Sau cú giảm sốc 115 điểm trong phiên 9/3 vừa qua, VN-Index đã có 2 phiên hồi phục mạnh, giúp tránh được thảm họa từ call-margin đến force-sell ở phiên ngày 10/3. Nhưng cũng vì thế, dư nợ margin không tiếp tục giảm thêm quá nhiều, nhất là khi thị trường chứng khoán (TTCK) sau đó vẫn tăng giảm đan xen.

Quy mô dư nợ margin tăng lên mức rất cao

Mặt khác, mặt bằng lãi suất margin tại các công ty chứng khoán đang tăng nhanh. Theo thống kê, Chứng khoán VPS (VPS), Chứng khoán TP. Hồ Chí Minh (HSC) đã tăng mức lãi cho vay margin lên từ 0,1-0,2%/năm và chạm ngưỡng 14%/năm. Trong khi đó, các công ty chứng khoán khác như SSI, TCBS, MBS có mức lãi cho vay margin là 13,5%; VCI ở mức 13%/năm; FPTS ở mức khoảng 12,75%/năm.

Ông Bùi Văn Huy, Phó Giám đốc FIDT nhận xét, mặt bằng lãi suất huy động của hệ thống ngân hàng đang bước vào chu kỳ tăng trở lại sau thời gian dài duy trì ở mức thấp. Từ vùng đáy, lãi suất huy động đã tăng khoảng 1,5–2%, kéo theo áp lực chi phí vốn lan sang TTCK. 

“Nhiều công ty chứng khoán đã điều chỉnh tăng lãi suất margin thêm khoảng 1–2%/năm so với trước đây, đưa mức phổ biến hiện nay lên khoảng 13–14%/năm và xu hướng vẫn còn tiếp diễn”, ông Huy nhấn mạnh.

Trong bối cảnh đó, chuyên gia FIDT cho rằng rủi ro lớn nhất nằm ở quy mô dư nợ margin đã tăng lên mức rất cao. Ước tính dư nợ margin toàn thị trường hiện khoảng 400.000 tỷ đồng, tương đương gần 5% vốn hóa sàn HoSE – mức kỷ lục từ trước tới nay.

Khi lãi suất margin tăng, chi phí sử dụng đòn bẩy của nhà đầu tư cũng gia tăng, buộc nhiều người phải giảm tỷ trọng vay hoặc cắt giảm vị thế, từ đó có thể tạo ra vòng xoáy bán ra khi TTCK bước vào giai đoạn yếu.

Không chỉ vậy, vị chuyên gia FIDT cũng lưu ý đến một xu hướng mang tính cấu trúc trên thị trường. Theo ông, nhiều công ty chứng khoán đang mở rộng hoạt động cung vốn thông qua các hình thức như hợp tác kinh doanh (BCC), đầu tư trái phiếu doanh nghiệp, thậm chí tham gia vào các dự án bất động sản và hạ tầng. Điều này phần nào phản ánh xu hướng “shadow banking”, khi các công ty chứng khoán đảm nhiệm thêm vai trò cung cấp vốn tương tự ngân hàng nhưng trong khuôn khổ hoạt động khác.

“Trong trường hợp TTCK tiếp tục biến động mạnh, áp lực call margin có thể gia tăng và tạo thêm lực cung trong ngắn hạn ”, ông Huy nhận định.

TTCK còn biến động mạnh

Theo giới chuyên môn, diễn biến hiện nay cho thấy TTCK đang ở trạng thái hồi phục kỹ thuật không có nền, khi lực cầu chưa đủ mạnh để hấp thụ nguồn cung, trong khi tâm lý nhà đầu tư vẫn chưa thực sự cải thiện.

Trong ngắn hạn, xu hướng vẫn là điều chỉnh khi tâm lý thận trọng chi phối dòng tiền.

Hiện tại, căng thẳng địa chính trị ở Trung Đông vẫn tiếp diễn và khó dự báo. Giá dầu ở mức cao, trên 100 USD/thùng gây áp lực lên lạm phát, tăng trưởng kinh tế. Điều này khiến cho tâm lý nhà đầu tư cũng kém tích cực.

Tại Việt Nam, lạm phát vẫn đang trong tầm kiểm soát nhờ các chính sách điều hành hợp lý, nhưng đây vẫn là rủi ro đáng chú ý. Kết hợp với áp lực tỷ giá, chính sách tiền tệ của Việt Nam còn rất ít dư địa để nới lỏng thêm.

Bên cạnh đó, sự chênh lệch giữa tăng trưởng huy động vốn và cho vay tại các ngân hàng đang tạo áp lực lên thị trường liên ngân hàng.

Mặt bằng lãi suất huy động cao khiến chi phí vốn tăng, đồng thời nâng chi phí cơ hội khi tham gia TTCK. Kết quả là, dòng tiền có xu hướng tránh các tài sản rủi ro cao như cổ phiếu, chuyển sang các kênh an toàn hơn như trái phiếu chính phủ hoặc tiết kiệm ngân hàng.

Ngoài ra, việc khối ngoại tiếp tục duy trì trạng thái bán ròng cũng là yếu tố tạo áp lực lớn lên TTCK. Trong tuần trước, khối ngoại đã bán ròng 5.865 tỷ đồng trên cả ba sàn giao dịch chứng khoán - mức kỷ lục từ đầu năm 2026.

Tính từ đầu năm, tổng giá trị bán ròng của nhà đầu tư nước ngoài đạt hơn 18.258 tỷ đồng, chủ yếu do lo ngại rủi ro địa chính trị và sự mạnh lên của USD. Điều này khiến VN-Index khó duy trì đà tăng trong ngắn hạn, với các phiên giao dịch gần đây chứng kiến thanh khoản giảm sút.

Về định giá, VN-Index đang giao dịch ở mức P/E dự phóng cho năm 2026 vào khoảng trên 11 lần. So với khu vực châu Á, P/E của Việt Nam nằm ở mức trung bình thấp nếu loại trừ các thị trường phát triển như Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc). Điều này cho thấy, dù có chiết khấu so với đỉnh điểm trước đó, thị trường vẫn chưa hấp dẫn đủ để thu hút dòng tiền lớn trong ngắn hạn.

Gia đình Chủ tịch Hodeco bị ‘call margin’ hơn 2,6 triệu cổ phiếu HDC khi thị giá giảm hơn 50%

Lượng cổ phiếu bị bán giải chấp của gia đình Chủ tịch DIC Corp chiếm 4,3% vốn điều lệ

Theo ông Huỳnh Anh Tuấn, Tổng Giám đốc Chứng khoán VikkiBankS, cuộc xung đột tại Trung Đông có tác động khác biệt so với chiến sự Nga - Ukraine trước đây do ảnh hưởng trực tiếp đến giá dầu, một trong những mặt hàng quan trọng của nền kinh tế toàn cầu.

Ông Tuấn cho rằng khi giá dầu tăng mạnh, giá nhiều loại hàng hóa có thể tăng theo, gây áp lực lạm phát và khiến khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) cắt giảm lãi suất trong thời gian tới trở nên khó khăn hơn.

"Khi lãi suất duy trì ở mức cao, chi phí cơ hội tăng lên sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến TTCK", ông Tuấn phân tích.

CEO VikkiBankS cho rằng trong ngắn hạn, TTCK có thể tiếp tục biến động mạnh theo diễn biến của chiến sự, giá dầu và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Việt Nam là nền kinh tế có độ mở lớn nên khá nhạy cảm với biến động của tỷ giá USD và dòng vốn quốc tế.

Nhìn chung, rủi ro từ áp lực giải chấp margin vẫn hiện hữu khi dư nợ margin toàn thị trường đang ở mức rất cao, nhất là khi triển vọng thị trường trong thời gian tới vẫn phụ thuộc rất lớn vào diễn biến địa chính trị tại Trung Đông.

Chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư duy trì sự thận trọng trong bối cảnh thị trường còn nhiều biến động. Với nhà đầu tư đang nắm giữ cổ phiếu, tỷ trọng danh mục nên duy trì tối đa khoảng 60%, ưu tiên các cổ phiếu có giá vốn thấp, vẫn giữ được xu hướng tăng hoặc thể hiện sức mạnh tương đối tốt khi thị trường điều chỉnh.

Trong khi đó, nhà đầu tư có tỷ trọng tiền mặt cao nên giải ngân từng phần khi thị trường biến động, tập trung vào các doanh nghiệp hưởng lợi từ chính sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, câu chuyện nâng hạng thị trường và các doanh nghiệp được kỳ vọng ghi nhận kết quả kinh doanh tích cực trong năm 2026.

Hải Giang