Viện Nghiên cứu Mitsubishi (Nhật Bản) đã tiến hành một cuộc nghiên cứu mô hình CNHT tại Việt Nam, sau đó đưa ra kết luận rằng Việt Nam có đầy đủ văn bản pháp lý nhưng tính thực thi để phát triển ngành CNHT lại hạn chế.

Ts. Yoichi Sakurada, Viện Nghiên cứu Mitsubishi cho biết, Việt Nam có nhiều pháp định, nghị định của Chính phủ về phát triển CNHT. Các văn bản pháp lý thì rất nhiều nhưng việc thực thi lại kém hiệu quả.

“Ở Việt Nam, chính sách phát triển cho CNHT chủ yếu vẫn tập trung vào hỗ trợ hành chính, các thủ tục đầu tư, viết form mẫu… Điều này khác với việc hỗ trợ ở Nhật, chúng tôi chủ yếu hỗ trợ về mặt công nghệ và kỹ thuật”, ông Sakurada nêu rõ.

Trung tâm hỗ trợ, có cũng như không

Trên thực tế, ngoài các trung tâm hỗ trợ của bộ, ngành thì cả 63 tỉnh thành đều có trung tâm hỗ trợ CNHT. Theo khảo sát của nhóm chuyên gia đến từ Nhật, hiện mỗi tỉnh đều có hai trung tâm, hai hệ thống trợ giúp.

Một trung tâm nằm ở Sở KH&ĐT hỗ trợ khi DN khởi nghiệp, sở hữu trí tuệ, hướng dẫn chính sách của Chính phủ, hỗ trợ điều tra thị trường, kết nối kinh doanh… Tiếp nữa là ở các Sở Công Thương cũng có Trung tâm khuyến công, cung cấp thông tin, lời khuyên, tư vấn quản lý doanh nghiệp…

Tuy nhiên, ông Sakurada cho biết, những trung tâm khuyến nông, hỗ trợ DNNVV không có nhân viên có hiểu biết hoặc có trình độ công nghệ kỹ thuật để tư vấn cho DN. Nếu DN cần tư vấn, các trung tâm này cũng không đáp ứng được cả về nhân lực lẫn cơ sở vật chất.

“Nhu cầu của các DNVVN về mặt công nghệ, kỹ thuật chưa được đáp ứng đầy đủ, trong khi đó những hỗ trợ chính sách, thực tiễn của cơ quan nhà nước chưa trùng khớp với nhu cầu DN”, vị chuyên gia Nhật nói.

Chính sách phát triển cho CNHT chủ yếu vẫn tập trung vào hỗ trợ hành chính

Bên cạnh sự yếu kém của các trung tâm này, ông Sakurada cũng cho biết, họ đã phỏng vấn các DN Việt Nam về các trung tâm này, kết quả là có những DN không biết một chút nào, có những DN nói rằng họ không sử dụng được sự hỗ trợ của những trung tâm này.

Về vấn đề này, Gs. Nguyễn Mại, Chủ tịch Hiệp hội các nhà đầu tư nước ngoài tại Việt Nam, nêu ý kiến rằng thực tế, chúng ta có quá nhiều trung tâm ở địa phương, những trung tâm đó được lập ra với những nhiệm vụ quan trọng nhưng về cơ sở và con người thì chưa đáp ứng được nên đó là sự rất lãng phí. “Chính sách hỗ trợ của Việt Nam thì hàng đầu thế giới nhưng thực thi lại kém nhất thế giới”, ông Mại nêu nhận xét.

Ngoài ra, các chính sách khuyến khích công nghệ hỗ trợ theo Nghị định 111/ 2015/NĐ-CP về phát triển CNHT cũng chưa thực sự tạo cú hích cho ngành này phát triển bởi các chính sách ưu đãi về thuế, tín dụng, nhân lực quy định trong Nghị định này chưa thực sự mới mà đã quy định ở đâu đó trong các văn bản pháp quy khác.

Làm chính sách xong thì “bỏ bê”

Bà Nguyễn Thị Tuệ Anh, Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương cũng cho rằng chúng ta không phải không có chính sách hỗ trợ, không có cơ quan hỗ trợ DNNVV, nhưng hiệu quả hỗ trợ còn thấp, đây là điểm không còn mới nhưng vẫn không tìm được giải pháp khắc phục.

Theo bà Tuệ Anh, nhiều khi DN không cần các chính sách hỗ trợ vì các hỗ trợ trong chính sách của chúng ta chưa đáp ứng được nhu cầu của DN, chưa đáp ứng được công nghệ, có nhân lực thì thiếu phòng ốc, máy móc, có máy móc thì thiếu nhân lực…

Vì vậy, bà Tuệ Anh cho rằng cần phải có hai cầu nối: hỗ trợ về mặt công nghệ cùng với chính sách. Những trung tâm hỗ trợ thì cần có sự nâng cấp đúng với các DN hơn. Thêm nữa, DN Việt Nam cần hỗ trợ về tài chính vì DN cần vốn nhưng thực tế có bao nhiêu DN tiếp cận được sự hỗ trợ như vậy, thực sự rất ít.

Nếu chúng ta vẫn cứ tiếp tục không xây dựng mô hình phù hợp để Việt Nam tham gia từ đầu thì rất khó để phát triển ngành CNHT, bởi chuỗi cung ứng của Việt Nam rất ngắn, trong khi các DN Nhật Bản ví dụ như Canon hoặc Honda, yêu cầu để tham gia chuỗi cung ứng cho họ rất khó, chủ yếu là nhà cung ứng của Nhật Bản, nhà thầu phụ thứ nhất, thứ hai thì mới có nhà thầu của Việt Nam tham gia.

Gs. Mại dẫn chứng, quá trình hợp tác với Honda, sau một thời gian dài thì hiện cũng đã có tới 80% – 90% nhà cung cấp và đã có sản phẩm xe máy Made in Việt Nam. Vậy nên vấn đề là cần tập trung ngành CNHT nào thích ứng với DN Việt Nam để lựa chọn hỗ trợ phù hợp.

Thêm nữa, Gs. Mại đề nghị Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Chính phủ cần tổ chức lại các trung tâm, không thể làm đại trà hơn cho hơn 600 trung tâm như hiện nay mà phải hoạt động có trọng điểm. Hiện ở Hà Nội và Tp.HCM, số lượng DNNVV chiếm tới trên 60% cả nước, nên cần xây dựng mô hình và làm thí điểm tại đây, thì sẽ rất có hiệu quả.

Các chuyên gia Nhật Bản cũng cho rằng, ở Việt Nam, có hiện trạng là cứ làm xong chính sách pháp lý là xong việc nhưng thực ra nó cần rất nhiều sự phối hợp thực hiện của địa phương để hiện thực hóa, đó mới là vấn đề chính. Vì vậy, để phát triển nền CNHT, toàn bộ chính phủ và bộ máy nhà nước từ cấp cao đến cấp thấp cần liên kết để thực hiện vấn đề này.

Lê Thúy