Trong vòng 2 năm qua, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã quyết liệt “ép” các ngân hàng thương mại (NHTM) giảm lãi suất, từ trên 17 - 18%/năm xuống còn từ 5 - 11% ở thời điểm hiện tại. Vay vốn giá thấp là nguyện vọng chính đáng của hàng trăm nghìn DN vì lợi nhuận làm ra luôn phải “co kéo” theo lãi vay cao hay thấp.

Vay vốn rẻ như… cho không

Hiện nay rất nhiều DN vẫn than thở “đói vốn” vì ngân hàng chỉ “mở hầu bao” cho vay với đối tượng khách hàng mục tiêu. Hơn nữa, việc duyệt cho vay, lãi vay sẽ dựa trên đánh giá mức độ rủi ro, tài sản, khả năng trả nợ đặt trong mối quan hệ thân sơ hữu tình…

Đại gia ngành thép - Công ty CP Tập đoàn Hòa Phát (mã: HPG) - liên tục công bố kết quả lợi nhuận tăng trưởng ấn tượng. Chỉ 9 tháng năm 2015, Hòa Phát đạt doanh thu hơn 20.616 tỷ đồng và lợi nhuận trước thuế đạt hơn 2.983 tỷ đồng (bằng 90% kế hoạch). Lợi nhuận tăng cao nhờ sự mở rộng đầu tư đa ngành, gồm: sản xuất thép, bất động sản, thức ăn chăn nuôi… Nhưng đi liền với đó là nhu cầu huy động vốn cũng tăng rất nhanh.

Nhiều năm qua, Hoà Phát đã có quan hệ tín dụng rất khăng khít với một số ngân hàng, như: BIDV… Việc vay được hàng nghìn tỷ đồng vốn giá thấp để phục vụ các dự án quy mô lớn cũng là điều bình thường. Cái “lạ” nằm ở mức lãi suất vay mà Hòa Phát được hưởng, rẻ hơn cả lãi suất huy động của ngân hàng.

Báo cáo tài chính công bố gần nhất cho thấy tại thời điểm 30/6/2015, Tập đoàn có dư nợ vay ngắn hạn bằng VND tại các ngân hàng là 1.457 tỷ đồng. Mức lãi suất vay chỉ từ 3,1 - 5%/năm và đã giảm đáng kể so với lãi suất của năm 2014 (từ 3,5 - 6,5%/năm).

Ở chiều ngược lại, Hòa Phát lại có những khoản tiền gửi tiết kiệm rất lớn tại các ngân hàng với lãi suất cao hơn lãi vay. Cụ thể, tiền gửi kỳ hạn 6 - 12 tháng là hơn 1.035 tỷ đồng, hưởng lãi suất từ 4 - 5,5% (năm 2014 lãi tiền gửi là 4,2 - 8,2%/năm).

Mức lãi suất gửi tiền này cao hơn biểu lãi suất niêm yết của ngân hàng công bố trong năm 2015, đơn cử: lãi suất gửi kỳ hạn dưới 6 tháng cao nhất áp dụng tại Vietcombank là 5%/năm, từ 6 - 12 tháng cao nhất là 6%/năm…

Hòa Phát còn có 73 tỷ đồng tiền gửi kỳ hạn 13 tháng, được hưởng lãi suất từ 5 - 8%/năm (năm 2014: lãi suất 6,2 - 7,7%/năm), cao hơn mặt bằng thị trường từ 0,5 - 1%/năm. Chưa kể hàng nghìn tỷ đồng tiền gửi ngắn hạn được Tập đoàn hạch toán vào 2.000 tỷ đồng tiền và các khoản tương đương tiền, nhưng không công bố lãi suất…

Chỉ tính lãi suất vay thấp nhất là 3,1%/năm, đem gửi tiết kiệm nhận lãi thấp nhất là 4,2%/năm, thì Hòa Phát có thể “ăn chênh” lãi suất 1,1%/năm. Giả sử tính trên 1.035 tỷ đồng tiền gửi tiết kiệm, DN này có thể “đút túi” cả chục tỷ đồng chỉ nhờ cách “điều chuyển” vốn ngân hàng như trên.

Và những khoản tiền vay - tiền gửi ngân hàng lên tới cả nghìn tỷ đồng, giá đi vay rẻ hơn đi gửi, lại vẫn “ung dung” tồn tại trên sổ sách của Tập đoàn Hòa Phát suốt nhiều năm liền (!?)

Các ngân hàng đều có chính sách ưu tiên lãi suất với những khách hàng DN lớn

“Thương nhau”, lãi suất “cưa đôi”?

Theo số liệu của NHNN, năm 2015 mặt bằng lãi suất huy động giữ ổn định ở mức thấp, chỉ tăng vào đợt cao điểm huy động vốn cuối năm. Từ tháng 8/2015 đến hết năm, nhiều ngân hàng chạy đua tăng lãi suất tiền gửi từ 0,2 - 0,5%. Mặt bằng lãi suất huy động duy trì ở mức 4,5 - 5,4%/năm với kỳ hạn dưới 6 tháng và 5,4 - 7,2%/năm với kỳ hạn trên 6 tháng. Trong khi đó, lãi suất cho vay ngắn hạn ở mức 6 - 9%/năm, lãi vay trung và dài hạn từ 9 - 11%/năm…

Mức lãi suất thị trường là như vậy, song thực tế, các ngân hàng đều có chính sách ưu tiên lãi suất với những khách hàng DN lớn, ở cả chiều gửi tiền và vay vốn.

Chia sẻ với người viết, lãnh đạo cấp chi nhánh của Vietinbank từng hé lộ, khách hàng DN lớn có thể đàm phán lãi suất gửi tiền cao hơn bình thường từ 0,2 - 0,5% hoặc cao hơn, ngược lại lãi suất vay tiền được giảm thấp hơn mức niêm yết chung.

Có thời điểm thị trường rộ thông tin Vietinbank cho vay lãi suất chỉ 5%/năm, thấp hơn lãi suất huy động cùng thời điểm niêm yết 6%/năm. Sau đó, phía ngân hàng lên tiếng giải thích rằng, do có nguồn vốn rẻ gửi không kỳ hạn từ kho bạc, bảo hiểm, vốn ODA, vốn uỷ thác… nên có thể bố trí cho vay lãi suất thấp để tạo lợi thế cạnh tranh…

Như trường hợp Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai - nhu cầu vốn đầu tư vào các dự án trồng cao su, nuôi bò sữa, mía đường… dường như là vô tận, lên tới vài chục nghìn tỷ đồng. Hoàng Anh Gia Lai cũng được các ngân hàng ưu ái lãi suất vay khá thấp. Đơn cử: tại thời điểm 30/6/2015, DN có các khoản vay tín dụng dưới 12 tháng tại BIDV, tổng dư nợ hơn 1.500 tỷ đồng, lãi suất vay từ 5 - 9,5%/năm và từ 6 - 10,5%/năm…

Mức lãi vay ưu tiên mà Hoàng Anh Giai Lai được hưởng này vẫn cao hơn gấp 2, 3 lần lãi suất vay áp dụng với Tập đoàn Hòa Phát.

Thế nhưng, không phải tất cả DN có thể tiếp cận được nguồn vốn rẻ gần như… cho không này, mà chỉ dành cho số ít khách hàng VIP. Trường hợp như Tập đoàn Hòa Phát được vay vốn rẻ, có thể “ăn chênh” lãi suất khi dư tiền đem gửi ngân hàng thì có lẽ lại càng hiếm hoi.

Thu Hằng