Từ một vùng sản xuất manh mún, HTX Nông nghiệp Thành Chí ở xã Tân An, tỉnh Vĩnh Long đã xây dựng được vùng nguyên liệu chanh không hạt quy mô lớn, đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu khắt khe. Địa bàn này trước đây là xã Huyền Hội, huyện Càng Long, tỉnh Trà Vinh cũ. 

Thành công của HTX này không chỉ đến từ việc mở rộng diện tích hay tăng sản lượng mà còn từ phát triển tài sản trí tuệ, xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa truy xuất nguồn gốc và đẩy mạnh liên kết chuỗi giá trị.

Xây dựng thương hiệu để nâng giá trị chanh không hạt

Khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến chất lượng và nguồn gốc sản phẩm, tài sản trí tuệ đang trở thành yếu tố quan trọng giúp các HTX nâng cao sức cạnh tranh. Câu chuyện của HTX Thành Chí là minh chứng cho hướng đi này khi chanh không hạt Vĩnh Long từng bước khẳng định vị thế tại các thị trường xuất khẩu khó tính.

Những năm trước, phần lớn diện tích đất nông nghiệp tại xã Tân An được sử dụng để trồng lúa. Hiệu quả kinh tế không cao khiến nhiều hộ dân tìm kiếm cây trồng mới có giá trị hơn.

Từ nhu cầu đó, mô hình trồng chanh không hạt dần hình thành và phát triển. HTX Nông nghiệp Thành Chí được thành lập với 10 thành viên và khoảng 7 ha sản xuất. Đến nay, HTX đã có 186 thành viên liên kết trên diện tích hơn 188 ha tại 16 xã, phường trong tỉnh.

Ông Phan Đức Tài, Chủ tịch Hội đồng quản trị kiêm Giám đốc HTX Nông nghiệp Thành Chí, cho biết thị trường tiêu thụ chanh không hạt chủ yếu là xuất khẩu. Do đó, muốn phát triển bền vững phải xây dựng thương hiệu và kiểm soát chất lượng ngay từ đầu.

Theo ông Tài, thương hiệu, truy xuất nguồn gốc và các tài sản trí tuệ gắn với sản phẩm đang trở thành yếu tố quan trọng để nâng cao giá trị chanh không hạt trên thị trường.

Đối với chanh không hạt Vĩnh Long, việc phát triển thương hiệu gắn liền với quá trình chuẩn hóa vùng nguyên liệu. Các hộ tham gia sản xuất phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, bảo đảm chất lượng đồng đều cho sản phẩm.

Không chỉ hướng đến sản lượng, HTX Thành Chí còn chú trọng nâng cao giá trị của từng trái chanh thông qua việc minh bạch hóa quy trình sản xuất và xây dựng niềm tin với khách hàng.

Các chuyên gia nhận định, tài sản trí tuệ ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng trong nông nghiệp hiện đại. Khi thương hiệu được bảo hộ và chất lượng được kiểm soát tốt, sản phẩm có cơ hội tiếp cận những phân khúc thị trường cao cấp với giá bán tốt hơn. Đó cũng là nền tảng để chanh không hạt Vĩnh Long từng bước nâng cao vị thế trên thị trường trong nước và quốc tế.

Liên kết doanh nghiệp tạo chuỗi xuất khẩu bền vững

Một trong những yếu tố quan trọng giúp HTX Thành Chí phát triển nhanh là xây dựng được mối liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp xuất khẩu. Hiện nay, toàn bộ diện tích liên kết của HTX được Công ty TNHH MTV The Fruit Republic Cần Thơ bao tiêu để xuất khẩu sang Hà Lan và nhiều thị trường quốc tế khác.

Nhờ mô hình liên kết này, người dân yên tâm sản xuất vì có đầu ra ổn định. Đồng thời, họ được tiếp cận các quy trình kỹ thuật tiên tiến và tiêu chuẩn quốc tế.

Như chia sẻ của ông Phan Đức Tài, để xuất khẩu sang thị trường châu Âu, toàn bộ vùng nguyên liệu phải đạt tiêu chuẩn GlobalGAP. Các thành viên HTX phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình sản xuất do doanh nghiệp và HTX thống nhất triển khai.

Từ khâu xử lý bông, chăm sóc trái đến phòng trừ sâu bệnh đều được giám sát chặt chẽ. Kỹ thuật viên của doanh nghiệp và HTX thường xuyên xuống tận vườn hướng dẫn người dân. Người trồng cũng phải ghi chép đầy đủ nhật ký canh tác, sử dụng vật tư nông nghiệp đúng quy định và thực hiện các yêu cầu về truy xuất nguồn gốc.

Hiện mỗi tháng HTX thu mua khoảng 20 tấn chanh từ thành viên để cung ứng cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, sản lượng này vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu của thị trường xuất khẩu.

Chính vì vậy, HTX đang tiếp tục mở rộng diện tích sản xuất và đặt mục tiêu đạt khoảng 300 ha vào năm 2027. Hiệu quả của mô hình được thể hiện rõ qua thu nhập của người dân.

Như trường hợp bà Nguyễn Thị Liên, thành viên HTX Thành Chí, đã chuyển đổi 0,4 ha đất lúa sang trồng chanh không hạt từ năm 2020. Nhờ tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật, vườn chanh của gia đình bà hiện cho sản lượng từ 2,5 đến 3 tấn mỗi tháng. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận bình quân đạt khoảng 30 triệu đồng mỗi tháng.

Theo bà Liên, điều khiến các hộ dân yên tâm nhất là sản phẩm luôn được doanh nghiệp thu mua ổn định. Giá thu mua thường cao hơn thị trường ít nhất 3.000 đồng/kg và không thấp hơn mức cam kết tối thiểu.

Qua tính toán của HTX, chi phí đầu tư ban đầu cho 1 ha chanh không hạt dao động từ 130-180 triệu đồng. Sau khoảng 18 tháng, cây bắt đầu cho thu hoạch và sau 3 năm có thể thu hồi vốn. Từ năm thứ tư trở đi, năng suất đạt từ 30-50 tấn/ha/năm. Với giá bán bình quân khoảng 15.000 đồng/kg, lợi nhuận có thể đạt khoảng 400 triệu đồng/ha/năm.

Mức thu nhập này cao hơn nhiều lần so với sản xuất lúa trên cùng diện tích đất. Không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế, mô hình liên kết còn góp phần thay đổi tư duy sản xuất của người dân. Từ sản xuất theo kinh nghiệm, nông dân đã chuyển sang sản xuất theo tiêu chuẩn, theo đơn đặt hàng và theo yêu cầu của thị trường.

Công nghệ và tri thức mở rộng dư địa phát triển

Song song với xây dựng thương hiệu và liên kết thị trường, HTX Thành Chí đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào sản xuất. Trên diện tích khoảng 20 ha, HTX đã lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt thông minh. Người trồng có thể điều khiển hoạt động tưới tiêu thông qua điện thoại di động.

Giải pháp này giúp giảm lượng nước sử dụng tới 40% và đảm bảo độ ẩm phù hợp cho cây trồng. Bên cạnh đó, HTX còn ứng dụng thiết bị bay không người lái để phun thuốc sinh học theo bản đồ định vị vệ tinh. Công nghệ này giúp tiết kiệm công lao động và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với thuốc bảo vệ thực vật.

Theo ông Phan Đức Tài, việc ứng dụng công nghệ giúp HTX nâng cao hiệu quả quản lý vùng nguyên liệu, đồng thời tạo nền tảng cho quá trình số hóa dữ liệu sản xuất.

Đây là yếu tố ngày càng quan trọng trong hoạt động truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng nông sản. Trong xu hướng nông nghiệp hiện đại, dữ liệu sản xuất, quy trình canh tác và giải pháp công nghệ cũng được xem là một phần của tài sản trí tuệ. Khi được khai thác hiệu quả, những tài sản này có thể tạo ra giá trị gia tăng lớn cho sản phẩm.

Các chuyên gia cho rằng để phát triển tài sản trí tuệ bền vững, HTX cần mở rộng hơn nữa các mô hình liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học.

Thông qua liên kết với doanh nghiệp, viện nghiên cứu và trường đại học, HTX có điều kiện tiếp cận giống mới, công nghệ tiên tiến, các giải pháp quản lý hiện đại và nguồn nhân lực chất lượng cao. Sự kết nối này không chỉ giúp nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm mà còn tạo nền tảng để khai thác, phát triển và thương mại hóa hiệu quả các tài sản trí tuệ trong nông nghiệp.

Từ một mô hình sản xuất nhỏ, HTX Nông nghiệp Thành Chí đã xây dựng được chuỗi giá trị chanh không hạt gắn với thương hiệu, công nghệ và thị trường xuất khẩu. Thành công đó cho thấy khi tài sản trí tuệ được đầu tư đúng hướng, nông sản không chỉ tăng giá trị mà còn mở ra dư địa phát triển bền vững cho kinh tế tập thể và người nông dân.

                                                                                          Thanh Loan