Ông Nguyễn Ngọc Hưng, Viện Năng lượng (Bộ Công Thương) cho biết, có khoảng 50 dự án (DA) điện gió đăng ký đầu tư ở các giai đoạn khác nhau, với mỗi DA quy mô 6 – 250MW. 

Tuy nhiên, hiện tại mới chỉ có 4 DA với tổng công suất 159,2MW đã đi vào vận hành thương mại, gồm Bạc Liêu (99,2MW), Tuy Phong (30MW), Phú Quý (6MW), Phú Lạc (24MW).

Nhạy cảm với giá điện

Điều đáng nói, trong Quy hoạch điện quốc gia điều chỉnh giai đoạn 2011 – 2020, có xét đến năm 2030 đặt ra mục tiêu phát triển điện gió với tổng công suất sẽ tăng lên mức 800MW vào năm 2020. 

Nếu nhìn vào con số DA điện gió đi vào vận hành như hiện tại thì mục tiêu đề ra là điện năng sản xuất từ nguồn điện gió sẽ chiếm tỷ trọng khoảng 0,8% vào năm 2020 là khó có thể đạt được. Trong khi đó, tiềm năng khai thác điện gió ở Việt Nam được đánh giá là khá lớn, khoảng 10.000MW.

Trao đổi với Thời báo Kinh Doanh bên lề Hội thảo “Đầu tư và lợi nhuận từ điện gió” do Đại sứ quán Đan Mạch tổ chức tại Tp.HCM ngày 5/12, ông Nguyễn Việt Dũng, Giám đốc công ty TNHH Vestas Technology Việt Nam (thuộc Tập đoàn điện gió Vestas của Đan Mạch), cho rằng đang có quan niệm đầu tư cho điện gió là đắt đỏ, không hiệu quả. Điều này đòi hỏi cần hiểu vấn đề sâu hơn trước khi đánh giá. Đó là tại sao chi phí đầu tư tương đối cao, đánh giá các cấu phần tài chính đã đúng hay chưa.

Theo ông Dũng, cần hiểu rõ những DA đầu tư điện gió có chi phí cao hay không cao. Ví dụ như chi phí về tài chính, hiện có nhiều chủ đầu tư muốn tiếp xúc nguồn vốn của nước ngoài cho lĩnh vực năng lượng tái tạo. Tuy nhiên, để tiếp xúc được nguồn vốn đó là rất khó, và dẫn đến việc chi phí tài chính rất cao, một khi đầu vào đã cao làm cho DA điện gió khó trở thành hiện thực hơn.

Bên cạnh đó, ở Việt Nam vẫn rất nhạy cảm với việc tăng giá điện. Nhiều người hiểu chưa chắc đã đúng là tại sao phải mua giá điện năng lượng tái tạo cao hơn so với các nguồn năng lượng khác. 

Đây cũng chỉ là một trong nhiều lý do: giới đầu tư nước ngoài vẫn còn quan ngại đầu tư vào điện gió Việt Nam, vấn đề không phải chỉ do chi phí cao, mà điều họ muốn là sự thông thoáng, rõ ràng hơn trong tính chất pháp lý cho việc đầu tư.

Giới chuyên gia cũng cho rằng nếu DA điện gió lựa chọn được nguồn tài chính hợp lý, công nghệ hiệu quả, có vị trí khai thác tốt thì sẽ nghĩ đến tính khả thi cho DA. Tuy nhiên, để áp dụng rộng rãi trên toàn thị trường, đánh giá chung của các nhà đầu tư là với mức giá điện như hiện tại vẫn chưa ổn định, cần phải điều chỉnh.

Có khoảng 50 dự án điện gió đăng ký đầu tư ở Việt Nam nhưng hiện mới chỉ có 4 dự án đã đi vào vận hành thương mại

Tăng nội địa hóa thiết bị

Để tháo gỡ vấn đề này, lẽ tất nhiên là phải tăng giá điện, nhưng tăng với mức độ như thế nào và lộ trình như thế nào là cả bài toán không dễ dàng. 

Cũng nên tham khảo, các thị trường điện trong khu vực đưa ra mức giá để khuyến khích các nhà đầu tư điện gió trong giai đoạn đầu. Đến những giai đoạn sau, khi làm chủ được thị trường và làm chủ được công nghệ, đã quen với phát triển điện gió thì chính sách cần thay đổi, tiến đến đấu thầu, cạnh tranh.

Do suất đầu tư cao, theo giới chuyên gia, các DA điện gió phải xác định được nguồn vốn cụ thể, rõ ràng ngay từ đầu, phải tiếp cận nguồn vốn tài trợ nước ngoài có lãi suất thấp. Trong khi đó, các ngân hàng thương mại Việt Nam vẫn chưa mạnh dạn cho vay đầu tư các DA điện gió, do thời gian hoàn vốn DA dài, rủi ro cao.

Hiện, có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến giá thành điện gió. Về chủ quan như công nghệ, nhập khẩu thiết bị, vị trí lắp đặt, khảo sát lập DA đầu tư… Về khách quan như thời tiết, chu kỳ thay đổi mùa, tốc độ gió hàng năm là yếu tố rất quan trọng để tăng sản lượng điện.

Trong điều kiện hiện nay, một chủ DN tham gia vào lĩnh vực này chia sẻ: chúng ta có thể chỉ khắc phục được một phần nhỏ, tỷ trọng thấp để giảm giá thành hay tiết kiệm bao gồm đầu tư khảo sát phân tích chính xác về tiềm năng gió tại khu vực có chủ trương đầu tư và đã được quy hoạch của Bộ Công Thương. Chúng ta có thể nội địa hóa được một số vật tư, thiết bị lắp đặt như cột tháp chế tạo trong nước, các thiết bị cáp, trạm biến áp và một số thiết bị cho hệ thống đường dây. 

Theo ông Phạm Cương, cựu giám đốc của DA điện gió Phú Quý, trong tương lai, muốn giảm giá thành điện gió để cạnh tranh với giá thành điện sản xuất từ năng lượng truyền thống chúng ta phải mạnh dạn đầu tư cho lĩnh vực chế tạo thiết bị trong nước, tiến tới sản xuất được một số chi tiết nhằm tăng tỷ lệ nội địa hóa thiết bị, nhận chuyển giao công nghệ và làm chủ được công nghệ. 

Có như vậy mới giảm giá thành điện và tiết kiệm được chi phí đáng kể. Hơn nữa, cần đào tạo chuyên gia trước khi thực hiện DA để làm chủ được mọi rủi ro, hệ lụy sau này (sớm chuyển giao công nghệ, hạn chế tối đa đến phá tính độc quyền của đối tác). 

Những yếu tố này, nếu chúng ta quản lý tốt và có kế hoạch hợp lý, sẽ giảm được chi phí đáng kể, kéo giá thành điện gió giảm được 7 – 10%.

Thế Vinh