Với những đặc trưng về khí hậu, thổ nhưỡng, Mai Châu có nhiều sản phẩm thủ công, nông sản đặc trưng như sản phẩm dệt thổ cẩm, tỏi, khoai sọ, dưa hấu… Đây là những sản phẩm thế mạnh để huyện thúc đẩy Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) gắn với xây dựng nông thôn mới, nâng cao mức sống cho người dân.

Sức bật từ OCOP

Mai Châu là huyện đầu tiên của tỉnh Hòa Bình có sản phẩm dịch vụ du lịch cộng đồng đạt chuẩn OCOP từ năm 2019. Đến nay, huyện có 3 sản phẩm thế mạnh được gắn sao OCOP, cùng nhiều sản phẩm có tiềm năng lớn để phát triển, nhân rộng, như khoai sọ xã Sơn Thủy, tỏi tía xã Thành Sơn.

Hai sản phẩm 4 sao của huyện là thổ cẩm dệt tay của HTX Dệt thổ cẩm và dịch vụ du lịch bản Lác Mai Châu (xã Chiềng Châu) và dịch vụ du lịch homestay bản Lác của HTX Dịch vụ nông lâm nghiệp và dịch vụ du lịch xóm Lác (xã Chiềng Châu). Sản phẩm rượu Láu Siêu xóm Chiềng Hạ, xã Mai Hạ, đạt 3 sao.

Theo UBND huyện Mai Châu, những năm qua, việc phát triển OCOP luôn là một trong những nhiệm vụ trọng tâm nhằm tạo bước đột phá trong phát triển sản xuất, xây dựng nông thôn mới trên địa bàn. Huyện cũng luôn đồng hành cùng các HTX, hộ sản xuất để gìn giữ, phát triển thương hiệu sản phẩm.

HTX dệt thổ cẩm và Dịch vụ du lịch bản Lác, thị trấn Mai Châu, do chị Lò Thị Di, dân tộc Thái làm Giám đốc, đang là một trong những HTX tiêu biểu trong phát triển sản phẩm OCOP gắn với làm du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Mai Châu, tạo việc làm cho hàng chục lao động là người dân tộc thiểu số.

Để đáp ứng các tiêu chí sản phẩm đẹp, bắt mắt, lạ, vừa mang tính truyền thống, vừa bắt nhịp xu thế hiện đại để thu hút sự quan tâm của du khách, HTX bản Lác đã lựa chọn các họa tiết gắn với thiên nhiên, gần gũi với cuộc sống của đồng bào dân tộc thiểu số.

Theo Giám đốc HTX Lò Thị Di, để gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, bảo tồn nghề truyền thống, HTX đã lựa chọn hướng đi là sản xuất thủ công để tạo ra các sản phẩm đúng bản sắc của đồng bào Thái, Mông.

Tất cả các sản phẩm của HTX đều được tạo ra bằng chính sự khéo léo, đam mê của người con gái Thái, Mông. Đây cũng là cách để giúp chị em dân tộc thiểu số tại địa phương giữ nghề và tạo nguồn thu nhập ổn định từ chính nghề truyền thống của dân tộc mình.

Chị Sàng Y Giai, một trong những thợ chuyên nhuộm thổ cẩm truyền thống ở xã Hang Kia, thành viên HTX, chia sẻ nhuộm vải là một trong những khâu đòi hỏi kỹ thuật, làm nên thương hiệu của HTX. Kỹ thuật nhuộm, cùng với vẽ sáp ong của người Mông tạo ra những màu vải sặc sỡ và ít bị phai màu.

“Theo thời gian, dù các sản phẩm có cũ đi, nhưng vẫn luôn giữ được mùi thơm tự nhiên, khi kết hợp với các họa tiết, hoa văn của người Thái, người Mông sẽ tạo ra các sản phẩm rất độc đáo, thể hiện nét đẹp truyền thống vốn có của dân tộc”, chị Y Giai bộc bạch.

Nhờ gìn giữ và phát huy tốt những bản sắc độc đáo của địa phương thông qua các sản phẩm truyền thống, HTX đã tự tin tham gia xây dựng sản phẩm OCOP và đã được UBND tỉnh Hòa Bình công nhận sản phẩm OCOP 4 sao năm 2019.

Tạo chuyển biến sâu

Hiện các sản phẩm do HTX dệt thổ cẩm và Dịch vụ du lịch bản Lác tạo ra được nhiều nhà hàng, khách sạn đặt hàng với số lượng lớn. Trong đó, có nhiều đơn hàng xuất ra nước ngoài với những bộ sản phẩm chăn, ga, gối, đệm, rèm có giá lên đến 20 - 30 triệu đồng.

Thành công từ sự kết hợp văn hóa truyền thống độc đáo của hai dân tộc đã góp phần mang lại doanh thu và sự phát triển cho HTX. Từ đây, việc tiêu thụ sản phẩm được thuận lợi hơn, HTX bản Lác đã tạo việc làm cho 25 lao động, thu nhập bình quân từ 5 - 7 triệu đồng/người/tháng.

“Tham gia OCOP, HTX được hỗ trợ xây dựng nhãn hiệu, quảng bá sản phẩm. Trong 2 năm qua, do ảnh hưởng của dịch Covid-19, thị trường tiêu thụ của HTX gặp nhiều khó khăn, tuy nhiên đây là “quãng nghỉ” để HTX tập trung nghiên cứu, thiết kế mẫu mã mới có tính ứng dụng cao nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường”, Giám đốc HTX Lò Thị Di bộc bạch.

Có thể nói, sự chủ động của các ban ngành chức năng, cùng những đóng góp của các HTX đang tạo bước chuyển tích cực trong phát triển OCOP ở Mai Châu. Khi du lịch ngày càng phát triển cũng là cơ hội để các sản phẩm OCOP của huyện tạo sức hút, trở thành quà tặng cho khách du lịch trong và ngoài nước.

Đại diện UBND huyện Mai Châu cho biết, huyện đang chủ trương đẩy mạnh thực hiện xây dựng nhiều tuyến du lịch cộng đồng kết nối với các vùng sản xuất nông nghiệp sinh thái.

Vì vậy, những sản phẩm đạt chuẩn OCOP sẽ giúp quảng bá hình ảnh du lịch các địa phương, góp phần tăng thu nhập cho người dân, hướng tới phát triển nông thôn bền vững. Đặc biệt, những thành công trong phát triển sản phẩm OCOP đang giúp huyện Mai Châu tạo đột phá trong xây dựng nông thôn mới.

Sau hơn 10 năm nỗ lực, diện mạo nông thôn huyện Mai Châu đã có nhiều thay đổi tích cực, ngày càng khởi sắc. Kết quả thực hiện các phong trào, các cuộc vận động đã góp phần tích cực vào việc xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn, xây dựng các thiết chế văn hóa, giảm tỷ lệ hộ nghèo, cải thiện mức sống của người dân.

Nông thôn mới đã tạo điều kiện để nhiều mô hình, điển hình tiên tiến trong lao động sản xuất phát triển kinh tế, giúp người dân Mai Châu, đặc biệt là các hộ đồng bào dân tộc thiểu số, thoát nghèo và vươn lên làm giàu chính đáng.

Đến nay, huyện Mai Châu đã có 5 xã đạt chuẩn nông thôn mới, bình quân đạt trên 12,82 tiêu chí/xã, tăng hơn 4,28 tiêu chí so với năm 2015, không còn xã nào đạt dưới 9 tiêu chí. Năm 2020, thu nhập bình quân toàn huyện đạt xấp xỉ 35 triệu đồng/người/năm, 92% người dân tham gia bảo hiểm y tế, 98% người dân được sử dụng nước sạch hợp vệ sinh…

Từ nay đến năm 2025, huyện Mai Châu đặt mục tiêu tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí, hỗ trợ các xã đạt chuẩn xây dựng nông thôn mới nâng cao, tăng thu nhập của người dân lên trên 40 triệu đồng/năm. Để hoàn thành, việc phát triển sản phẩm OCOP, nâng cao vai trò liên kết, dẫn dắt sản xuất của các HTX, tổ hợp tác, gia tăng hiệu quả sản xuất nông nghiệp… sẽ tiếp tục được huyện chú trọng, đẩy mạnh.

Hưng Nguyên

Bài cuối: Nâng cao vị thế "đầu tàu" của HTX