Theo báo cáo của Viện Chính sách và Chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn (IPSARD), trong quý I/2016, XK nông sản Việt Nam phục hồi, nhưng giá trị XK lại giảm. XK gạo, cà phê, giảm trên các thị trường lớn và truyền thống như: Đức, Mỹ, Nhật, Bỉ, Nga… XK gạo sang Trung Quốc, Phillipines cũng giảm. XK đồ gỗ, hồ tiêu, hạt điều tăng khá, nhưng chưa bù đắp được sự suy giảm trên.

Không có cú sốc về giá

Ts. Nguyễn Trung Kiên, Trưởng bộ môn Nghiên cứu thị trường và ngành hàng (IPSARD) nhận định, nguyên nhân tăng trưởng âm của ngành nông nghiệp trong quý I là do xâm nhập mặn tại ĐBSCL và Tây Nguyên.

Về tình hình thương mại nông sản, Ts. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn - Viện trưởng IPSARD, nhận định năm 2016, các thị trường có dấu hiệu phục hồi, nhưng chỉ là tăng nhẹ. Sở dĩ như vậy, vì thời gian qua, giá bán một số sản phẩm đã xuống đáy, cho nên hiện nay chúng ta trên đà phục hồi. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất của chúng ta từ nay đến cuối năm là vấn đề khó khăn về thời tiết, thiên tai, nên để có một nguồn cung đáp ứng sẵn sàng cho các nhu cầu thị trường, ngành nông nghiệp Việt Nam phải tìm cách xử lý.

Bên cạnh những cơ hội mang đến thuận lợi cho ngành nông nghiệp Việt Nam, như sản xuất nông nghiệp được dự đoán phục hồi trong nửa cuối năm 2016, Tổ Chức nông lương Liên Hiệp Quốc (FAO) dự báo, trong thời gian tới, giá nông sản sẽ tương đối ổn định, không có cú sốc nào về giá.

Ts. Nguyễn Trung Kiên khẳng định, mặc dù Việt Nam đã ký kết các FTA quan trọng năm 2016, các Hiệp định thương mại tự do (FTAs) vẫn chưa tác động mạnh đến tình hình thương mại nông sản của Việt Nam. Cụ thể, FTA Việt Nam - EU không có tác động về thuế XNK đối với cà phê nhân Việt Nam. Trong khuôn khổ TPP, ngành chăn nuôi Việt Nam có hơn 10 năm chuẩn bị trước khi cam kết cắt giảm thuế quan về 0%.

Trong năm 2016, thị trường ngành hàng nông nghiệp được dự báo sẽ tiếp tục phải đối mặt với những thách thức không nhỏ, khi các nước NK lớn từ châu Âu cảnh báo về tồn dư thuốc BVTV trong hồ tiêu; Indonesia yêu cầu về kiểm dịch thực vật; Trung Quốc quy định nghiêm ngặt hơn đối với mặt hàng cao su tự nhiên NK, thay đổi công thức cao su hỗn hợp.

Với ngành hàng lúa gạo, theo IPSARD, năm 2016, giá gạo được dự báo giảm, do lượng gạo tồn kho tại Trung Quốc, Thái Lan, Ấn Độ vẫn ở mức cao; sản xuất lúa gạo được dự đoán phục hồi trong nửa cuối năm.

Đưa KH-CN vào để nâng khả năng cạnh tranh của hàng nông sản Việt Nam

Rau quả, thủy sản tăng tốc

Không bất lợi như ngành lúa gạo, cà phê, một số ngành hàng được dự báo một tương lai sáng sủa. Chẳng hạn, ngành rau quả Việt Nam được dự báo sẽ hưởng lợi từ căng thẳng trong quan hệ thương mại Trung Quốc - Phillipines. Trung Quốc áp đặt lệnh trừng phạt lên chuối NK từ Phillipines. Hồng Kông (cửa ngõ vào Trung Quốc đại lục) NK đến 70% khối lượng xoài từ Phillipines. Các thị trường khó tính như Nhật Bản, Hoa Kỳ, Australia, NewZealand, Hàn Quốc, EU, Ấn Độ, Chilê... còn rất nhiều dư địa cho tăng trưởng kim ngạch XK nông sản của Việt Nam.

Cùng với rau quả, trái cây, ngành thủy sản được dự báo sẽ khởi sắc. Bà Lê Hằng - Phó Giám đốc Trung tâm Đào tạo và xúc tiến thương mại - VASEP, cho biết XK cá tra sẽ giảm ảnh hưởng của Chương trình thanh tra cá da trơn của USDA và nhu cầu chưa phục hồi. XK tôm vẫn bị ảnh hưởng bởi làn sóng giảm giá biến động tiền tệ nhưng sẽ tăng. Về mặt hàng cá ngừ, nhu cầu đang có xu hướng hồi phục. Dự báo XK năm 2016 có thể đạt hơn 7,12 tỷ USD, tăng 8,4% so với năm 2015.

Để phát triển thị trường các ngành hàng nông sản Việt Nam, các chuyên gia IPSARD khuyến nghị, cần tiếp tục phát triển kinh doanh với các đối tác truyền thống có nhu cầu tiêu thụ tăng trở lại, như lúa gạo là Philippines, Indonesia; hồ tiêu, hạt điều với EU, Mỹ; cao su, rau quả, hạt điều với Trung Quốc; gỗ và các sản phẩm từ gỗ với Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc, EU. Cùng với đó, mở rộng kinh doanh tại các thị trường tiềm năng như thị trường châu Phi và EU (lúa gạo), cao su (Ấn Độ, Malaixia, Mỹ), châu Á (thủy sản)...

Gợi ý giải pháp cho ngành nông nghiệp, Ts. Nguyễn Đỗ Anh Tuấn cho rằng từ nay đến cuối năm, ngành nông nghiệp cần phải khắc phục thiên tai, kiểm soát tốt dịch bệnh để thúc đẩy nguồn cung, đồng thời bảo đảm ATTP để đáp ứng nguồn cầu tốt hơn. Trong trung và dài hạn, phải tái cơ cấu các ngành hàng.

Trong đó, quan trọng là đưa được các nhân tố mới vào trong quá trình sản xuất, như: làm sao thu hút DN tham gia đầu tư vào nông nghiệp. Chính doanh nghiệp là người sẽ kết nối nông dân, đưa KH-CN vào để bảo đảm khả năng cạnh tranh của các ngành hàng nông sản Việt Nam.

Thu Hường