Phía sau nỗi buồn không có cổ tức của nhiều cổ đông là một nghịch lý chưa được giải toả: “Vì sao lợi nhuận vẫn tăng trưởng cao mà cổ tức lại… đi giật lùi?”. Một số lãnh đạo ngân hàng cũng tuyên bố trước ĐHCĐ rằng “sau 3-5 năm tới làm ăn có lãi thì ngân hàng mới tính chuyện chia cổ tức”.

Lãi cao nhưng “hao hụt”

Dẫn đầu hệ thống về lợi nhuận, song năm 2016, ngân hàng TMCP Đầu tư và phát triển (BIDV) chỉ đặt mục tiêu lợi nhuận khiêm tốn là 7.900 tỷ đồng, giảm 49 tỷ đồng so với kết quả năm 2015. Tăng trưởng lợi nhuận hiện không tương xứng với tốc độ tăng trưởng tín dụng lên tới 18% (thấp hơn mức tăng trưởng 34% của năm trước).

Cùng đặt mục tiêu lợi nhuận năm 2016 đạt 7.900 tỷ đồng, nhưng kết quả kinh doanh của Vietinbank khả quan hơn. Trong quý I/2016, tín dụng đã tăng tới 23% so với cùng kỳ năm trước và tăng 3% so với đầu năm, nợ xấu giảm xuống mức 0,8%. Nhờ đó, lợi nhuận hợp nhất quý I đạt 2.400 tỷ đồng, hoàn thành 30,4% kế hoạch cả năm.

Vietcombank cũng đẩy mạnh tăng trưởng tín dụng trong quý I/2016 lên tới 6,5% nhằm mở rộng nguồn thu nhập từ cho vay, đầu tư…

Tín dụng tăng nhanh kéo theo chi phí dự phòng của Vietcombank tốn kém hơn, càng làm lợi nhuận “teo tóp” đi. Lợi nhuận quý I chỉ đạt 2.300 tỷ đồng (tăng 61% cùng kỳ năm trước), hoàn thành 30,7% kế hoạch năm (mục tiêu là 7.500 tỷ đồng).

Có thể thấy, nhóm ba “ông lớn” ngân hàng vẫn tăng trưởng lợi nhuận, bám sát kế hoạch đề ra nhưng lại chưa tương xứng với quy mô vốn, tiềm lực, tăng trưởng hoạt động… Trong đó, sự tăng trưởng đáng ngại của nợ xấu, yêu cầu trích lập dự phòng nợ xấu đầy đủ được cho là nguyên nhân chính khiến lợi nhuận bị “bốc hơi” mạnh nhất.

Trên thực tế, trong năm 2015, nhiều ngân hàng đã rất vất vả mới “ép” giảm tỷ lệ nợ xấu xuống thấp, thông qua việc bán nợ cho VAMC, xử lý thu hồi… song quy mô nợ xấu thực tế vẫn tiếp tục “phình to”.

Đơn cử: với tín dụng tăng trưởng “nóng” 34%, nợ xấu của BIDV tiếp tục leo lên tới 9.697 tỷ đồng (tăng thêm 7%), chiếm 1,62% tổng dư nợ. Riêng nợ nhóm 5 (có khả năng mất vốn) tăng tới 60%, chiếm 5.193 tỷ đồng.

Nợ xấu của Vietinbank đến cuối năm 2015 cũng tăng lên 4.942 tỷ đồng, riêng nợ nhóm 5 chiếm 2.796 tỷ đồng. Còn Vietcombank có tới 5.673 tỷ đồng nợ nhóm 5 trong tổng số nợ xấu 7.779 tỷ đồng, tức tăng gấp đôi so với năm trước. Ở khối ngân hàng TMCP, lợi nhuận quý I/2016 của các ngân hàng dẫn đầu như MB, Eximbank, ACB, Sacombank… cũng chỉ tăng nhẹ so với cùng kỳ năm trước. Do đây là thời điểm hoạt động tín dụng khó khăn nhất nên các ngân hàng càng phải “co kéo” để đảm bảo mức lợi nhuận bám sát kết hoạch.

Nợ xấu “phình” to hơn, chi phí dự phòng tăng đột biến đe doạ trực tiếp lợi nhuận của ngân hàng

Cảnh báo nợ xấu

Không chỉ mở rộng cho vay, việc xử lý nợ xấu hiệu quả là điểm mấu chốt để ngân hàng cải thiện lợi nhuận do giảm bớt chi phí trích dự phòng, được hoàn nhập dự phòng…

Đơn cử, quý I/2016, ngân hàng MB chỉ tăng tín dụng 2,3%, kiểm soát nợ xấu giảm về 1,6% nên lợi nhuận trong kỳ tăng tới 10%, đạt 862 tỷ đồng. Hiện, MB cũng được đánh giá cao về quản trị rủi ro và là số ít nhà băng được chia cổ tức cao với tỷ lệ 10%.

Ngược lại, các cổ đông Eximbank đã khóc ròng do lợi nhuận bị sa sút nghiêm trọng trong hai năm gần đây, không có cổ tức. Cụ thể, lợi nhuận năm 2015 đạt 65,6 tỷ đồng, nhưng sau kiểm toán đã “bốc hơi” chỉ còn gần 44,7 tỷ đồng. Cổ phiếu EIB bị đưa vào diện cảnh báo do lỗ luỹ kế trong hai năm 2014-2015 lần lượt âm 835 tỷ đồng và âm 817 tỷ đồng (sau kiểm toán).

Đến cuối tháng 3/2016, Eximbank tiếp tục tăng lên mức 2.300 tỷ đồng nợ xấu, chiếm 2,78% dư nợ (tăng so với mức 1,85% cuối năm trước). Chi phí dự phòng rủi ro tăng đột biến, lên 337 tỷ đồng, nên lợi nhuận trong kỳ bị “hao hụt”, chỉ đạt 30 tỷ đồng.

Để khắc phục thua lỗ và đưa cổ phiếu EIB ra khỏi diện cảnh báo, Eximbank đã lên kế hoạch lợi nhuận trước thuế năm nay phải đạt 720 tỷ đồng. Mục tiêu này liệu có đạt được khi vấn đề nhân sự của ngân hàng vẫn còn bất ổn, căng thẳng giữa các nhóm cổ đông chưa hoá giải được?

Nợ xấu “phình” to hơn, chi phí dự phòng tăng đột biến sẽ đe doạ trực tiếp lợi nhuận của ngân hàng, nhất là với các ngân hàng đang có vài nghìn tỷ đồng nợ xấu, mà chưa phân loại và trích dự phòng rủi ro đầy đủ thì lợi nhuận có thể “bốc hơi” bất ngờ sau quyết định thanh tra, kiểm toán.

Cho nên, khi ngân hàng báo lãi nghìn tỷ, mà NHNN không cho phép chia cổ tức, hoặc cổ đông lớn “phủ quyết việc chia cổ tức” thì cổ đông có thể nghi ngờ về lợi nhuận thực sự “không đẹp như mơ”?

Thu Hằng