Phát biểu tại hội nghị, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, khẳng định: “Thực trạng ô nhiễm môi trường, vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường (BVMT) tại Việt Nam thời gian qua đang diễn biến phức tạp. Hàng loạt các sự cố môi trường nghiêm trọng, điểm nóng ô nhiễm liên tiếp xảy ra đang gây bất ổn xã hội. Ô nhiễm môi trường đang bùng phát sau quá trình tích tụ lâu dài trong quá trình phát triển”.

Những con số báo động

Báo cáo tổng hợp của Bộ TN&MT tại hội nghị cho thấy một bức tranh đầy “màu xám” của môi trường Việt Nam. Cả nước với 283 KCN, mỗi ngày phát thải ra môi trường hơn 550.000 m3 nước thải. Hơn 615 CCN, hơn 500.000 cơ sở sản xuất với nhiều loại hình sản xuất lạc hậu, phát thải cao, tỷ lệ qua xử lý thấp (chưa đến 5% CCN có hệ thống xử lý thải tập trung).

Cả nước cũng đang có 787 đô thị với hơn 3.000.000 m3 nước thải ngày/đêm (hầu hết chưa qua xử lý). Có trên 5.000 DN khai thác khoáng sản, vật liệu xây dựng, hơn 4.500 làng nghề, khoảng 43 triệu xe máy, 2 triệu ô tô với lượng phát thải khổng lồ. Hơn 13.500 cơ sở y tế với khoảng 47 tấn chất thải nguy hại, 125.000 m3 nước thải ngày/đêm.

Ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đang gây bất ổn xã hội

Mỗi năm, Việt Nam sử dụng hơn 100.000 tấn hóa chất bảo vệ thực vật, phát sinh hơn 23 triệu tấn rác thải sinh hoạt, 7 triệu tấn chất thải rắn công nghiệp, hơn 630.000 tấn chất thải nguy hại, chỉ có 458 bãi chôn lấp rác thải (nhưng 337 bãi không đạt chuẩn)…

Những con số đáng sợ, nhưng không mấy bất ngờ với nhiều người dân Việt Nam. Bởi, thực trạng ô nhiễm môi trường tại Việt Nam đã "nóng" trong nhiều thập kỷ qua và những con số thống kê "gây sốc" cũng dần trở nên quen thuộc với những người quan tâm.

Bộ trưởng Bộ TN&MT, ông Trần Hồng Hà, thừa nhận: “Thực trạng môi trường Việt Nam đang rất đáng báo động. Những hệ lụy tích tụ lâu dài trong quá trình phát triển đang dần phát lộ, với hàng loạt các sự cố môi trường nghiêm trọng xảy ra thời gian qua, gây ảnh hưởng tiêu cực tới đời sống người dân, suy giảm kinh tế. Các vụ khiếu kiện đông người liên tục xảy ra do môi trường đang gây bất ổn xã hội”.

Đổi mới tư duy, tìm lối thoát

Phân tích về nguyên nhân ô nhiễm môi trường tại Việt Nam, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc cho rằng yếu tố chủ quan là nguyên nhân chính. Các tổ chức như Thanh tra Chính phủ, Cục Cảnh sát Phòng, chống tội phạm môi trường chưa hoàn thành tốt nhiệm vụ. Nhiều địa phương đang chạy theo phát triển kinh tế, coi nhẹ BVMT.

Bộ trưởng Trần Hồng Hà cũng cho rằng: “Ý thức trách nhiệm về BVMT của chủ đầu tư, một số ngành, các cấp chính quyền, tổ chức kinh tế chưa cao. Nhận thức của cộng đồng dân cư về môi trường còn hạn chế. Cơ chế thu hút FDI bằng mọi giá, thiếu thẩm định, đang phải đánh đổi bằng sự biến đổi môi trường”.

“Hoạt động của các cơ quan chức năng, quản lý chưa thực sự hiệu quả. Phân công, phân cấp giữa các bộ ngành, các cấp chưa hợp lý. Hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về môi trường còn thấp, chưa đáp ứng được yêu cầu và tốc độ phát triển”, “Tư lệnh” ngành môi trường Việt Nam, nhìn nhận.

Theo các chuyên gia, để khắc phục hậu quả, cần có giải pháp lấp “lỗ hổng” quản lý, đẩy mạnh sự vào cuộc của hệ thống, chính sách. Có chiến lược trong thực hiện các dự án lớn gắn với BVMT. Nâng cao nhận thức, ý thức BVMT của ban, ngành địa phương, DN và cả cộng đồng.

Cần “siết” quản lý với khu vực đầu tư FDI, bởi theo Bộ TN&MT, khu vực FDI đóng vai trò quan trọng, chiếm khoảng 70% kinh ngạch XK, 59% kim ngạch NK, nhưng đang có tác động mạnh tới môi trường, tiêu tốn năng lượng, tài nguyên.

Đích thân Thủ tướng cũng chỉ thị Bộ TN&MT và các bộ, ngành liên quan xem xét cẩn trọng các dự án đầu tư lớn tại các khu vực nhạy cảm đông dân cư, ven biển... Loại bỏ những dự án công nghệ lạc hậu, có nguy cơ ô nhiễm cao. Thành lập Ủy ban Khẩn cấp xử lý các sự cố nghiêm trọng về môi trường.

“Đã đến lúc thay đổi tư duy phát triển, kinh tế phải gắn với BVMT. BVMT không chỉ là chuyện làm cho tương lai, mà là vấn đề cấp thiết. Bởi hậu quả của ô nhiễm môi trường đang đe dọa cuộc sống của chúng ta hiện nay”, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc, nhấn mạnh.

Hiến Nguyễn