Theo Gs. Vũ Duy Giảng - Học Viện Nông nghiệp Việt Nam, trong lĩnh vực trồng trọt, thuốc BVTV bị lạm dụng ngày càng nhiều. Nếu năm 2000, số lượng thuốc BVTV sử dụng trong nông nghiệp là 42.000 tấn, thì đến năm 2014, con số này đã hơn gấp đôi (100.000 tấn). Sử dụng thuốc trừ sâu đã giảm 45% so với 10 năm trước, nhưng thuốc trừ bệnh, thuốc trừ cỏ tăng hơn 30%.

Xuất ngoại “sạch”, trong nước “bẩn”

Dư lượng thuốc BVTV trong rau quả vượt mức cho phép nhiều lần, gây nguy hại cho sức khỏe và gây một số vụ ngộ độc nguy hiểm…

Việc cấm sử dụng chất tạo nạc trong chăn nuôi đã được Bộ NN&PTNT ban hành từ năm 2002, nhưng đến nay, không ít cơ sở chăn nuôi vẫn sử dụng cho lợn. Kháng sinh kích thích tăng trưởng trong thức ăn chăn nuôi (TĂCN) dùng tràn lan. Một số kháng sinh cấm sử dụng trong điều trị thú y như Eprofloxacin, Ciprofloxacin, Ofloxacin, Carbodox, Olaquidox… nhưng vẫn được lén lút nhập khẩu vào Việt Nam và sử dụng trái phép.

Có một nghịch ly, là trong khi nông sản Việt Nam XK đi nhiều quốc gia trên thế giới đáp ứng được các tiêu chuẩn về kỹ thuật, ATTP của những quốc gia ngặt nghèo nhất như Mỹ, EU, Hàn Quốc, Nhật Bản thì nhiều sản phẩm trong nước lại mất an toàn, gây hoang mang cho người dân.

Rõ ràng là quản lý và kiểm soát chất lượng thực phẩm với các sản phẩm nội địa còn nhiều vấn đề nổi cộm. Quản lý và kiểm soát ATTP còn nặng về hành chính, nhẹ về tổ chức sản xuất. NTD chưa có lòng tin về độ an toàn đối với các nông sản. Nông dân không có động lực sản xuất nông sản có chất lượng và an toàn. Kết quả là hàng chục năm nay, cái đích đi tới “những bữa ăn sạch và an toàn” còn quá xa vời.

Người tiêu dùng (NTD) chưa có lòng tin về độ an toàn đối với các thực phẩm

Cần thay đổi cách quản lý

Theo Gs.Vũ Duy Giảng, yếu tố tạo lòng tin cho người mua chính là hệ thống kiểm tra, đánh giá ATTP hiện đại, chính xác và nhanh nhạy của Nhà nước, của tư nhân được Nhà nước ủy thác hoặc của các tổ chức độc lập trực thuộc các hiệp hội nghề nghiệp.

Chúng ta chưa có một hệ thống như thế, nhìn lại vụ trộn melamine vào sữa (cuối năm 2008, đầu năm 2009), mỗi mẫu phân tích định lượng hóa chất này trong sữa thường chỉ mất một ngày, nhưng do lượng mẫu yêu cầu phân tích của các cơ sở sản xuất, chế biến sữa quá nhiều trong khi số lượng phòng phân tích có đủ năng lực để định lượng chính xác hàm lượng melamine thì lại quá ít, cho nên phải mất 3 - 4 tuần các cơ sở sản xuất và chế biến sữa mới có kết quả. Trong quá trình chờ đợi kết quả đánh giá dài như vậy, ai dám mua sữa của nhà sản xuất và chế biến.

Gs.Vũ Duy Giảng khẳng định, người nông dân có đủ trách nhiệm và kỹ năng để sản xuất rau quả hay thịt trứng, sữa… có chất lượng, sạch và an toàn ngay cả ở cấp quốc tế. Tuy nhiên, sản phẩm của họ phải được một hệ thống hiện đại và có uy tín đánh giá, xác nhận chất lượng và độ an toàn của nó.

Sự xác nhận này tạo lòng tin cho NTD để họ sẵn sàng bỏ ra một số tiền lớn hơn mua những sản phẩm đó. Điều này là động lực kích thích người nông dân sản xuất nông sản đảm bảo các tiêu chuẩn VSATTP theo quy định pháp luật.

Như vậy, cần tái cơ cấu lại hệ thống quản lý và kiểm soát ATTP thực phẩm hiện hành. Cần có một hệ thống quản lý và kiểm soát ATTP thống nhất trên toàn quốc, với vai trò phối hợp và điều hành các hoạt động quản lý và kiểm soát ATTP của các bộ và các tổ chức liên quan; ban hành những văn bản pháp lý về ATTP; tổ chức và xây dựng các phòng phân tích, đánh giá chất lượng thực phẩm chính xác, hiệu quả, nhanh nhạy, có uy tín trong khu vực hoặc uy tín quốc tế; hệ thống cũng có vai trò cấp chứng chỉ xác nhận chất lượng và độ an toàn sản phẩm của các cơ sở sản xuất.

Các cơ sở sản xuất hay các tổ chức khuyến nông các cấp hướng dẫn nông dân thực hiện đầy đủ quy trình trồng trọt, chăn nuôi đảm bảo sản phẩm có chất lượng, sạch và an toàn.

Muốn cái đích đến với thực phẩm sạch gần hơn, cần thay đổi cách tiếp cận trong quản lý và kiểm soát ATTP theo hướng: Nhà nước hỗ trợ và thúc đẩy các DN lớn vào cuộc mạnh mẽ, khẩn trương trong việc sản xuất, chế biến nông sản trước hết cho tiêu dùng nội địa và sau đó cho XK theo quy mô công nghiệp.

Các DN thu hút nông dân vào mạng lưới sản xuất - chế biến theo công nghệ tiên tiến của DN. Nhà nước chịu trách nhiệm đảm bảo lòng tin cho NTD về chất lượng và VSAT của sản phẩm bằng hệ thống quản lý và kiểm soát thống nhất và có hiệu lực.

Thu Hường