Các số liệu thống kê gần đây cho thấy làn sóng đầu tư ra nước ngoài để tận dụng cơ hội từ các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới không chỉ ở những DN có quy mô lớn, những lĩnh vực quen thuộc mà ngay cả những DN mới (DN có quy mô nhỏ), những lĩnh vực chưa từng được đầu tư… xu hướng này cũng đang gia tăng.

Siêu thị “chuyên” hàng Việt?

Theo các chuyên gia kinh tế, TPP sẽ góp phần mở rộng đa dạng hóa các ngành nghề lĩnh vực tạo cơ hội cho DN tìm kiếm thị trường, đặc biệt là thị trường ngoài nước, trong đó trọng tâm là các lĩnh vực dệt may, thủy sản, công nghệ thông tin, thương mại điện tử, dịch vụ tài chính…

Thống kê của Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) cũng chỉ ra rằng DN Việt đã đầu tư gần 20,5 tỷ USD ra nước ngoài. Thị trường đầu tư tập trung chủ yếu ở Lào, Campuchia, châu Phi, châu Mỹ… Về lĩnh vực, các DN Việt chủ yếu rót vốn vào khai khoáng, nông nghiệp, viễn thông…

Đại diện Cục Đầu tư nước ngoài cho biết, thời gian gần đây, DN Việt đầu tư ra nước ngoài đã mang lại những hiệu quả cao với lợi nhuận lớn, tiêu biểu ở các lĩnh vực dầu khí, viễn thông, công nghiệp chế biến… và trong thời gian tới, hoạt động này sẽ không ngừng được thúc đẩy và mở rộng phạm vi ra nhiều nước trong khu vực và thế giới. Đặc biệt, thị trường từ các nước tham gia TPP sẽ được các DN Việt chuẩn bị để nắm lấy cơ hội.

Khẳng định TPP là một cơ hội lớn và DN cần chuẩn bị tốt các yếu tố để nắm lấy, ông Phạm Ánh Dương, Chủ tịch HĐQT công ty nhựa và môi trường xanh An Phát, cho biết: Các nước tham gia TPP được ưu đãi về thuế, các khách hàng thuộc khối TPP có xu hướng chuyển sang mua hàng của Việt Nam và Việt Nam có thể thay thế Trung Quốc, trong đó đặc biệt hai nước Mỹ và Nhật rất quan tâm vấn đề này. Đây sẽ là hai thị trường đích của DN trong chiến lược mở rộng thị trường.

Hay mới đây, khi mà thị trường bán lẻ trong nước đang trở nên chật hẹp, cạnh tranh ngày càng gay gắt, ông Trần Bá Cường, Trưởng phòng WTO Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương), đã gợi ý một hướng đi cho các DN bán lẻ nội là mở siêu thị bán hàng Việt tại nước ngoài.

Theo ông Cường, trong khi các nhà đầu tư nước ngoài như Thái Lan, Hàn Quốc, Nhật Bản… nhìn thấy cơ hội từ thị trường bán lẻ Việt Nam và đang có ý định thâu tóm bằng cách hợp tác, liên doanh liên kết với các siêu thị mạnh của Việt Nam. Vậy, tại sao Việt Nam không học cách đi này? Đây cũng là cách tận dụng cơ hội từ TPP.

“Vào TPP, các điều kiện, cơ chế rất thông thoáng cho các nhà đầu tư nước ngoài, tại sao chúng ta không nghĩ đến việc mở các siêu thị đặc thù để cung cấp hàng Việt Nam ở các nước trong TPP. Khi đi đàm phán, chúng tôi thấy có những vấn đề rất hay, đó là có các siêu thị chuyên đồ Nhật Bản, Hàn Quốc. Bản thân chúng tôi đi khi sang Mỹ đàm phán, đi tìm chợ hàng Việt rất khó. Chúng ta có thể học tập để tận dụng TPP”, ông Cường gợi ý.

Đánh giá hoạt động đầu tư nước ngoài, đại diện Cục Đầu tư nước ngoài cho rằng, hoạt động đầu tư ra nước ngoài của DN Việt Nam đã có tính đa dạng hơn so với thời gian trước, về cả thị trường đầu tư lẫn lĩnh vực đầu tư. Bên cạnh dòng vốn đầu tư của nhà nước tại các DN nhà nước thì đầu tư của khối tư nhân, đặc biệt là của cá nhân, các DN vừa và nhỏ cũng ngày càng tăng.

Hoạt động đầu tư ra nước ngoài của DN Việt Nam đã có tính đa dạng hơn so với thời gian trước, về cả thị trường đầu tư lẫn lĩnh vực đầu tư.

Bán cái thị trường cần

Tuy nhiên, bên cạnh đó cũng là những khó khăn và thách thức mà DN gặp phải khi đầu tư ở nước ngoài. Riêng với lĩnh vực bán lẻ (mở siêu thị ở thị trường nước ngoài) hiện vẫn là điều không tưởng, chưa từng có tiền lệ.

Theo các chuyên gia, việc mở siêu thị bán hàng Việt ở nước ngoài không chỉ có sức ép về hàng hóa mà TPP còn mang đến cho Việt Nam sức ép điều chỉnh hệ thống pháp luật, nguy cơ trừng phạt thương mại và khởi kiện… bởi TPP đặt ra nhiều quy định ngặt nghèo để thực thi hiệp định nghiêm túc nhất.

Đặc biệt, theo Hiệp hội bán lẻ Việt Nam, hơn 70% DN bán lẻ Việt Nam còn thờ ơ với các Hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, rất ít DN quan tâm và tìm hiểu nội dung của các FTA mà Chính phủ đang đàm phán và kí kết gần đây. Một khi DN chưa hiểu hết về nội dung TPP thì rất khó để chinh phục được thị trường trong nước chưa nói tới thị trường nước ngoài – lạ lẫm và đầy thách thức.

Một thực tế đã từng được ông Khuất Quang Anh, chuyên gia trong ngành bán lẻ, cho biết: “Việc các siêu thị nỗ lực đưa hàng Việt ra thế giới rất đáng ghi nhận. Nhưng có một thực tế không thể phủ nhận là thương hiệu hàng hóa Việt chưa được đa số khách hàng quốc tế biết đến chứ chưa nói là được ưa chuộng”.

Theo Ts. Nguyễn Hoàng Ánh, Đại học Ngoại thương Hà Nội, để đưa ra được hàng hóa, dịch vụ phù hợp với thị trường, DN phải có sự tìm hiểu thật kỹ về thị trường, vượt qua được những rào cản về luật pháp, về cạnh tranh giá cả nhưng quan trọng nhất là DN phải hiểu được phong tục tập quán… của người dân tại nước đó. Tuy nhiên, nhiều DN Việt Nam còn rất mù mờ về thị trường định đầu tư, mới chỉ dừng ở mức bán cái mình có chứ chưa bán cái thị trường cần.

Dù đã gặt hái được những thành công bước đầu, song ông Tào Đức Thắng, Phó Tổng giám đốc Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel), cũng thừa nhận: Đầu tư ở các thị trường nước ngoài cơ hội nhiều, nhưng rủi ro cũng không kém.

Ông Thắng cho biết, những ngày đầu khi Viettel bước chân ra nước ngoài đầu tư đã gặp rất nhiều khó khăn vì hệ thống pháp luật, tài chính và quản lý của Việt Nam chưa sẵn sàng cho việc DN Việt Nam đầu tư ra nước ngoài.

“Khó khăn lớn hơn là so với các tập đoàn quốc tế khác thì Viettel đã muộn hơn họ từ 10 đến 20 năm và còn rất non trẻ về cả tiềm lực kinh tế lẫn kinh nghiệm; khó khăn về rào cản về ngôn ngữ, văn hoá; khó khăn trong việc xin được giấy phép viễn thông, cạnh tranh mạnh tại thị trường đầu tư, xu hướng doanh thu đang giảm nhanh…”, ông Thắng cho biết.

Chưa kể nếu DN đầu tư ra nước ngoài có vốn ít, khó tiếp cận nguồn vốn, trình độ có hạn, khả năng kinh nghiệm hoạt động trong môi trường kinh doanh quốc tế bị hạn chế, thương hiệu công ty, thương hiệu sản phẩm, dịch vụ chưa có… sẽ gặp nhiều khó khăn trong cạnh tranh với các nhà đầu tư đến từ các nước khác (Trung Quốc, Thái Lan…) trong đấu thầu, thực hiện liên doanh, liên kết với các đối tác ở nước tiếp nhận vốn đầu tư.

Lê Thúy