Việt Nam cần cơ sở hạ tầng và dịch vụ logistics phức tạp hơn, mạng lưới giao thông vận tải toàn cầu mạnh hơn và đặc biệt là giải pháp logistics giá trị gia tăng. Ông Đỗ Xuân Quang, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), đã khuyến nghị như vậy trong buổi nhóm họp cùng giới doanh nghiệp (DN) logistics Thái Lan ngày 1/6 tại Tp.HCM để nói về vấn đề “Sức mạnh của sự liên kết, chìa khoá cạnh tranh cho ngành logistics”.

Chuẩn bị kém nên thua thiệt

Theo ông Đỗ Xuân Quang, so với Thái Lan, việc chuẩn bị của ngành logistics Việt Nam để tham gia Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC) hay Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) còn thấp hơn nhiều.

Vị lãnh đạo VLA ước tính năm 2015, ở Việt Nam có khoảng 1.300 DN logistics nhưng đa số là DN vừa và nhỏ. Trong đó, số DN có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) chỉ khoảng 3 – 4% nhưng đang chiếm đến 80% thị phần logistics tại Việt Nam.

Nhưng theo số liệu mới đây nhất, tính đến tháng 5/2016, đã có 2.000 DN tại Việt Nam đăng ký kinh doanh dịch vụ logistics với khoảng 300.000 khách hàng có nhu cầu sử dụng dịch vụ này.

Tốc độ phát triển của ngành logistics tại Việt Nam trong những năm gần đây được VLA đánh giá là rất cao, tăng đến 24%. Tuy nhiên, theo Ngân hàng Thế giới (WB), chi phí logistics ở Việt Nam cũng cao không kém khi chiếm đến 20,9% GDP cả nước vào năm 2015. Điều này được cho là làm giảm tính cạnh tranh về chi phí của các DN Việt Nam, trong khi ở nhiều quốc gia phát triển khác, chi phí này chỉ chiếm 9 – 15%.

Trên thực tế, thời gian qua, Chính phủ Việt Nam đã thúc đẩy logistics thông qua việc đầu tư nhiều hơn ở các cảng, đường cao tốc, sân bay, cũng như hải quan điện tử, tạo điều kiện thuận lợi cho thương mại qua biên giới, thực hiện các thủ tục một cửa theo hướng một cửa ASEAN.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cho rằng như thế vẫn chưa đủ. Theo số liệu về ngành logistics của WB, Việt Nam đang đứng thứ 48 trong tổng số 160 quốc gia, nhưng lại đứng thứ 4 từ dưới đếm lên trong khu vực ASEAN, chỉ hơn Indonesia, Lào, Campuchia.

Lý giải về thứ hạng thấp này, ông Đỗ Xuân Quang cho rằng nguyên nhân lớn là do tình trạng tham nhũng trong ngành hải quan ở Việt Nam mà phía Indonesia cũng chịu tình trạng tương tự.

Giới chuyên gia hy vọng rằng trong hai năm tới, thứ hạng về ngành logistics Việt sẽ được cải thiện tốt hơn nếu như Chính phủ có chiến lược phát triển ngành này hiệu quả.

Chi phí logistics ở Việt Nam còn rất cao khi chiếm đến 20,9% GDP cả nước

Liên kết để cạnh tranh

Thống kê hồi năm ngoái cho thấy tổng chi phí vận chuyển, lưu kho, kho bãi, thủ tục hải quan và các công việc giấy tờ khác ở Việt Nam lên tới 37 – 40 tỷ USD. Con số này vượt quá cả tổng kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ năm 2014. Riêng với chi phí sản xuất kinh doanh của ngành thức ăn chăn nuôi ở Việt Nam, chi phí logistics chiếm đến 40%.

Theo ông Nestor Sherbey, chuyên gia tư vấn của Liên minh Tạo thuận lợi Thương mại Việt Nam (VTFA), hoạt động của logistics đang đóng một vai trò cực kỳ quan trọng trong việc thuận lợi hoá thương mại ở Việt Nam trong bối cảnh hội nhập sâu như hiện nay.

Chia sẻ kinh nghiệm thành công từ ngành logistics của Thái Lan, bà Pitinun Samanvorawong, phụ trách thương vụ Tổng lãnh sự Thái Lan tại Tp.HCM, nói rằng việc phát triển kinh tế ở Việt Nam sẽ phụ thuộc rất nhiều vào ngành logistics và việc phát triển toàn diện lĩnh vực này sẽ đóng vai trò then chốt cho phát triển kinh tế quốc gia.

Thế nhưng, giới chuyên gia lưu ý rằng nguồn vốn đầu tư cho lĩnh vực này ở Việt Nam vẫn còn quá khiêm tốn, trong khi yêu cầu chiến lược đặt ra trong ít nhất 15 năm tới là cần phải có số vốn đến hàng chục tỷ USD.

Trong dự đoán gần đây của công ty Cổ phần Chứng khoán Ngân hàng Đầu tư và Phát triển Việt Nam (BSC), ngành logistics Việt sẽ sẽ hưởng lợi từ TPP nhờ nhu cầu xuất nhập khẩu tăng cao. Theo đó, hàng hóa thông qua các cảng biển của Việt Nam có thể duy trì tốc độ tăng trưởng từ 8%-9%.

Ông Trần Khánh Hoàng, Phó Tổng Giám đốc Tổng công ty Tân Cảng Sài Gòn, cho rằng cốt lõi của logistics là vấn đề tối ưu hóa để kết nối đầu cuối với chi phí thấp nhất trong thời gian phù hợp nhất.

Vì vậy, phía Tân Cảng Sài Gòn đang triển khai các phương án kết nối hệ thống 16 cảng, 6 ICD và depot với gần 5.000m cầu tàu, 190 ha bãi container và 550.000m2 kho hàng trên khắp các vùng kinh tế trọng điểm của cả nước. Tất cả nhằm tạo dựng những gói giải pháp logistics hỗ trợ cho các DN Việt Nam tận dụng được những lợi ích mà TPP mang lại.

Tuy nhiên, số DN logistics nội địa có tiềm lực mạnh như Tân Cảng Sài Gòn hầu như rất hiếm. Thực tế cho thấy sức cạnh tranh của các DN logistics Việt vẫn rất thấp, chưa tham gia được vào chuỗi cung ứng do chiến lược phát triển của Việt Nam trong lĩnh vực này chưa chuyên nghiệp và thiếu hiệu quả.

Nói như ông Đỗ Xuân Quang, để tăng sức cạnh tranh, các DN logistics Việt phải chủ động liên kết với thị trường logistics quốc tế. Điểm yếu của các DN Việt lâu nay là thiếu tự tin trên thương trường quốc tế.

Vì vậy, với các DN logistics Việt, cần phải xây dựng lòng tự tin khi ra thị trường nước ngoài, bởi việc này có thể chiếm 50% trong thành công của DN.

Thế Vinh