Tại Diễn đàn Đối thoại Doanh nghiệp ngành nông nghiệp Việt Nam- Nhật Bản diễn ra ngày 12/8, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh cho biết, đầu  tư trong lĩnh vực nông nghiệp phải chịu nhiều thách thức hơn hơn các lĩnh vực khác do vậy việc khuyến khích và tạo điều kiện thuận lợi  để các doanh nghiệp tư nhân tham gia đầu tư trực tiếp, liên doanh liên kết giữa doanh nghiệp Việt Nam và doanh nghiệp Nhật Bản đóng vai trò hết sức quan trọng.

Tiềm năng hợp tác lớn

Bộ NN&PTNT Việt Nam và Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản đã xây dựng Tầm nhìn Trung và dài hạn hợp tác nông nghiệp Việt Nam – Nhật Bản trong đó tập trung vào các vấn đề mà hai bên cùng quan tâm với các kế hoạch hành động cụ thể nhằm tăng năng suất, giá trị gia tăng, thúc đẩy sản xuất, chế biến, phân phối và bảo quản nông sản, sản xuất nông nghiệp thích ứng với biến đổi khí hậu và nâng cao năng lực cho ngành nông nghiệp. Nhằm nâng cao hiệu quả trong sản xuất nông nghiệp.

Theo ông Đào Quốc Luân – Phó Vụ trưởng Vụ Kế hoạch, (Bộ NN&PTNT), tiềm năng hợp tác giữa doanh nghiệp Việt Nam và Nhật Bản trong nông nghiệp còn rất lớn. Tính đến nay, Việt Nam đã gần như mở cửa hoàn toàn thị trường nông sản. Thuế nhập khẩu tất cả các mặt hàng nông sản đều bằng 0% (trừ danh sách một số nông sản khác). Đồng thời, các doanh nghiệp Nhật Bản ngày càng quan tâm và có xu hướng đầu tư trực tiếp vào lĩnh vực nông nghiệp của Việt Nam. Năm 2014, vốn đầu tư trực tiếp trong lĩnh vực nông nghiệp của các doanh nghiệp Nhật Bản vào Việt Nam đạt 230,3 triệu USD được dàn trải trên 34 dự án.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh phát biểu  tại Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam-Nhật Bản

Hiện nay, có nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã áp dụng công nghệ cao trong sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm, xuất khẩu sản phẩm ra nhiều  thị trường trên thế giới. Tuy nhiên, với Nhật Bản tỷ lệ doanh nghiệp thâm nhập được vào thị trường này còn rất ít, số lượng sản phẩm ít. Các doanh nghiệp Việt Nam mong được hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trong lĩnh vực đầu tư công nghệ chế biến, bảo quản sản phẩm sau thu hoạch…..

Ông Nguyễn Mạnh Hùng,  Giám đốc Công ty Nafoods group (Nghệ An) cho biết, Nafoods group là doanh nghiệp chuyên chế biến, xuất khẩu nước ép trái cây và một số sản phẩm rau củ quả. Là doanh nghiệp dẫn đầu Châu Á về xuất khẩu nước chanh leo cô đặc, đứng đầu thế giới về xuất khẩu sản phẩm gấc. Doanh  nghiệp xây dựng thành công chuỗi giá trị sản phẩm từ khâu nguyên liệu, sản xuất, chế biến đến xuất khẩu. Hiện tại doanh nghiệp có nhà máy chế biến tại Nghệ An, thời gian tới muốn mở thêm nhà máy chế biến tại Long An.Doanh nghiệp mong muốn hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trong lĩnh đầu tư công nghệ chế biến sau thu hoạch, hỗ trợ chế biến sản phẩm đông lạnh.

Ông Nguyễn Đình Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tổng Công ty rau quả nông sản Việt Nam  cho biết thời gian qua, công ty đã xuất sang Nhật Bản một số sản phẩm như vải đông lạnh, ngô, rau quả đông lạnh, rau chân vịt, mơ muối, hạt điều… tuy nhiên kim ngạch xuất nhập khẩu với Nhật Bản còn ở mức khiêm tốn. Công ty mong muốn hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản trong lĩnh vực sản xuất, khảo nghiệm nhằm  cung ứng giống rau quả nông sản cho nông dân Việt Nam.

Về phía Doanh nghiệp Nhật Bản, nhiều doanh nghiệp mang sản phẩm công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam công đoạn sau thu hoạch. Một số doanh nghiệp nhập giống rau chất lương cao ở Nhật kết hợp nông dân Việt Nam trồng trên đất Việt rồi đóng gói sản phẩm xuất trở lại Nhật Bản. Đại diện công ty Dalat Japan Food cho biết họ có  công nghệ bảo quản sản phẩm sau thu hoạch với quy trình cắt lát  Sản phẩm nông sản , diệt khuẩn, cấp đông và đóng gói. Công ty Hokkaido hứa hẹn đưa công nghệ lọc, chế biến sữa vào Việt Nam.

Xóa rào cản thu hút doanh nghiệp Nhật vào Việt Nam

Ông Yasuzumi Hirotaka, Trưởng Đại diện Tổ chức thúc đấy Ngoại thương Nhật Bản (JETRO) Văn phòng Tp Hồ Chí Minh đánh giá, nông nghiệp Việt Nam còn nhiều tồn tại như: dùng quá nhiều hóa chất, thuốc BVTV.  Sản xuất chạy theo số lượng chưa chú ý đến ATTP. Nếu Việt Nam vẫn giữ lối suy nghĩ sản xuất nhiều sẽ có thu nhập cao là không đúng vì người tiêu dùng giờ quan tâm nhiều đến chất lượng. Cần làm sao để hạn chế sử dụng thuốc BVTV,  cải tạo đất để năng suất cao hơn. Thị trường bán buôn của Việt Nam chưa phát triển, 45% sản phẩm bán cho nhà bán lẻ, 15% bán qua môi giới. Môi giới đang nắm quyền chủ động, kéo lùi thời gian mua sản phẩm, ép giá gây bất lợi cho nông dân. Câu chuyện về tài chính đầu tư cho nông nghiệp chưa hẳn giúp nông nghiệp Việt Nam phát triển như mong muốn. Cần tạo động lực cho người nông dân.

Đầu tư vào nông nghiệp ở Việt Nam còn nhiều rủi ro. Cơ chế thực thi chính sách chưa ổn định. Nhiều thủ tục lỗi thời chưa được cởi bỏ. Doanh nghiệp trong lĩnh vực chế biến thực phẩm Nhật Bản phản ánh muốn khai báo, đăng ký sản phẩm nhập khẩu phải mất lệ phí là 8USD với thời hạn trong vòng 1 năm mới được cấp phép. Tuy nhiên công đoạn này có thể rút ngắn 3 tuần với chi phí 250 USD. Các lãnh đạo của các ban ngành vẫn khẳng định quy định chỉ có 8 USD nhưng thực tế có sự chênh lệch lớn điều này chỉ ra sự khác biệt trong vận hành và thực thi luật pháp của Chính phủ.

Ông Hirokata cho ràng để thu hút doanh nghiệp Nhật Bản đầu tư vào Việt Nam cần cải thiện đất, dồn điền đổi thửa để cơ giới hóa, nơi sản xuất phải gần đường xá để tiện cho vận chuyển, nâng cao chất lượng sản xuất nông nghiệp như GlobalGAP, Basic Gap… Các doanh nghiệp Nhật Bản mong muốn thủ tục hành chính Việt Nam được cải cách, tạo thuận lợi cho các doanh nghiệp Nhật vào đầu tư. Cần điều chỉnh những thủ tục tồn tại lâu chưa được cởi bỏ  cho phù hợp hơn với thời đại.

Theo ông Đào Quốc Luân, để tăng cường đầu tư, liên kết hợp tác hiệu quả, các doanh nghiệp Việt Nam cần đổi mới tư duy kinh doanh phù hợp với bối cảnh mới, trong đó, cần từ bỏ tư duy ỷ lại vào ưu đãi của nhà nước, chấp nhận cạnh tranh và quy luật đào thải của thị trường. Đồng thời, tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp, thực hiện nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, sử dụng mô hình quản lý hiện đại nhằm nâng cao năng suất lao động, giảm các chi phí trung gian trong sản xuất. Bên cạnh đó, hợp tác với doanh nghiệp Nhật Bản tham gia đầu tư theo hình thức đối tác công tư trong sản xuất và xây dựng hạ tầng nông nghiệp, nhất là trong các lĩnh vực thủy lợi, kết hợp cấp nước nông nghiệp, sinh hoạt, phát điện….

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Cao Đức Phát nhận định, với một nền nông nghiệp công nghệ cao, sức cạnh tranh lớn cùng trình độ quản lý sản xuất tốt của Nhật bản sẽ giúp cho ngành nông nghiệp Việt Nam phát triển theo hướng hiện đại hóa.

Bộ trưởng Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp Nhật Bản Hayashi Yoshimasa cho biết, các doanh nghiệp Nhật Bản mong muốn đầu tư nông nghiệp dài hạn tại Việt Nam, trong đó có lĩnh vực chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản. Dự kiến, vào tháng 9 tới, Nhật Bản sẽ xuất khẩu táo sang Việt Nam và đang triển khai các thủ tục lấy ý kiến về việc nhập khẩu quả xoài từ Việt Nam.

Thu Hường