Số lượng công trình xanh tại Việt Nam đang tăng nhanh, nhưng dòng vốn hỗ trợ quá trình chuyển đổi lại chưa theo kịp. Trong tổng dư nợ tín dụng xanh khoảng 828.000 tỷ đồng của toàn ngành ngân hàng, tín dụng dành cho xây dựng mới đạt 24.200 tỷ đồng, chiếm chưa đến 3%.

Sự chênh lệch này cho thấy nghịch lý là doanh nghiệp được thúc đẩy đầu tư công nghệ, vật liệu và công trình phát thải thấp, song nguồn vốn phù hợp để hiện thực hóa các mục tiêu đó vẫn khá hạn hẹp.

Theo Bộ Xây dựng, Việt Nam hiện có hơn 828 công trình được chứng nhận xanh, với tổng diện tích sàn khoảng 20,8 triệu m². Kết quả này đã vượt mục tiêu đề ra, đưa Việt Nam đứng thứ tám trong số 180 quốc gia và vùng lãnh thổ về số lượng công trình được chứng nhận xanh.

Những con số tích cực phản ánh xu hướng xanh hóa đang lan rộng trong ngành xây dựng. Tuy nhiên, phía sau tốc độ gia tăng số công trình được chứng nhận vẫn là hàng loạt trở ngại về chi phí, tiêu chuẩn và khả năng tiếp cận vốn.

Công trình xanh tăng nhanh, doanh nghiệp vẫn loay hoay

Phát biểu tại Diễn đàn Phát triển bền vững ngành Xây dựng Việt Nam 2026 ngày 16/7, Thứ trưởng Bộ Xây dựng Nguyễn Văn Sinh cho biết chuyển đổi xanh đang diễn ra trên nhiều lĩnh vực.

Trong giao thông, đến cuối tháng 5, cả nước có gần 372.000 phương tiện giao thông đường bộ chạy điện, gồm gần 370.000 ô tô điện và hơn 1.500 xe buýt điện.

Ở lĩnh vực xây dựng, nhiều doanh nghiệp đã đưa giải pháp thiết kế xanh, công nghệ tiết kiệm năng lượng và vật liệu phát thải thấp vào dự án, đồng thời tăng cường quản lý vận hành theo hướng bền vững. Vật liệu xây không nung, kính tiết kiệm năng lượng và việc tận dụng tro, xỉ, thạch cao làm nguyên liệu sản xuất đang góp phần thúc đẩy mô hình kinh tế tuần hoàn trong ngành.

Dẫu vậy, chuyển đổi xanh vẫn là một bài toán tốn kém. Chi phí đổi mới công nghệ cao trong khi năng lực huy động vốn của nhiều doanh nghiệp còn hạn chế. Thị trường vẫn quen với các giải pháp truyền thống, khiến sản phẩm và công nghệ xanh gặp khó trong quá trình mở rộng quy mô.

Một nút thắt khác là hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, tiêu chí đánh giá và chứng nhận công trình xanh chưa đồng bộ. Khi chưa có một “thước đo” chung, doanh nghiệp không chỉ lúng túng trong đầu tư mà còn gặp khó khi làm việc với khách hàng, đối tác và tổ chức tín dụng.

Trao đổi với VnBusiness bên lề diễn đàn, ông Nguyễn Quốc Huy, Giám đốc Ban Truyền thông Tổng công ty Viglacera, cho biết doanh nghiệp đang thiếu bộ tiêu chuẩn thống nhất cho công trình xanh, khu công nghiệp xanh và vật liệu xây dựng xanh.

Để đáp ứng yêu cầu của từng thị trường, doanh nghiệp phải tự tìm hiểu và điều chỉnh theo từng bộ tiêu chí khác nhau. Viglacera đã nhiều lần kiến nghị cơ quan quản lý sớm xây dựng một hệ thống tiêu chuẩn chung, qua đó tạo thuận lợi cho hoạt động hợp tác với các đối tác trong và ngoài nước.

Thiếu tiêu chuẩn mới chỉ là một phần của bài toán. Việc đầu tư dây chuyền công nghệ, sử dụng nguyên liệu tái chế và phát triển sản phẩm thân thiện với môi trường đòi hỏi nguồn vốn lớn, trong khi thời gian thu hồi vốn thường không ngắn.

Theo ông Huy, không chỉ Viglacera mà nhiều doanh nghiệp cùng lĩnh vực đều mong muốn được tiếp cận các quỹ hỗ trợ của Chính phủ với lãi suất ưu đãi và thời hạn vay phù hợp. Nếu không có nguồn vốn dài hạn, quá trình chuyển đổi rất dễ dừng ở một số dự án riêng lẻ thay vì trở thành xu hướng trên toàn thị trường.

Chỉ 3% tín dụng xanh đi vào xây dựng

Trong bối cảnh đó, mở rộng tín dụng xanh được xem là chìa khóa để chuyển các cam kết phát triển bền vững thành dự án thực tế.

Bà Nguyễn Thị Thu Hà, Giám đốc Trường Đào tạo cán bộ Agribank, Phó Trưởng ban Chỉ đạo ESG Agribank, cho biết dư nợ tín dụng xanh của toàn ngành ngân hàng hiện đạt khoảng 828.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, lĩnh vực xây dựng mới tiếp cận khoảng 24.200 tỷ đồng, tương đương gần 3%.

“Con số này cho thấy dư địa phát triển tín dụng xanh trong lĩnh vực xây dựng còn rất lớn. Các ngân hàng thương mại cũng đang có nhu cầu gia tăng tỷ trọng cho vay xanh nhằm đáp ứng định hướng phát triển bền vững của ngành ngân hàng và nhu cầu chuyển đổi của doanh nghiệp”, bà Hà nhấn mạnh.

Vấn đề không chỉ nằm ở việc ngân hàng có sẵn sàng cho vay hay không. Khi tiêu chí xác định dự án xanh và khung đánh giá ESG chưa thống nhất, tổ chức tín dụng thiếu cơ sở để thẩm định mức độ “xanh” của dự án, trong khi doanh nghiệp cũng khó chứng minh mình đủ điều kiện tiếp cận vốn ưu đãi.

Những năm gần đây, Chính phủ liên tục hoàn thiện chính sách về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững. Đáng chú ý, Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân đặt ra yêu cầu đa dạng hóa nguồn vốn, nghiên cứu cơ chế hỗ trợ lãi suất và khuyến khích đầu tư vào các dự án xanh, dự án kinh tế tuần hoàn cũng như dự án áp dụng tiêu chuẩn ESG.

Tuy nhiên, để các định hướng này chuyển thành dòng vốn thực tế, các chuyên gia cho rằng cần sớm hoàn thiện tiêu chí nhận diện dự án xanh, khung tiêu chuẩn ESG và cơ chế đánh giá thống nhất. Khi “luật chơi” rõ ràng, doanh nghiệp mới biết phải đáp ứng điều kiện nào, còn ngân hàng có cơ sở để thẩm định, giải ngân và quản lý dòng vốn.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Văn Sinh, chuyển đổi xanh là quá trình lâu dài, đòi hỏi sự phối hợp giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp, tổ chức tài chính, viện nghiên cứu và các đối tác quốc tế.

Bộ Xây dựng sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đồng thời nghiên cứu cơ chế quản lý theo hướng đơn giản hóa thủ tục, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp đầu tư vào công trình và vật liệu xanh.

Việt Lan