Ông Nguyễn Văn Hưng - Trạm trưởng Trạm y tế phường Phú Lương, cho biết: “Môi trường làng nghề Thượng Mạo đang bị suy thoái nghiêm trọng vì các loại bụi gỗ, bụi sơn, hóa chất phổ biến… gây hậu quả lớn về sức khỏe của người dân làng nghề, gia tăng các căn bệnh ung thư”.

Kinh tế phát triển

Theo thống kê, làng nghề Thượng Mạo hiện có hơn 300 hộ sản xuất và kinh doanh các sản phẩm đồ mộc, đồ gỗ. Nghề mộc cung cấp việc làm ổn định cho hơn 500 lao động thường xuyên và hàng nghìn lao động mùa vụ tại địa phương, thu hút lao động tại khắp các tỉnh lân cận như: Bắc Giang, Hải Dương, Thanh Hóa, Nghệ An…

Chủ tịch Hội Làng nghề mộc Thượng Mạo - ông Nguyễn Quang Thoại, cho hay: “Nghề mộc qua hàng trăm năm phát triển trở thành nghề mang lại thu nhập chính, cải thiện đời sống và kinh tế của người dân địa phương. Vài năm gần đây, tổng giá trị sản xuất luôn đạt từ 40 - 45 tỷ đồng/năm. Thu nhập bình quân của người dân đạt trên 40 triệu đồng/năm”.

Đây là kết quả của những thay đổi về phương thức sản xuất, kinh doanh của làng nghề. Nếu trước đây, các xưởng mộc tại Thượng Mạo chủ yếu sản xuất thủ công, năng suất lao động thấp, cạnh tranh thị trường kém, thì nay nhờ áp dụng công nghệ mới, máy móc được ứng dụng phổ biến, số lượng và chất lượng đồ gỗ Thượng Mạo được nâng cao rõ rệt.

Ông Đặng Đình Huân - chủ xưởng mộc quy mô lớn tại Thượng Mạo, chia sẻ: “Hầu hết các xưởng mộc tại Thượng Mạo hiện đều được đầu tư máy móc hiện đại, ít nhất là các công đoạn cưa, cắt và bào. Nhờ có máy móc hỗ trợ, người làm mộc đỡ vất vả hơn, công lao động tăng, giúp thu nhập cũng được cải thiện. Bình quân thu nhập của lao động cũng đạt từ 4 - 7 triệu đồng/tháng, tùy công việc”.

Hiện tại, để đáp ứng nhu cầu của thị trường, Thượng Mạo đang đầu tư mạnh mẽ để mở rộng quy mô với các loại sản phẩm đa dạng, từ đồ mỹ nghệ, trạm khắc, đồ thờ, phục hồi nhà cổ, sản phẩm nội thất, giường, tủ... Đồng thời, chất lượng, kỹ thuật của các sản phẩm mộc cũng được chú trọng, bảo đảm và nâng cao uy tín thương hiệu mộc Thượng Mạo trên thị trường.

Ô nhiễm môi trường vẫn là nỗi lo lớn của làng nghề Thượng Mạo

Sức khỏe bị “bào mòn”

Thượng Mạo đang có một bức tranh kinh tế nhiều màu sáng, nhưng lại đang phải đối diện với những “điểm đen” về sức khỏe con người. Sự phát triển ồ ạt, nhanh chóng, nhưng lại thiếu những giải pháp về bảo vệ môi trường khiến tình trạng ô nhiễm gia tăng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân.

Các xưởng sản xuất hoạt động ngày đêm thải ra một lượng chất thải lớn gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Lượng bụi gỗ, sơn hóa chất lớn khiến bầu không khí trở nên ngột ngạt, khó thở. Chất thải rắn xả trực tiếp ra hệ thống thoát nước gây ô nhiễm nguồn nước nước và đất. Máy móc, xe vận tải hoạt động gây ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của người dân.

Hầu hết các xưởng mộc được đầu tư máy móc hiện đại, có độ nguy hiểm cao, nhưng công nhân vận hành máy lại thiếu các trang thiết bị an toàn. Trong môi trường làm việc bụi bặm, nhiều hóa chất, nhưng lao động lại thiếu những dụng cụ bảo hộ cơ bản.

Môi trường suy thoái trong khi an toàn lao động thấp khiến sức khỏe của người dân suy giảm. Ông Hưng cho biết: “Trong những năm gần đây, làng nghề ngày càng có nhiều bệnh lạ liên quan đến hô hấp, da liễu… Đặc biệt, bệnh ung thư cũng tăng lên rất đáng ngại”.

Những vấn đề đáng lo ngại tại Thượng Mạo đã tồn tại từ lâu, nhưng những giải pháp, dù đã được đưa ra, vẫn chỉ đang nằm trên giấy. Điển hình như dự án quy hoạch làng nghề tập trung rộng 3 ha (cách xa khu dân cư) được đề xuất từ năm 2008, nhưng đến nay vẫn chưa được triển khai. Trong khi đó, người dân làm nghề dù nhận thức rõ mức độ độc hại, ảnh hưởng sức khỏe, nhưng phải “cắn răng chịu đựng”.

Rõ ràng, làng mộc Thượng Mạo dù đang đạt được nhiều thành tựu đáng kể, nhưng để phát triển bền vững, vấn đề an sinh, môi trường chính là yêu cầu cấp thiết, cần nhanh chóng giải quyết.

Văn Hiến