Cả tháng nay, giá bán lẻ thanh long ruột đỏ tại các chợ hoặc vỉa hè ở Tp.HCM chỉ vào tầm 15.000 - 20.000 đồng/kg (bằng một nửa so với trước đây), ngoại trừ vào những ngày cúng kiếng trong tháng thì giá bán có thể cao hơn.

Anh Nguyễn Văn Tiến, chủ vựa thanh long ở quận 6, cho biết sở dĩ giá thanh long rẻ vì xuất sang Trung Quốc không được nên phải chuyển hướng tiêu thụ ở thị trường nội địa.

Thị trường Trung Quốc hết dễ

Đó là giá bán lẻ, còn giá trái thanh long nghịch vụ được thu mua từ các nông hộ chỉ vào khoảng 6.000 - 9.000 đồng/kg. Với mức giá này, những người trồng thanh long ở các tỉnh Bình Thuận, Long An, Tiền Giang than thở đang bị thua lỗ vì tốn kém nhiều cho các khoản chi phí tăng cao về tiền điện, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật…

Theo các chủ vựa, hiện nay tại thị trường tiêu thụ chính của trái thanh long là Trung Quốc, việc nhập hàng đang hạn chế, tác động đến giá thu mua.

Ông Võ Huy Hoàng, Chủ tịch Hiệp hội thanh long Bình Thuận, cho biết xuất khẩu (XK) sang Trung Quốc ngày đang gặp khó khăn, các đơn vị thu mua ở thị trường này đặt hàng rất ít.

Được biết, nguồn cung thanh long tươi cho thị trường Trung Quốc chủ yếu là từ hai nguồn chính là thanh long nội địa do Trung Quốc tự trồng và nguồn nhập khẩu từ Việt Nam.

Trước đây, diện tích trồng cây thanh long ở Trung Quốc còn hạn chế nên việc nhập khẩu trái thanh long tươi rất lớn. Trong giai đoạn 2011 – 2015, XK thanh long của Việt Nam sang Trung Quốc chiếm đếm 81,2% về lượng và 72,8% về giá trị. Từ năm 2011 đến nay, thanh long XK sang Trung Quốc qua 2 cửa khẩu là Pò Chài (tỉnh Quảng Tây) và Hà Khẩu (tỉnh Vân Nam).

Thế nhưng, giai đoạn gần đây, không thua gì Việt Nam, diện tích trồng thanh long ở Trung Quốc không ngừng mở rộng để đáp ứng nhu cầu trong nước thay vì nhập khẩu nhiều từ Việt Nam. Tính đến tháng 9/2019, diện tích trồng thanh long của Trung Quốc đã tăng lên tới 60.000 ha.

Thanh long tại Trung Quốc chủ yếu được trồng ở một số địa phương phía Nam như Phúc Kiến, Quảng Đông, Quảng Tây, Quý Châu, Vân Nam, Hải Nam… với quy mô ngày càng lớn. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến việc XK trái thanh long vào Trung Quốc thêm khó khăn, ngoài việc gặp khó ở đường biên mậu.

Cần nhắc lại, vào tháng 10 vừa qua, khi bước vào thời điểm chính vụ thu hoạch trái thanh long để XK sang Trung Quốc thì cũng là lúc xảy ra ùn ứ ở khu vực cửa khẩu Tân Thanh (tỉnh Lạng Sơn) và cửa khẩu Kim Thành (tỉnh Lào Cai).

Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) đã có công văn gửi sở công thương các tỉnh có vùng trồng thanh long trọng điểm đề nghị theo dõi sát diễn biến hoạt động XK thanh long nói riêng qua các tỉnh biên giới phía Bắc như Lạng Sơn, Lào Cai, Quảng Ninh, Cao Bằng.

Diện tích tăng gặp rớt giá

Đặc biệt là theo dõi tình hình giao dịch mua bán trong nước, ngoài nước của các doanh nghiệp (DN) trên địa bàn đối với trái thanh long trong mùa vụ năm 2019 để kịp thời có phương án xử lý phù hợp các vướng mắc phát sinh.

Thực tế cho thấy việc XK thanh long Việt Nam hiện đang đứng trước sức ép rất lớn khi không chỉ Trung Quốc mở rộng diện tích trồng thanh long mà ở Mỹ và Australia cũng tương tự.

Điều đáng nói, diện tích trồng thanh long ở Việt Nam vẫn đang không ngừng tăng lên và hiện là nước có diện tích và sản lượng thanh long lớn nhất châu Á. Nếu như năm 2000, diện tích trồng thanh long chỉ là 5.512ha thì đến năm 2016 đã lên tới 44.300ha với sản lượng khoảng 819.000 tấn, diện tích năm ngoái được ghi nhận là tăng lên gần 54.000ha.

Xét về tính tích cực, cùng với việc gia tăng diện tích thì giá trị XK thanh long của Việt Nam trong những năm qua cũng không ngừng tăng lên, từ 32,77 triệu USD (tương ứng 66.428 tấn) vào năm 2008 đã tăng lên 57,15 triệu USD vào năm 2010, 895,7 triệu USD vào năm 2016 (chiếm hơn 50% tổng kim ngạch XK nhóm trái cây). Riêng năm 2018, thanh long là loại trái cây có giá trị XK lớn nhất với khoảng 1,1 tỷ USD (chiếm gần 1/3 tổng giá trị XK mặt hàng trái cây).

Tuy nhiên, xét về mặt tiêu cực, việc thanh long rớt giá trong khi diện tích vẫn tăng đang cho thấy những mặt trái ở loại cây trồng này. Đáng chú ý là thị trường tiêu thụ nội địa của trái thanh long chỉ vào khoảng 15 - 20% sản lượng, còn lại 80 - 85% sản lượng được dồn cho XK với 10% XK chính ngạch và 70 - 75% XK tiểu ngạch.

Theo giới chuyên gia, để trái thanh long Việt thoát khỏi tình cảnh cung vượt cầu, XK với giá trị thấp rất cần các chính sách mời gọi các DN trong, ngoài nước đầu tư nhà máy vào vùng nguyên liệu cây thanh long, đầu tư các công nghệ thu hoạch, sau thu hoạch, sơ chế, đóng gói, chế biến, bảo quản…

Đặc biệt, nên có quy định DN XK thanh long phải có hợp đồng và xây dựng vùng nguyên liệu trồng thanh long sản xuất theo tiêu chuẩn GAP.

Mặt khác, như lưu ý của PGs.Ts. Nguyễn Minh Châu, nguyên Viện trưởng Viện cây ăn quả miền Nam, không nên khuyến khích nhiều DN cùng XK một mặt hàng như trái thanh long, vì như vậy họ sẽ cạnh tranh với nhau và có thể có việc hạ giá để bán được hàng.

Thế Vinh