Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa hoàn thành cuộc điều tra rủi ro hệ thống tài chính 6 tháng cuối năm 2026 với sự tham gia của các đơn vị thuộc NHNN, các tổ chức tín dụng cùng nhóm chuyên gia và cơ quan quản lý. Với tỷ lệ phản hồi hợp lệ đạt 99%, cuộc điều tra cung cấp cái nhìn toàn diện về triển vọng của hệ thống tài chính Việt Nam trong thời gian tới.

Các đối tượng điều tra đưa ra đánh giá tập trung ở hai mức là “Ổn định” và “Bình thường”, phản ánh sự tin tưởng vào sức khỏe của hệ thống hiện tại.

Về xác suất xảy ra cú sốc khủng hoảng đối với hệ thống tài chính, đa số ý kiến nhận định ở mức “Khá thấp” trong ngắn hạn và hoàn toàn không có đối tượng nào đánh giá ở mức “Cao” hay “Khá cao”. Đối với tầm nhìn trung hạn, nguy cơ này được dự báo ở mức “Trung bình” và cũng không ghi nhận đánh giá nào ở mức “Cao”.

Theo nhận định của các đối tượng điều tra, sự ổn định này có được nhờ nền tảng kinh tế vĩ mô vững chắc, tăng trưởng kinh tế duy trì mức cao cùng hiệu quả điều hành chính sách từ các cơ quan quản lý.

Dù hệ thống đang duy trì nền tảng ổn định, các đối tượng điều tra đã đưa ra nhiều khuyến nghị chính sách then chốt nhằm ứng phó với các rủi ro tiềm ẩn. Trong ngắn hạn, bên cạnh việc giám sát thanh khoản và hỗ trợ vốn, các chuyên gia, tổ chức nhấn mạnh yêu cầu tháo gỡ vướng mắc cho thị trường bất động sản cùng trái phiếu doanh nghiệp. Đây là giải pháp quan trọng để ổn định tâm lý thị trường và khơi thông nguồn lực cho nền kinh tế.

Ngoài ra, việc điều hành chính sách tiền tệ linh hoạt phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa nhằm ổn định tỷ giá và lãi suất, kiểm soát tín dụng cùng xử lý nợ xấu cũng cần được đặt lên hàng đầu.

Trong trung hạn, các khuyến nghị tập trung vào việc củng cố cấu trúc thị trường để giảm sự phụ thuộc quá mức của nền kinh tế vào tín dụng ngân hàng. Các giải pháp bao gồm phát triển thị trường vốn, tăng vốn cho các ngân hàng thương mại gắn với triển khai chuẩn mực Basel III và phát triển tài chính xanh.

Việc hoàn thiện khuôn khổ pháp lý về xử lý nợ xấu cùng tài sản bảo đảm cũng như bảo đảm an ninh mạng trong quá trình chuyển đổi số được xem là những bước đi chiến lược nhằm gia tăng sức chống chịu của hệ thống trước các biến động từ bên ngoài.

Trước đó, FiinRatings cũng công bố Nghiên cứu “Các dấu hiệu cảnh báo sớm rủi ro mất khả năng thanh toán của các ngân hàng Việt Nam: Từ góc nhìn Xếp hạng tín nhiệm”, khẳng định không có cuộc khủng hoảng nào xảy ra đột ngột mà thường xuất hiện các dấu hiệu suy yếu từ vài năm trước đó.

Trong bối cảnh tỷ lệ tín dụng trên GDP đạt khoảng 146% vào cuối năm 2025, việc phát hiện sớm sự suy yếu của các ngân hàng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết.

Dư nợ chạm mốc hơn 5 triệu tỷ đồng: Nhà băng hé lộ kế hoạch cho vay bất động sản trong thời gian tới

Dựa trên việc nghiên cứu 15 trường hợp ngân hàng tại Việt Nam giai đoạn 2008-2022, FiinRatings khẳng định các ngân hàng gặp khó khăn thường không suy yếu đột ngột mà luôn có các tín hiệu bất thường xuất hiện từ vài năm trước đó. Bộ nhận diện này bao gồm 5 dấu hiệu định lượng và 6 dấu hiệu định tính phản ánh các vấn đề từ báo cáo tài chính đến cấu trúc quản trị.

Các dấu hiệu định lượng tiêu biểu gồm sự mất cân xứng giữa tăng trưởng tài sản, tín dụng và tiền gửi hoặc tỷ trọng tài sản thanh khoản thấp. Các chỉ báo khác như số ngày lãi và phí phải thu cao hơn trung vị ngành, tốc độ tăng nợ xấu vượt xa tăng trưởng tín dụng và tỷ lệ đòn bẩy thuần liên tục tăng cũng là những tín hiệu cần đặc biệt lưu tâm.

Về mặt định tính, rủi ro thường bắt nguồn từ sự tập trung tín dụng quá mức, lịch sử sai phạm về quản trị hay quyền kiểm soát tập trung vào một nhóm cổ đông cá nhân. Các bất thường trong phương thức huy động vốn cùng sự bất ổn trong bộ máy lãnh đạo cũng là những mắt xích yếu dẫn đến rủi ro thanh khoản và mất khả năng thanh toán.

Kết quả kiểm thử của FiinRatings trên 12 ngân hàng giai đoạn 2020-2025 cho thấy một quy luật rõ rệt là tần suất xuất hiện các dấu hiệu cảnh báo tăng dần khi mức xếp hạng tín nhiệm giảm xuống. Ở các ngân hàng có xếp hạng từ mức A trở lên, các dấu hiệu định tính gần như không xuất hiện. Ngược lại, tại nhóm ngân hàng có xếp hạng từ BBB trở xuống, nhiều dấu hiệu rủi ro về chất lượng tài sản, thanh khoản và quản trị bắt đầu xuất hiện đồng thời.

Tuy nhiên, đơn vị nghiên cứu cũng lưu ý rằng sự xuất hiện của một vài dấu hiệu riêng lẻ không đồng nghĩa với việc ngân hàng chắc chắn sẽ rơi vào khủng hoảng. Bộ chỉ báo này nên được sử dụng như một công cụ hỗ trợ trong hoạt động giám sát và quản trị rủi ro độc lập. Việc kết hợp giữa nhận định về sự ổn định vĩ mô của NHNN và các công cụ cảnh báo sớm vi mô sẽ giúp hệ thống tài chính Việt Nam chủ động hơn trong việc bảo vệ thành quả tăng trưởng và nâng cao khả năng ứng phó với mọi diễn biến bất ngờ của thị trường.

Thanh Hoa