Với anh Phạm Kim Tiến, Chủ tịch HTX Nông nghiệp Sen quê Bác (Nghệ An), hành trình ấy khởi đi từ ruộng đồng nơi quê nhà, từ cây sen và cây lúa, nhưng đích đến là một cách làm kinh tế nông nghiệp bền vững.

Ở Kim Liên, sen và lúa chưa bao giờ là loài cây xa lạ. Sen mọc trong ao làng, ven bờ ruộng, lúa xanh trên những cánh đồng bãi bồi ven sông Lam nuôi sống bao thế hệ người dân xứ Nghệ. Sen gắn với ký ức, với hồn quê, với không gian văn hóa đã ăn sâu vào đời sống. Lúa là nền sinh kế bền bỉ, là trụ cột của kinh tế nông thôn. Nhưng để cả sen và lúa không chỉ dừng lại ở sản xuất manh mún, mà trở thành sinh kế ổn định, có giá trị gia tăng, giá trị thương hiệu, thì chỉ tình yêu thôi là chưa đủ.

Giữ kỷ cương giữa đầm sen, thửa lúa

HTX Nông nghiệp Sen quê Bác ra đời trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp đang thiếu sự tổ chức bài bản. Có thời điểm, được mùa mà mất giá, sản phẩm làm ra chủ yếu bán thô, giá trị thấp. Trong khi thị trường cần sản phẩm đạt chuẩn thì lại không đủ hàng và thiếu sự đồng đều. Vấn đề không nằm ở cây trồng, mà ở cách tổ chức sản xuất nông nghiệp.

Phạm Kim Tiến đến với con đường HTX không phải bằng những toan tính lớn, càng không mang theo tham vọng làm giàu nhanh. Anh bước vào HTX như một người đứng ra gánh việc chung, trong bối cảnh sản xuất nông nghiệp còn phân tán, tự phát, mạnh ai nấy làm. Khi ấy, “giang sơn” anh nhận lấy chỉ là những đầm sen nhỏ lẻ, những thửa ruộng lúa quen canh tác theo tập quán cũ, và một thị trường đầy biến động.

Với anh Tiến, làm HTX không phải là đứng trên cao để chỉ đạo, mà là đứng giữa đồng ruộng để kết nối. Ở vị trí ấy, mỗi quyết định đều gắn với sinh kế của thành viên, từ vụ sen đến vụ lúa; mỗi bước đi đều mang theo trách nhiệm lâu dài. Kỷ cương trở thành điều kiện để tồn tại, còn khát vọng là lý do để HTX không dừng lại ở mức cầm chừng.

Ngay từ những ngày đầu thành lập vào đầu năm 2019 chỉ với 7 thành viên, HTX đã xác định rõ sứ mệnh: tập trung trồng, chăm sóc và bảo tồn các giống sen quý, đồng thời tạo ra các giống mới năng suất cao, chất lượng tốt, phù hợp với nhiều vùng đất, và chế biến sâu các sản phẩm từ sen. Từ những quy ước sản xuất chung ấy, HTX đã dần hình thành phương pháp làm việc thống nhất để chuyển từ tự phát sang sản xuất chuyên nghiệp.

Từ khâu chọn giống, quy hoạch diện tích, đến quy trình chăm sóc, thu hoạch, sơ chế, tất cả đều được đặt trong một khung thống nhất, áp dụng cho cả sen và lúa. Không còn chuyện mỗi hộ một kiểu, mỗi thửa ruộng một cách làm. Điều này, dĩ nhiên, không dễ được chấp nhận ngay từ đầu.

Không ít thành viên ban đầu cảm thấy bị “gò bó”. Làm theo quy trình đồng nghĩa với việc phải từ bỏ một phần thói quen cũ, thậm chí chấp nhận năng suất chưa cao trong giai đoạn đầu để đổi lấy chất lượng ổn định. Nhưng nếu không đi qua giai đoạn ấy, HTX sẽ không thể tạo ra giá trị chung, cho cả sen lẫn lúa.

Anh Tiến từng chia sẻ: “HTX mà ai cũng làm theo ý mình thì không thể đi xa”. Giữ kỷ cương, với anh, không phải để kiểm soát thành viên, mà để tạo ra sự công bằng. Khi mọi người cùng chơi theo một luật, lợi ích mới được chia sẻ minh bạch, và niềm tin mới dần được bồi đắp.

Sự cứng rắn ấy đôi khi khiến anh bị coi là người khó tính. Nhưng chính sự khó tính đó giúp HTX tránh được con đường phát triển nóng, chạy theo sản lượng mà bỏ quên chất lượng. Với những sản phẩm nông nghiệp gắn liền với địa danh “quê Bác”, chỉ một sai sót nhỏ cũng đủ làm ảnh hưởng đến uy tín chung.

Nuôi khát vọng từ những việc nhỏ

Nếu kỷ cương là nền móng, thì khát vọng chính là động lực để HTX Sen quê Bác không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu thô. Với Phạm Kim Tiến, làm nông nghiệp không chỉ đơn thuần là trồng sen hay trồng lúa, mà là xây dựng chuỗi giá trị, nơi mỗi sản phẩm đều có câu chuyện và giá trị của riêng mình.

Khát vọng ấy được nuôi dưỡng từ những việc rất cụ thể, đa dạng hóa sản phẩm từ sen như trà sen, tinh dầu, hạt sen tươi và sấy khô, sữa hạt, kim chi sen, củ sen muối, hương thắp từ sen; các loại trà ướp bông sen đặc sản. HTX cũng sản xuất gạo lứt Làng Sen, tinh bột củ sen, mứt sen, bánh hạt sen và nhiều mặt hàng khác, với một số sản phẩm đã đạt tiêu chuẩn OCOP 3 - 4 sao, là một trong những đơn vị có nhiều sản phẩm đạt chuẩn nhất tỉnh Nghệ An.

HTX từng bước đưa sản phẩm tham gia chương trình OCOP, xúc tiến thương mại, chấp nhận va chạm với thị trường để học cách làm ăn bài bản. Có những giai đoạn, thị trường không thuận lợi, chi phí đầu vào tăng, sức mua giảm. Là người đứng đầu, anh Tiến là người chịu áp lực lớn nhất.

Nhưng thay vì chạy theo những đơn hàng dễ dãi, HTX chọn cách đi chậm lại để giữ chất lượng, giữ uy tín. “Làm nông nghiệp mà không giữ được sự tinh tế thì coi như mất gốc”, anh Tiến chia sẻ. Với anh, khát vọng không nằm ở việc mở rộng thật nhanh, mà là đi xa nhưng không đánh mất bản sắc.

HTX có thể chưa lớn về quy mô, nhưng sản phẩm từ cây sen và lúa phải có chỗ đứng riêng, không hòa lẫn trong thị trường đại trà. Chính tư duy ấy giúp HTX từng bước định hình thương hiệu và tạo nền tảng ổn định để thành viên yên tâm gắn bó.

"Giang sơn nhỏ" và trách nhiệm lớn

Gọi HTX là một “giang sơn nhỏ” không phải để phóng đại vai trò của người đứng đầu, mà để nhấn mạnh trách nhiệm mà họ gánh vác. Với Phạm Kim Tiến, HTX Nông nghiệp Sen quê Bác không chỉ là một tổ chức kinh tế, mà là một cộng đồng nông dân, nơi mỗi thành viên gửi gắm sinh kế, niềm tin và kỳ vọng, từ đầm sen đến ruộng lúa.

Trong “giang sơn” ấy, người đứng đầu không có đặc quyền, mà chỉ có trách nhiệm lớn hơn. Những quyết định khó khăn nhất, từ việc siết chặt quy trình sản xuất, từ chối những cơ hội không phù hợp, đến việc chấp nhận lợi nhuận thấp để giữ uy tín, đều đòi hỏi bản lĩnh và sự kiên định của người đứng đầu.

Trong bối cảnh kinh tế tập thể hiện nay đặt ra nhiều thách thức. Thị trường biến động nhanh, yêu cầu ngày càng cao, trong khi nguồn lực của các HTX nông nghiệp còn hạn chế. Vai trò của người lãnh đạo vì thế không chỉ dừng lại ở quản lý sản xuất, mà còn là người kết nối thành viên, làm việc với đối tác, đối thoại với thị trường và chính quyền địa phương.

Phạm Kim Tiến chọn cách làm chậm nhưng chắc. Anh xây dựng HTX với một nền tảng lâu dài, chứ không coi đó là một “dự án” ngắn hạn. Mỗi bước đi đều được cân nhắc kỹ, bởi phía sau là sinh kế của nhiều hộ gia đình nông thôn.

Giữa những ngày cuối năm, khi sen chưa vào mùa nở rộ, những cánh đồng lúa cũng đang chuẩn bị cho vụ mới, hành trình của HTX Nông nghiệp Sen quê Bác vẫn lặng lẽ tiếp diễn. Không ồn ào, không phô trương, nhưng đủ bền bỉ để tạo ra khác biệt.

Những đầm sen của HTX giờ không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn thu hút du lịch canh nông, từ trải nghiệm “Một ngày làm nông dân” đến hoạt động cho thuê trang phục, chụp ảnh, thu hoạch sen trực tiếp, góp phần mở rộng nhận diện thương hiệu và thu hút  khách tham quan về với quê Bác.

“Giang sơn” của Phạm Kim Tiến không đo bằng quy mô hay quyền lực, mà bằng mức độ gắn kết của thành viên, bằng chất lượng sen và lúa, và bằng niềm tin mà HTX gây dựng được với thị trường. Trong thế giới ấy, kỷ cương không làm khô cứng ước mơ, mà chính là thứ giữ cho khát vọng không bị tan vỡ giữa chừng.

Và có lẽ, đó cũng là hình ảnh đẹp nhất của người đứng đầu một “giang sơn nhỏ”: không cần hào quang, không cần những lời tung hô, nhưng đủ bản lĩnh để dẫn dắt một tập thể đi qua những mùa vụ sen và lúa, mùa được, mùa mất, mà vẫn giữ được hướng đi của mình.

Phạm Hòa