cao cấp. Đồng thời. HTX đầu tư chế biến sâu bằng công nghệ sấy lạnh và sấy thăng hoa. Việc ứng dụng công nghệ giúp giữ được hương vị, màu sắc và dưỡng chất của sản phẩm. Qua đó giúp nâng hiệu quả kinh tế khoảng 30% so với phương thức chế biến truyền thống.

Không dừng ở chất lượng, HTX còn coi minh bạch thông tin là yếu tố tạo dựng niềm tin. Mỗi sản phẩm đều được tích hợp mã QR kết hợp công nghệ blockchain, cho phép truy xuất toàn bộ hành trình từ vùng nguyên liệu, quy trình chế biến đến điểm bán. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng thương hiệu trong bối cảnh người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và tính minh bạch của nông sản.

Đại diện HTX cho biết mục tiêu của đơn vị không chỉ là bán được nhiều chè hơn mà là xây dựng thương hiệu có khả năng cạnh tranh lâu dài. Sau khi đưa ra thị trường khoảng 30 tấn chè thương phẩm hồi năm 2025, HTX đặt mục tiêu cung ứng từ 50-80 tấn trong năm 2026.

Không chỉ đẩy mạnh kết nối đối tác để từng bước đưa sản phẩm ra thị trường quốc tế, HTX Chè sạch Đông Trường Sơn còn xác định xây dựng và bảo vệ thương hiệu là điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu này. Nếu chất lượng sản phẩm là nền tảng, thì sở hữu trí tuệ chính là công cụ giúp gia tăng giá trị và tạo lợi thế cạnh tranh bền vững.

Trước sức ép hàng giả, hàng nhái và cạnh tranh ngày càng gay gắt, bảo hộ thương hiệu trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các HTX. Thương hiệu được bảo hộ không chỉ giúp bảo vệ thành quả đầu tư mà còn tạo lợi thế khi tiếp cận hệ thống phân phối hiện đại, thương mại điện tử và thị trường xuất khẩu. Vì vậy, sở hữu trí tuệ ngày càng được ví như “tấm hộ chiếu” đưa nông sản bước vào những thị trường có tiêu chuẩn cao.

Xây lợi thế bằng tài sản trí tuệ

Sở hữu trí tuệ không chỉ là việc đăng ký một nhãn hiệu hay một logo. Với các HTX nông nghiệp, đây là quá trình tạo dựng giá trị từ chất lượng sản phẩm, quy trình sản xuất, uy tín thương hiệu và niềm tin của người tiêu dùng.

Thực tế cho thấy, nhiều sản phẩm OCOP sau khi được bảo hộ nhãn hiệu đã nâng cao đáng kể giá trị thương mại, mở rộng thị trường và hạn chế tình trạng bị lợi dụng tên gọi. Đối với chè Kon Plông, việc xây dựng thương hiệu gắn với truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn sản xuất và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ sẽ là nền tảng để tạo khác biệt trên thị trường.

Đây cũng là hướng đi mà HTX Chè sạch Đông Trường Sơn đang kiên trì theo đuổi. Song song với mở rộng vùng nguyên liệu, HTX tập huấn thành viên và các hộ liên kết về canh tác hữu cơ, ưu tiên biện pháp sinh học trong phòng trừ sâu bệnh. Quy trình sản xuất từng bước được chuẩn hóa theo hướng VietGAP và hữu cơ, đáp ứng yêu cầu của những thị trường có tiêu chuẩn cao.

Theo định hướng phát triển, HTX sẽ tiếp tục hoàn thiện quy trình sản xuất để hướng tới chứng nhận hữu cơ châu Âu. Đây được xem là bước chuẩn bị quan trọng nhằm nâng cao giá trị sản phẩm và mở rộng cơ hội xuất khẩu trong thời gian tới.

Sự phát triển của HTX cũng góp phần thay đổi diện mạo nông nghiệp tại Kon Plông. Địa phương hiện tập trung mở rộng diện tích chè và cà phê xứ lạnh, đồng thời khuyến khích phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến, tiêu thụ theo chuỗi giá trị. Đến nay, xã Kon Plông có nhiều sản phẩm OCOP 3 sao, cùng hệ thống HTX hoạt động trong các lĩnh vực chè, cà phê, rau màu và cây ăn quả.

Theo Trưởng phòng Kinh tế xã Kon Plông Lê Thành Diễn, HTX Chè sạch Đông Trường Sơn đã phát huy vai trò hạt nhân liên kết sản xuất. Nhất là hình thành vùng nguyên liệu ổn định, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân. Quan trọng hơn, mô hình này góp phần thay đổi tư duy sản xuất, từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ sang sản xuất theo chuỗi giá trị.

Thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục vận động người dân chuyển đổi diện tích cây trồng kém hiệu quả sang phát triển chè và cà phê, đồng thời lồng ghép các nguồn lực hỗ trợ người dân, HTX và doanh nghiệp tham gia sản xuất, chế biến và tiêu thụ sản phẩm theo chuỗi giá trị.

Hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ trong HTX

Không chỉ riêng Kon Plông, nhiều HTX trên cả nước đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi cách tiếp cận đối với sở hữu trí tuệ. Nếu trước đây, việc đăng ký bảo hộ thường được xem là thủ tục pháp lý thì nay, đây cần được coi là một khoản đầu tư cho năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Hội nhập sâu rộng đang thay đổi cuộc chơi của nông sản. Giá trị sản phẩm ngày càng phụ thuộc vào thương hiệu, chất lượng, truy xuất nguồn gốc và bảo hộ tài sản trí tuệ. Đây là nền tảng để tạo niềm tin với người tiêu dùng, hạn chế hàng giả và mở rộng cơ hội xuất khẩu.

Bên cạnh hỗ trợ HTX đăng ký nhãn hiệu, xây dựng thương hiệu và truy xuất nguồn gốc, cần tiếp tục nâng cao nhận thức về vai trò của sở hữu trí tuệ trong phát triển kinh tế tập thể. Mỗi HTX cần chủ động bảo hộ tài sản trí tuệ do mình tạo ra và tôn trọng quyền của các chủ thể khác. Đây cũng là nền tảng để xây dựng văn hóa sản xuất, kinh doanh gắn với sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, hợp pháp.

Quan trọng hơn, sở hữu trí tuệ cần trở thành một phần trong quản trị HTX. Điều này cần được thể hiện xuyên suốt từ sản xuất, kiểm soát chất lượng, phát triển sản phẩm đến xây dựng chiến lược thị trường. Khi gắn với toàn bộ chuỗi giá trị, tài sản trí tuệ không chỉ bảo vệ thương hiệu mà còn nâng sức cạnh tranh và gia tăng giá trị cho nông sản.

Hành trình của HTX Chè sạch Đông Trường Sơn cho thấy, một vùng chè non trẻ vẫn có thể tạo dựng chỗ đứng nếu biết đầu tư cho chất lượng, công nghệ và thương hiệu. Khi tài sản trí tuệ được bảo vệ và phát huy, những búp chè Kon Plông có thêm “tấm hộ chiếu” để bước vào các thị trường tiêu chuẩn cao. Đó cũng là con đường để HTX nâng giá trị sản phẩm và khẳng định vị thế của kinh tế tập thể trong giai đoạn phát triển mới.

                                                                                 Thanh Loan