Cách mạng công nghiệp lần thứ 4 đang hình thành với sự phát triển vượt bậc của nhiều công nghệ, có thể thay đổi mô thức sản xuất trên quy mô toàn cầu. Với nội dung cơ bản là tạo ra cấu trúc và sự vận hành mới cho nền sản xuất dựa trên 4 lĩnh vực chính: Lĩnh vực kỹ thuật số (bao gồm trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, lưu trữ và xử lý dữ liệu lớn); Lĩnh vực vật lý (bao gồm in 3D, vật liệu mới, robot cao cấp, xe tự lái; Lĩnh vực công nghệ sinh học; Lĩnh vực năng lượng tái tạo. Cách mạng công nghiệp 4.0 đang là xu thế lớn có tác động đến phát triển kinh tế - xã hội của tất cả các quốc gia.

Không chỉ ngành dệt may, da giày mà lái xe taxi cũng có nguy cơ mất việc trong vòng 20 mươi năm tới

Riêng đối với Việt Nam, ông Trần Đình Thiên, Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam đánh giá, những ngành gắn với lao động thủ công sẽ bị ảnh hưởng nhiều nhất. Tiếp đến là ngành nghề gắn với quá trình tự động hóa. Ví dụ, ngành dệt may, với những thao tác cắt, may thì máy móc đều có thể thay thế được.

"Công nghệ 4.0 có thể làm việc 24/24 giờ mà không cần nạp năng lượng, thậm chí làm trong điều kiện “tối tăm mù mịt” không cần ánh sáng. Trong khi vẫn kiểm soát được tốc độ, chất lượng được kiểm soát", ông Thiên cho biết.

Cùng với đó, ông Thiên cũng cho rằng với ngành lắp ráp điện tử, robot cũng có thể thay thế và gần nhất là ngành lái xe, trước tiên là lái xe taxi có thể nhanh chóng bị loại ra khỏi cuộc chơi trong vòng chưa đầy 20 năm nữa.

Trong khi đó, với những lĩnh vực liên quan đến cảm xúc và trực giác con người thì khó thay thế hơn. Ví dụ, nghệ sỹ, bác sỹ, họa sỹ,… nhưng vẫn có khả năng thay thế. Vì thế, với Việt Nam tính cảnh báo rất cao, vì lao động gia công và lắp ráp còn quá nhiều.

Nói về tác động của cuộc cách mạng này đối với Việt Nam, ông Trần Việt Hòa - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học và Công nghệ (Bộ Công Thương) dẫn một nghiên cứu của Đại học Oxford, cụ thể, 47% công việc ngày hôm nay sẽ có tỉ lệ 75% tự động trong vòng 20 năm tới, chủ yếu là các công việc có thu nhập trung bình và văn phòng thường ngày mà không đòi hỏi trình độ kỹ thuật.

Trong khi đó, tại Việt Nam, theo số liệu của Tổng cục thống kê, trên 90% lao động trong lĩnh vực công nghiệp chế biến, chế tạo là lao động giản đơn, trình độ lao động thấp. Đây là thách thức đối với Việt Nam.

Trước đó, theo nghiên cứu mới đây của Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), 86% lao động Việt Nam trong ngành dệt may, da giày có thể phải đối mặt với nguy cơ mất việc cao do tự động hóa.

Trong ngành sản phẩm điện – điện tử, dự báo khoảng 3/4 lao động làm công ăn lương có thể sẽ bị thay thế bởi người máy.

Do vậy, các chuyên gia khuyến cáo, thực tế này đặt ra yêu cầu Việt Nam cần phải tái cơ cấu thị trường lao động gắn kết chặt chẽ với quá trình tái cơ cấu của ngành.

Thy Lê