Ngày 8/9, tại Hội thảo “Xác lập mô hình tăng trưởng mới gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, đổi mới mô hình phát triển kinh tế dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số ở Việt Nam giai đoạn 2026-2030”, vấn đề được các chuyên gia quan tâm là lời giải  cho "bài toán" tăng trưởng trên 10%/năm một cách bền vững. Bởi, đây không còn là mục tiêu thuần túy về mặt số lượng mà là kết quả tất yếu của một cuộc cải cách sâu rộng về cấu trúc nền kinh tế.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, phân tích sự dịch chuyển mang tính bước ngoặt từ mô hình tập trung vào “lượng” sang mô hình phát triển tập trung vào “chất”. Ông nhận định trong giai đoạn tới, Việt Nam cần xác lập một hệ quy chiếu mới, nơi mà tăng trưởng GDP song hành cùng việc nâng cao mức sống và công bằng xã hội.

Theo tính toán của ông Lực, để hiện thực hóa kịch bản tăng trưởng cao, đóng góp của năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) phải đạt mức trên 55% thay vì dựa vào gia tăng khối lượng vốn hay lao động. Đi kèm với đó là yêu cầu cải thiện hiệu suất đầu tư thông qua việc đưa hệ số ICOR (hiệu quả sử dụng vốn đầu tư) về mức 4 đến 4,2 lần. Chuyên gia này khẳng định thể chế thực thi cùng với hạ tầng và giáo dục sẽ là những điều kiện đủ để khơi thông các nguồn lực hiệu quả.

Đồng quan điểm về động lực thực chất, TS. Phạm Đình Nguyên, Giám đốc Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ (Bộ Khoa học và Công nghệ), đề xuất một cấu trúc mô hình tăng trưởng theo ba tầng logic. Tầng cốt lõi là việc nâng cấp các ngành hiện hữu như nông nghiệp công nghệ cao cùng với dịch vụ logistics số. Tầng đột phá tập trung vào các lĩnh vực mới có chọn lọc như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn và công nghệ sinh học. Tầng nền tảng chính là hạ tầng số cùng với dữ liệu và nhân lực chất lượng cao.

Ông nhấn mạnh khoa học công nghệ không nên được coi là một lĩnh vực chính sách riêng biệt mà phải trở thành năng lực xuyên suốt mọi ngành kinh tế. Trong đó, Nhà nước cần đóng vai trò dẫn dắt bằng cách chấp nhận rủi ro trong đầu tư chiến lược, đồng thời tạo ra thị trường thông qua các đơn đặt hàng sản phẩm công nghệ nội địa.

Dưới góc nhìn định lượng và cấu trúc, ThS. Lê Thị Mai Liên, Trưởng ban, Ban Kinh tế vĩ mô và Dự báo, Viện Chiến lược và Chính sách kinh tế - tài chính (Bộ Tài chính), chỉ ra Việt Nam đang đứng trước một "bước nhảy vọt" về các chỉ tiêu kinh tế số. Bà đưa ra kịch bản đầy thách thức khi tỷ trọng kinh tế số cần tăng từ mức 14% năm 2025 lên đến 30% vào năm 2030.

Tăng trưởng 10% chịu áp lực, dư địa điều hành kinh tế ngày càng hẹp

Để đạt được sự bứt phá này, chuyên gia từ Bộ Tài chính đề xuất chuyển đổi mạnh mẽ tư duy quản lý từ kiểm soát sang kiến tạo. Bà cho rằng việc xây dựng bảng điều hành quốc gia quản trị bằng dữ liệu thời gian thực sẽ giúp phản ứng chính sách nhanh nhạy hơn thay vì dựa trên các số liệu có độ trễ. Các trụ cột chiến lược sẽ bao gồm việc hình thành nhóm doanh nghiệp trong nước đủ mạnh để dẫn dắt chuỗi cung ứng cùng với việc thiết lập các cơ chế thử nghiệm pháp lý đặc thù cho những công nghệ mới.

Hiện thực hóa các chiến lược này tại địa phương, TS. Nguyễn Phương Bắc, Nguyên Phó Giám đốc Sở Tài chính tỉnh Bắc Ninh, dẫn chứng trường hợp của Bắc Ninh như một mô hình tiêu biểu cho nỗ lực đổi mới.

Ông thẳng thắn chỉ ra điểm nghẽn của việc phụ thuộc quá lớn vào khu vực FDI và hoạt động gia công lắp ráp dẫn đến tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa thấp. Để đạt mục tiêu tăng trưởng hai con số, Bắc Ninh đang chuyển mình từ một tỉnh công nghiệp sang thành phố trực thuộc Trung ương với trọng tâm là hệ sinh thái bán dẫn và AI.

Ông đề xuất giải pháp tập trung vào việc chuyển dịch từ chiều rộng sang chiều sâu thông qua việc xây dựng các khu công nghiệp chuyên biệt cùng với việc thu hút chuyên gia trình độ cao. Đây là cách để chuyển hóa các dự án FDI thành động lực lan tỏa công nghệ cho doanh nghiệp trong nước.

Các chuyên gia cho rằng tăng trưởng hai con số không đơn thuần là việc tăng tốc về mặt con số mà phải là thành quả của sự chuyển đổi tư duy từ hỗ trợ đầu vào sang quản trị kết quả đầu ra. Khi khoa học công nghệ và dữ liệu thực sự trở thành hệ thống động lực xuyên suốt, Việt Nam sẽ sở hữu năng lực nội sinh mạnh mẽ để tiến tới mục tiêu trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045.

Thanh Hoa