Phát biểu tại tọa đàm “Những điểm nhấn trong sửa đổi 5 luật thuế” diễn ra sáng 12/9, chuyên gia kinh tế Đào Huy Giám - Tổng Thư ký Diễn đàn Kinh tế tư nhân Việt Nam, nguyên Trưởng Đại diện Thương mại Việt Nam tại WTO, cho biết doanh nghiệp (DN) cũng như người dân đều mong có một hệ thống hành chính hoàn chỉnh, phục vụ thân thiện. Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng pháp luật, chúng ta nhận ra rằng nó đòi hỏi tính ổn định. Việc nghiên cứu điều chỉnh các sắc thuế lần này nếu đạt được mong mỏi của DN và người dân thì rất đáng hoan nghênh.

Tăng khó, giảm dễ

Theo ông Giám, tăng thuế là việc khó, giảm thuế là việc dễ, nhưng trong hoàn cảnh bắt buộc, nếu là cần thiết cần làm minh bạch rõ ràng để nhân dân và cộng đồng DN cùng chia sẻ trách nhiệm.

Với thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), cách tiếp cận là tích cực, song ông Giám cho rằng vẫn có lo ngại. “Vừa qua có Luật BHXH, trước kia cơ sở đóng BHXH là mức hợp đồng, lương cơ bản, sau này là đóng theo thu nhập thực, như vậy mức đóng tăng, tôi thấy quan ngại. Nếu trước kia NLĐ không công khai hết khoản thu, bây giờ mặc dù tăng diện rộng ra, giảm ở một mức nào đó, nhưng thực tế sẽ đóng rất nhiều, dẫn đến cú sốc trong việc thu thuế”, ông Giám nói.

Tuy nhiên, nếu trong việc thực hiện các luật thuế này, chúng ta lại hình sự hóa các quan hệ kinh tế thì DN rất phản ứng. Vì vậy, ông Giám cho rằng cần thận trọng và kiềm chế xử lý vấn đề này theo hướng đó, nếu không sẽ tạo cú sốc trong cộng đồng.

Tăng thuế là việc khó, giảm thuế là việc dễ

Riêng Thuế TNDN đang được áp dụng ở mức 20%, Bộ Tài chính đề xuất giảm xuống 17 và 15%. Ông Giám cho rằng hiện nay với chủ trương phát triển các DN khởi nghiệp, DNNVV nếu đưa thuế suất xuống 10 - 15% thay vì 15 - 17% chưa chắc đã giảm mức thu thuế cho ngân sách nhà nước (NSNN), nhưng lại khuyến khích cho các DN và điều này cần ổn định trong thời gian dài.

Có ý kiến cho rằng đối với nguồn tổng thu thuế phí, chúng ta có nhiều mục tiêu, nhưng cần điều chỉnh quy mô từng ngành vào NSNN, điều chỉnh cơ cấu dựa trên nội dung Nghị quyết 07 Bộ Chính trị về cơ cấu lại NSNN. Lần này, chúng ta điều chỉnh hai sắc thuế trực thu là TNDN và thu nhập cá nhân (TNCN) cần chú ý để không tác động đến khả năng cạnh tranh của DN và các hộ gia đình.

Tăng thuế nên là lựa chọn cuối cùng

Theo các chuyên gia, có nhiều lựa chọn để điều chỉnh quy mô và cơ cấu nguồn thu thuế, như: Giảm ưu đãi, hỗ trợ không cần thiết, trong bối cảnh ở Việt Nam đang rà soát ưu đãi thực sự để giảm bớt những không cần thiết.

Ngoài ra, tăng cường các biện pháp chống thất thu, phải tạo môi trường kinh doanh bình đẳng với các DN đều thực hiện nghiêm về thuế.

Riêng việc tăng thuế GTGT, ông Giám cho rằng nên là lựa chọn cuối cùng, bởi tăng thuế là việc khó, giảm thuế là việc dễ, nhưng trong hoàn cảnh bắt buộc, nếu là cần thiết, chúng ta làm minh bạch rõ ràng để nhân dân và cộng đồng DN cùng chia sẻ trách nhiệm.

Với mức đề xuất này về dịch vụ tăng 1%, hàng hóa tăng 2%, nhiều DN chưa chắc đã thay đổi giá cả. Nếu thực hiện sẽ làm tăng mặt bằng giá chừng trên 1%, tác động đến vị thế cạnh tranh của DN không lớn, bởi vì tăng chung cho tất cả các DN. Tuy nhiên ở đây đòi hỏi sự minh bạch và nhiều giải pháp.

Hiện nay, thuế GTGT của Việt Nam đang đóng góp 25 - 27%, trong số tổng thu của ngân sách và mặc dù thuế suất của chúng đang ở mức giữa. So với nhiều nước như Cộng đồng kinh tế châu Âu (27 nước) thì mức thuế của họ là 21,5%. Nhưng mức thuế GTGT của họ trong thu ngân sách thấp hơn Việt Nam, bởi vì các cấu phần khác trong thu ngân sách của họ hiệu quả hơn.

“Nếu nói về mức thuế suất, thì chúng ta ở giữa và hơi cao so với sự phát triển của chúng ta. Còn mức thu thì hơi cao, nhưng tôi cho rằng nó là hợp lý với bối cảnh kinh tế của chúng ta hiện nay”, ông Giám nói.

Dù Chính phủ đã có nhiều biện pháp hỗ trợ cho cộng đồng DN, tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng mức độ ưu đãi hiện nay dành cho các DN chưa đủ để cho nguồn thu từ khu vực này cao hơn.

Lấy ví dụ, ông Giám cho biết trong 8 tháng đầu năm có 105.000 DN mới thành lập, với số vốn đầu tư cho chất lượng DN cao hơn. Nếu có chính sách phù hợp, sẽ có nhiều DN được thành lập mới, có thể sẽ đạt tới 1 triệu DN hoạt động vào năm 2020, trong đó DNNVV, DN nhỏ, siêu nhỏ chiếm 90%.

Tuy nhiên, do những ưu đãi hiện nay chưa đủ, nên nhóm này chưa đóng góp được nhiều nguồn thu cho ngân sách. Ông Giám nêu: “Giảm thuế TNDN xuống 10 - 15% cho khối DN này sẽ có lợi cho hệ thống thu cũng như tác động về mặt KTXH”.

Thực tế, thời gian vừa qua, các cơ quan quản lý đã tìm mọi cách để giảm chi phí cho DN, như: Không thu phí của DN về giới thiệu xuất xứ, triển khai những thuận lợi từ các Hiệp định Thế hệ mới... nhưng chỉ cần một chính sách tăng thuế không hợp lý sẽ khiến DN và người dân lao đao.

“Việc tăng thuế cần nhìn nhận khách quan và không nên tạo cú sốc cho cộng đồng. Thuế VAT đánh vào người tiêu dùng và DN chỉ là người thu hộ, nhưng vẫn tác động đến DN vì sức mua hàng hóa giảm. Sửa Luật Thuế phải tạo được niềm tin với dân”, ông Giám nhấn mạnh.

Thanh Hoa