Đề xuất bất ngờ này được Bộ trưởng giao cho Vụ tài chính – Ngân hàng thực hiện. Đây là một trong các giải pháp chỉ đạo điều hành ngân sách nhà nước năm 2015 và chuẩn bị xây dựng dự toán ngân sách năm 2016.

Theo số liệu của Tổng cục thống kê, tính đến ngày 15/7/2015, tổng thu ngân sách nhà nước 7 tháng qua ước đạt 476.500 tỷ đồng, bằng 52,3% dự toán năm. Trong đó, thu nội địa 348.500 tỷ đồng (bằng 54,6% dự toán), thu từ dầu thô chỉ đạt 38.800 tỷ đồng (bằng 41,7%) và thu từ hoạt động xuất nhập khẩu đạt 87.000 tỷ đồng (bằng 49,7%). Nhưng tổng chi ngân sách ước tính đạt 590.900 tỷ đồng, bằng 51,5% dự toán năm.

Ngân sách lại gặp khó

Mặc dù chưa công bố số liệu mới, nhưng trong cuộc họp báo gần đây, Thứ trưởng Bộ Tài chính Vũ Thị Mai cũng đánh giá tình hình thu ngân sách vẫn tiếp tục khó khăn, nhất là chịu ảnh hưởng từ việc giá dầu giảm sâu tới 50% so với giá dự toán, xuống còn 50 USD/thùng, đã đe dọa trực tiếp tới số thu ngân sách năm nay. Trước tình hình này, Bộ Tài chính đã chủ động đưa ra nhiều giải pháp để đảm bảo thực hiện nhiệm vụ thu ngân sách nhà nước.

Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng chỉ đạo Vụ Tài chính – Ngân hàng làm đề xuất NHNN tạm ứng hoặc cho ngân sách nhà nước vay khoảng 30.000 tỷ đồng. Đồng thời, xin cấp phép phát hành trái phiếu Chính phủ kỳ hạn dưới 5 năm để huy động vốn cho đầu tư phát triển và đảo nợ.

Tuy nhiên, có ý kiến lo ngại việc "bơm" 30.000 tỷ đồng cho ngân sách vay sẽ làm tăng cung tiền, ảnh hưởng tới lạm phát tăng cao?

Ông Nguyễn Đức Độ, Phó Viện trưởng Viện Kinh tế Tài chính (Học viện Tài chính) cho rằng dự toán thu ngân sách năm nay là 911.100 tỷ đồng và tổng chi 1.147.100 tỷ đồng, dẫn tới bội chi lớn. Bội chi hiện được bù đắp bằng vốn huy động từ trái phiếu Chính phủ và vay nợ. Song việc phát hành gặp nhiều khó khăn dẫn tới Kho bạc Nhà nước cũng "đói" vốn để cấp cho các nhiệm vụ chi tiêu theo kế hoạch, khó đảm bảo mục tiêu tăng trưởng kinh tế.

Bộ Tài chính muốn vay 30.000 tỷ đồng "chống cháy"!

"Khi NHNN cho ngân sách vay 30.000 tỷ đồng mà không có các biện pháp trung hòa đi kèm thì cung tiền sẽ tăng, ảnh hưởng tới ổn định tỷ giá và lạm phát. Và lo ngại này có thể khiến đề xuất vay tiền của Bộ khó khả thi"- ông Độ phân tích.

Ông Độ đề xuất, trường hợp NHNN đồng ý cho ngân sách vay tiền và tăng cung tiền để hỗ trợ nền kinh tế thì có thể thực hiện qua nghiệp vụ thị trường mở (các tổ chức tín dụng sẽ mua trái phiếu Chính phủ rồi bán lại cho NHNN). Nhờ đó, NHNN vẫn kiểm soát lượng cung tiền, đảm bảo giữ ổn định thị trường và kiểm soát mục tiêu lạm phát.

Ngân hàng vào cuộc "giải cứu"

Đánh giá về một số giải pháp đảm bảo thu ngân sách của Bộ Tài chính, ông Độ cho rằng nếu giá dầu giảm sâu và lạm phát thấp hơn nhiều so với kế hoạch thì công tác thu ngân sách cũng sẽ rơi vào tình thế bị động. Do đó, các giải pháp mà cơ quan này đưa ra có tính tình thế. Để chủ động ứng phó, dự toán ngân sách các năm tới cần được xây dựng trên cơ sở dự báo biến động giá dầu và lạm phát ở mức hợp lý hơn.

Liên quan đến hoạt động huy động vốn cho ngân sách, từ năm 2014 đến nay, số lượng ngân hàng tham gia mua trái phiếu Chính phủ tăng lên rõ rệt với quy mô rất lớn. Dù chưa có báo cáo cụ thể về đầu trái phiếu Chính phủ của các tổ chức tín dụng, nhưng theo công bố của từng ngân hàng, quy mô trái phiếu đầu tư của các ngân hàng thương mại ít nhất cũng vài nghìn tỷ đồng, cao nhất lên tới hàng tỷ USD.

Đơn cử, đầu tháng 5/2015, Ngân hàng Vietcombank đã quyết định đầu tư mua khoảng 20.000 tỷ đồng (tương đương gần 1 tỷ USD) trái phiếu Chính phủ bằng đồng USD, Kỳ hạn trái phiếu từ 5-10 năm và lãi suất 4,8%/năm, tương đương lãi suất phát hành trái phiếu quốc tế của Chính phủ hồi cuối năm 2014.

Đại diện Bộ Tài chính sau đó cũng đã xác nhận khoản đầu tư "kỷ lục" của Vietcombank. Giao dịch này thành công sẽ giúp Chính phủ có nguồn vốn cân đối kế hoạch trả nợ vay nước ngoài.
Trước nhiệm vụ thu ngân sách rất nặng nề, ngoài việc đẩy mạnh tăng nguồn thu, Bộ Tài chính hiện đang phải triển khai các giải pháp huy động vốn khác khả thi hơn. Trong đó, Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng còn chỉ đạo "khoán" chỉ tiêu huy động vốn cụ thể cho từng đơn vị.

Cụ thể, giao Kho bạc Nhà nước huy động đủ 250.000 tỷ đồng và phát hành khoảng 20.000 tỷ đồng tín phiếu Kho bạc để đảm bảo tính thanh khoản của hệ thống. Cơ quan Bảo hiểm xã hội phải huy động tối thiểu 95.000 tỷ đồng theo kế hoạch và huy động thêm nếu có điều kiện. Cục Tài chính doanh nghiệp và Kho bạc Nhà nước triển khai phát hành 15.000 tỷ đồng trái phiếu Chính phủ cho Tổng công ty Đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước (SCIC) đảo nợ khoản trái phiếu Chính phủ năm 2013 đến hạn trong năm nay.

Hải Hà