Chiều 13/8/2025, anh Thái Khắc Thành (45 tuổi, xã Đô Lương, Nghệ An) được tại ngoại trở về nhà sau hơn 4 tháng bị tạm giam tại Thái Bình vì cáo buộc “Vi phạm quy định về bảo vệ động vật nguy cấp, quý, hiếm”. Trước đó một ngày, Chánh án TAND tỉnh Hưng Yên Đỗ Mạnh Tăng đã ký văn bản kiến nghị Viện Kiểm sát cùng cấp kháng nghị bản án sơ thẩm 6 năm tù và ra quyết định thay đổi biện pháp ngăn chặn từ tạm giam sang cấm đi khỏi nơi cư trú.

Sự việc bắt nguồn từ năm 2022, khi anh Thành, người đam mê gà, chim và cây cảnh, mua ba con gà lôi trắng về nuôi và nhân giống thành 10 con. Anh Thành khẳng định chỉ “nuôi cho vui” và không biết đây là loài động vật hoang dã từng nằm trong nhóm IB (quý hiếm, nghiêm cấm khai thác thương mại).

Thực tế, không ít người vốn có thói quen nuôi chim cảnh, gà cảnh và các vật nuôi khác như một thú chơi, trò thư giãn... tương tự như anh Thái Khắc Thành. Trước sự việc trên, nhiều người tỏ ra băn khoăn, thậm chí vẫn chưa hiểu gà lôi trắng được bảo vệ theo quy định nào?.

Hiện, việc áp dụng pháp luật trong vụ án này, các cơ quan tố tụng đang giải quyết. Ông Nguyễn Hữu Thiện, Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), việc người dân hợp tác với cơ quan chức năng, đặc biệt là kiểm lâm địa phương để nuôi động vật trong danh mục là cần thiết, để được hỗ trợ kịp thời và tránh vi phạm pháp luật. Hiện nay, hệ thống luật pháp về quản lý động vật rừng nguy cấp đã được xây dựng chặt chẽ với những mức xử phạt đủ răn đe.

Ví dụ, gà lôi trắng mặc dù vừa được phân loại thuộc nhóm IIB (động vật rừng thông thường), nhưng trước ngày 1-7-2025 vẫn nằm trong nhóm IB (loài quý hiếm, nghiêm cấm khai thác và sử dụng mẫu vật vì mục đích thương mại). Bên cạnh nhóm IB thì một số loài trong nhóm IIB hiện đã được phép nhân nuôi vì mục đích thương mại.

Cụ thể, theo Thông tư 27/2025/TT-BNNMT của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các loài ở nhóm IIB nếu nhân nuôi phải tuân thủ quy định về nguồn gốc hợp pháp, cơ sở nuôi đạt tiêu chuẩn, có giấy phép, được phép nuôi sinh sản, sinh trưởng để phục vụ thương mại.

Phó Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm lâm lưu ý, nếu người dân muốn nuôi động vật hoang dã thì phải tuân thủ nghiêm các quy định của Thông tư 27 đã có hiệu lực từ ngày 1-7-2025. Các cơ sở nuôi phải đảm bảo diện tích, chuồng trại phù hợp với đặc điểm sinh học của loài, đảm bảo tiêu chuẩn vệ sinh môi trường và thú y, có khu vực cách ly để phòng chống dịch bệnh và đáp ứng các tiêu chí an toàn cho người và vật nuôi.

Với các loài thú lớn, cần bố trí khu vực phục hồi tập tính hoang dã nếu nuôi với mục đích bảo tồn. Việc nuôi phải có nguồn gốc hợp pháp, tuân thủ quy định về quản lý, truy xuất nguồn gốc lâm sản cũng như các quy định về môi trường và thú y, đồng thời không được đặt cơ sở nuôi tại các khu vực bị cấm theo luật chăn nuôi.

Còn theo luật gia Khổng Thùy Dung (Văn phòng Luật sư Interla), gà lôi trắng cũng như nhiều loài động vật hoang dã trong nhóm IB và IIB được ưu tiên bảo vệ. Một số loài đã được pháp luật cho phép nhân nuôi nhưng phải tuân thủ đầy đủ các điều kiện nghiêm ngặt; nếu không đáp ứng yêu cầu, hành vi nuôi sẽ bị xem là vi phạm pháp luật và bị xử lý hình sự.

Trường hợp anh Thái Khắc Thành là lời cảnh báo cho cộng đồng về việc tuân thủ quy định khi tiếp xúc với các loài nguy cấp. Đây không chỉ là câu chuyện pháp lý, mà còn đặt ra những vấn đề sâu xa hơn về cách thức quản lý, bảo tồn và phát triển kinh tế từ nguồn tài nguyên sinh học.

Hồng Hương