Số liệu từ Hải quan Việt Nam cho thấy, 8 tháng đầu năm 2025, kim ngạch xuất khẩu thủy sản đạt 7,34 tỷ USD, tăng 16,7% so với cùng kỳ. Riêng trong tháng 8, con số này đạt 1,12 tỷ USD, mức tăng trưởng đáng chú ý trong bối cảnh thị trường nhiều biến động.

Trong số các mặt hàng, tôm vẫn là sản phẩm chủ lực với doanh thu 2,97 tỷ USD, tăng gần 23%. Đặc biệt, tôm hùm đã trở thành “ngôi sao” khi đạt 536 triệu USD, tăng gần 194%. Ngoài ra, cá tra cũng phục hồi mạnh mẽ với 1,42 tỷ USD, tăng 9,7%, và nhóm nhuyễn thể tăng hơn 20%, đạt gần 649 triệu USD.

Một số doanh nghiệp xuất khẩu tôm hùm cho biết, Trung Quốc vẫn là thị trường chủ lực của mặt hàng này. Dự báo giai đoạn từ nay đến cuối năm lượng xuất khẩu tôm hùm sẽ tiếp tục tăng vì bắt đầu vào mùa cao điểm tiêu thụ tôm hùm trong năm. 

Ngược lại, cá ngừ đạt 633 triệu USD, giảm nhẹ 2,3%, cho thấy phân khúc này đang bất ổn về nguồn cung và thị trường. Trong khi đó, nhóm nhuyễn thể như mực, bạch tuộc, hai mảnh vỏ... lại tăng mạnh với con số hơn 20%, đạt gần 649 triệu USD.

Nhận định về thị trường, bà Lê Hằng - Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) cho hay, CPTPP dẫn đầu với kim ngạch 2,01 tỷ USD, chiếm hơn 27% tổng xuất khẩu. Trung Quốc và Hồng Kông cũng có sự tăng trưởng mạnh mẽ với 1,56 tỷ USD, tăng gần 39%. Mặc dù Mỹ vẫn giữ vị trí thứ 3 với 1,25 tỷ USD, tăng 8,7%, nhưng thị trường này lại là nơi ẩn chứa nhiều rủi ro nhất.

Với đà tăng trưởng hiện tại, theo nhận định của bà Lê Hằng, ngành thủy sản hoàn toàn có khả năng cán mốc 10 tỷ USD trong năm 2025. Tuy nhiên, giai đoạn tiếp theo được dự báo sẽ vô cùng khó khăn.

Bà Hằng chỉ rõ, tại thị trường Mỹ, hàng loạt rào cản đang được dựng lên. Mức thuế đối ứng 20% đã khiến hàng Việt Nam kém cạnh tranh hơn so với các đối thủ như Thái Lan, Indonesia hay Ecuador. Ngành tôm còn đứng trước nguy cơ bị áp thuế chống bán phá giá (CBPG) cao trong đợt rà soát hành chính POR19 sắp tới.

Đáng lo ngại hơn, từ ngày 1/1/2026, Mỹ sẽ chính thức cấm nhập khẩu hải sản từ 12 nghề cá của Việt Nam không được công nhận tương đương theo Luật Bảo vệ Động vật có vú ở biển (MMPA). Quy định này có thể làm ngành thủy sản mất đi hơn 500 triệu USD kim ngạch mỗi năm.

Bên cạnh đó, thẻ vàng IUU vẫn là một vấn đề dai dẳng chưa được gỡ bỏ, cộng thêm các quy định mới về kích thước tối thiểu cá ngừ vằn và cấm trộn lẫn nguyên liệu khiến nhiều doanh nghiệp khó xoay xở nguồn hàng hợp pháp.

Trước viễn cảnh các rào cản thương mại có hiệu lực, dự báo từ nay đến giữa tháng 11/2025, các doanh nghiệp và nhà nhập khẩu Mỹ sẽ đẩy mạnh tích trữ đơn hàng. Điều này có thể tạo ra một đợt bùng nổ tăng trưởng trong tháng 9 và 10.

Tuy nhiên, từ cuối tháng 11, thị trường xuất khẩu được dự báo sẽ chững lại và bước vào một giai đoạn khó khăn. Nếu không có bước đột phá trong việc xử lý các vấn đề về thuế CBPG và MMPA, xuất khẩu thủy sản năm 2026 gần như chắc chắn sẽ sụt giảm, ít nhất là trong nửa đầu năm.

“Trước rủi ro hiện hữu, nhiều doanh nghiệp đã tính đến việc đa dạng hóa thị trường, hướng sang châu Á, Trung Đông và Nam Mỹ. Tuy nhiên, việc mở rộng thị trường là câu chuyện dài hạn, trong khi Mỹ vẫn là thị trường số 1. Vì vậy, dù có những hướng đi mới, sự sụt giảm trong xuất khẩu cuối năm 2025 và năm 2026 gần như khó tránh khỏi”, Phó tổng thư ký VASEP nhận định.

Để giữ vững vị thế, ngành thủy sản cần đẩy nhanh gỡ “thẻ vàng” IUU, đồng thời tìm giải pháp tháo gỡ tại thị trường Mỹ. Nếu không, sau năm 2025 tăng trưởng, ngành có thể đối diện năm 2026 đầy thử thách.

Hồng Hương