Tại hội nghị gặp gỡ, đối thoại doanh nghiệp lĩnh vực nuôi trồng, chế biến thủy sản và sản xuất lúa công nghệ cao tổ chức chiều 3/8, các HTX và doanh nghiệp An Giang thống nhất cho rằng sản xuất nhỏ lẻ, phân tán không còn phù hợp và cần sớm được thay thế bằng các chuỗi liên kết quy mô lớn giữa doanh nghiệp, HTX và nông dân.

Chuỗi liên kết quy mô lớn còn “lỏng lẻo”

Ông Phạm Thái Bình, Giám đốc Công ty CP Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An, đánh giá An Giang có lợi thế hàng đầu cả nước về vùng nguyên liệu và điều kiện thổ nhưỡng. Nếu khai thác hiệu quả, địa phương hoàn toàn có thể xuất khẩu khoảng 4 triệu tấn gạo mỗi năm, tương đương kim ngạch khoảng 2,8 tỷ USD.

Nhưng để đạt được con số đó, theo ông Bình, trước hết phải giải quyết rào cản lớn nhất hiện nay là sản xuất nhỏ lẻ, nguyên nhân trực tiếp khiến doanh nghiệp khó xây dựng vùng nguyên liệu ổn định. 

Ông đề nghị đẩy nhanh triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp, đồng thời cho biết Trung An đã xây dựng dự án liên kết sản xuất và thu mua lúa nhưng đến nay vẫn chưa được địa phương phê duyệt, khiến kế hoạch mở rộng liên kết với HTX và nông dân bị chậm lại.

Ở góc độ xây dựng thương hiệu, Anh hùng Lao động Hồ Quang Cua cho rằng vùng lúa tôm của An Giang hội đủ điều kiện để phát triển các dòng gạo chất lượng cao, phát thải thấp.

Các khu vực An Biên, An Minh, U Minh Thượng, Vĩnh Thuận, Giồng Riềng và Hòn Đất đang hình thành vùng nguyên liệu ST25 quy mô lớn, nơi mô hình lúa tôm giúp giảm sử dụng hóa chất, tăng ứng dụng chế phẩm sinh học, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của các thị trường xuất khẩu.

Từ kinh nghiệm bảo hộ thương hiệu ST25 trên thị trường quốc tế, ông Cua đề xuất An Giang quy hoạch các vùng sản xuất tập trung quy mô 200-300 ha, làm cơ sở xây dựng thương hiệu gạo đặc sản gắn với tiêu chuẩn xanh.

Các doanh nghiệp tham dự hội nghị cũng kiến nghị ngành ngân hàng mở rộng nguồn vốn tín dụng trung và dài hạn, để có đủ lực đầu tư cho vùng nguyên liệu và toàn bộ chuỗi giá trị.

_{HTX giữ vai trò trung tâm của chuỗi giá trị}

Thời gian qua, An Giang đã chuyển từ mô hình cánh đồng lớn sang tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, lấy HTX làm đầu mối liên kết giữa doanh nghiệp và nông dân.

Đến nay, toàn tỉnh có 690 HTX nông nghiệp với hơn 43.000 thành viên và 5 liên hiệp HTX; hàng trăm nghìn hecta lúa đã được liên kết sản xuất và tiêu thụ, trong đó gần 7.000 ha tham gia Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao theo chuỗi giá trị, kết hợp chuyển giao kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm.

Vai trò của doanh nghiệp trong chuỗi cũng không dừng ở khâu thu mua. Nhiều đơn vị còn tham gia cung ứng giống, vật tư đầu vào, chuyển giao kỹ thuật và xây dựng thương hiệu.

Hiệu quả của mô hình này thể hiện rõ ở cấp hộ sản xuất. Ông Trần Văn Tâm, nông dân xã Cô Tô, cho biết từ khi tham gia HTX liên kết với doanh nghiệp, gia đình được hỗ trợ giống, vật tư theo hình thức trả chậm và hướng dẫn quy trình canh tác đồng bộ, đầu ra được bao tiêu ổn định. Chi phí sản xuất theo đó giảm khoảng 20-30% mỗi vụ.

Việc đồng bộ hóa quy trình còn giúp nông dân giảm lượng giống gieo sạ, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, vừa tiết kiệm chi phí, vừa giảm phát thải khí nhà kính, đúng định hướng nông nghiệp xanh mà tỉnh đang theo đuổi.

Dù vậy, ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường An Giang, thừa nhận HTX tuy đã trở thành “hạt nhân” của các chuỗi liên kết nhưng vẫn chưa phát huy hết vai trò, do quy mô sản xuất còn phân tán và một số doanh nghiệp chưa thực sự gắn bó lâu dài với vùng nguyên liệu, đúng như chính các doanh nghiệp đã phản ánh tại hội nghị.

Trước những “điểm nghẽn” này, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng khẳng định lúa gạo chất lượng cao và thủy sản tiếp tục là hai ngành hàng chủ lực của địa phương.

Tỉnh sẽ tập trung hoàn thiện hạ tầng giao thông phục vụ các vùng sản xuất tập trung, đẩy nhanh giải quyết thủ tục đất đai, hỗ trợ doanh nghiệp triển khai dự án đầu tư và cải cách thủ tục hành chính.

Đồng thời, An Giang tiếp tục ưu tiên thu hút đầu tư vào các mô hình lúa tôm, nuôi biển công nghệ cao và sản xuất lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp gắn với xây dựng chỉ dẫn địa lý và thương hiệu.

Nếu những cam kết này được thực hiện đúng tiến độ, con số 4 triệu tấn gạo xuất khẩu và 2,8 tỷ USD kim ngạch mà doanh nghiệp đưa ra sẽ không còn là mục tiêu xa vời, mà là phép tính có thể đo được, bắt đầu từ việc tháo gỡ từng nút thắt trong chuỗi liên kết doanh nghiệp - HTX - nông dân.

Hồng Hương