Đây là tin không vui cho những doanh nghiệp vốn đã sẵn cơn đau đầu vì thị trường sụt giảm, trong khi nhiều nước thắt chặt quy định về kinh doanh và sử dụng thuốc lá.

Mọi khiếu nại đều chung một kết quả

Thời gian qua, hàng loạt quốc gia EU như Anh, Pháp và Ai-len đã ban hành những quy định của riêng mình về thiết kế bao bì thuốc lá, trong đó yêu cầu thay thế toàn bộ hình ảnh, mẫu mã hiện nay bằng những màu trơn đơn giản như nâu đen hoặc xanh, cùng với thông điệp cảnh báo về tác hại của thuốc lá. Và, để nâng tầm hiệu lực của chủ trương này, EU đã có kế hoạch đưa nó vào trong một đạo luật, áp dụng chung trong khối EU.

Dĩ nhiên, các doanh nghiệp sản xuất thuốc lá là đối tượng phản đối đầu tiên và dữ dội nhất, với những lá đơn khiếu nại gửi thẳng tới tới Tòa án tối cao EU (ECJ). Tuy nhiên, trái với kỳ vọng của “nguyên đơn”, thành viên đoàn luật sư cố vấn của ECJ, điển hình như bà Juliane Kokott, lại có văn bản, hôm 23/12, thể hiện quan điểm trái ngược với doanh nghiệp.

Mặc dù chỉ là đánh giá cá nhân, không có tính ràng buộc về pháp lý, nhưng lịch sử cho thấy những văn bản ý kiến của các luật sự như bà Kokott thường nhận được sự ủng hộ của ECJ trước khi đưa ra phán quyết cuối cùng.

Đây là tin không vui cho những doanh nghiệp đâm đơn kiện, vốn đã sẵn cơn đau đầu vì tỷ lệ người hút thuốc ngày càng giảm, trong khi hầu hết các nước phát triển trên thế giới đều thắt chặt quy định về kinh doanh và sử dụng thuốc lá.

Tuần trước, quốc hội Pháp đã bỏ phiếu thông qua quy định về tối giản hóa thiết kế bao bì thuốc lá, chỉ một ngày trước khi Tòa án tối cao Australia bác đơn khiếu nại của hãng sản xuất thuốc lá Philip Morris International (PMI). Ở Anh, PMI, British American Tobacco (BAT), Japan Tobacco và Imperial Tobacco - 4 đại gia trên thị trường thuốc lá thế giới - cũng đồng loạt lên tiếng phản đối chính sách tương tự của chính phủ, dự kiến có hiệu lực từ tháng 5/2017.

Nhiều quốc gia EU đã thắt chặt quy định về kinh doanh và sử dụng thuốc lá

Các nước học tập lẫn nhau

Trước đó, BAT còn không hài lòng với Chỉ thị về sản phẩm thuốc lá (TPD) mà EU ban hành, có hiệu lực từ tháng 5/2014, với lý do quy định này “xâm hại đến quyền tự chủ của các nước thành viên EU”.

Là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của BAT, nhưng trong hoàn cảnh “cùng hội cùng thuyền”, PMI ủng hộ lập luận của BAT, khi cho rằng TPD đã “phá vỡ sự cân bằng giữa EU và các quốc gia thành viên” thông qua việc cho phép các nước công bố quy chuẩn cao hơn cả TPD, trong đó yêu cầu 65% diện tích bao gói thuốc lá phải có những lời cảnh báo về sức khỏe.

PMI than thở rằng không hiểu sao thay vì tôn trọng các quy tắc cơ bản, TPD lại khuyến khích các nước tự ban hành quy định của riêng mình, khiến hệ thống pháp luật trở nên chắp vá và chồng chéo.

Trước những băn khoăn của doanh nghiệp, bà Kokott lý giải, TPD chỉ quy định một mẫu thiết kế cơ bản, nên mỗi nước hoàn toàn có thể chủ động bổ sung thêm các tiêu chuẩn riêng, ví dụ về màu sắc của phần bao bì không liên quan đến nội dung cảnh báo sức khỏe.

Australia chính là quốc gia đầu tiên trên thế giới ban hành quy định về bao bì tối giản vào năm 2011, nhằm hạn chế người dân hút thuốc, đặc biệt là giới trẻ. Theo kết quả một cuộc khảo sát toàn diện mà Viện Y tế và Phúc lợi xã hội Australia (IHW) công bố cách đây 5 tháng, về thực trạng tiêu thụ thuốc kể từ khi quy định trên ra đời, tỷ lệ hút thuốc hàng ngày đã giảm với tốc độ nhanh nhất trong giai đoạn từ năm 2010 đến cuối năm 2013, trong đó cứ 8 người được hỏi thì có 1 người thừa nhận hút tối thiểu 1 điếu mỗi ngày.

Quá trình khảo sát cũng chỉ ra độ tuổi bắt đầu làm quen với thuốc lá ở Australia tăng từ 14,2 (năm 2010) lên 15,9 (năm 2013). Lượng thuốc lá tiêu thụ trung bình hàng tuần cũng giảm mạnh, từ 111 xuống 96 điếu sau 3 năm. Như vậy, cũng dễ hiểu tại sao Anh và Ai-len đã nhanh chóng học tập theo tấm gươngAustralia.

Hùng Anh