Việt Nam đặt mục tiêu thu hút 40–60 tỷ USD vốn FDI mỗi năm trong giai đoạn 2026–2030, khi dòng vốn toàn cầu tiếp tục dịch chuyển mạnh sang các lĩnh vực công nghệ cao như bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu. Áp lực cạnh tranh không còn nằm ở quy mô thu hút, mà ở chất lượng dòng vốn và giá trị giữ lại trong nền kinh tế.

Giữ lại bao nhiêu giá trị từ FDI?

Vấn đề đặt ra là mức độ Việt Nam có thể tham gia sâu đến đâu trong chuỗi giá trị công nghệ. “FDI vẫn rất quan trọng, nhưng câu hỏi mới là Việt Nam giữ lại được bao nhiêu giá trị trong chuỗi sản xuất đó”. Ts. Chu Thanh Tuấn (Đại học RMIT) đã chỉ ra thách thức cốt lõi của nền kinh tế khi Việt Nam bước vào giai đoạn chuyển dịch sang công nghệ cao.

Việt Nam đang đẩy mạnh thu hút dòng vốn vào bán dẫn, AI và trung tâm dữ liệu. Nhưng trọng tâm không còn là quy mô dự án. Vấn đề nằm ở mức độ tham gia của doanh nghiệp (DN) nội trong các công đoạn tạo giá trị cao. Nếu không mở rộng năng lực này, phần lớn giá trị sẽ tiếp tục nằm ở khâu thiết kế và công nghệ lõi của các tập đoàn quốc tế.

Ts. Chu Thanh Tuấn cho rằng điểm nghẽn hiện nay không nằm ở vốn, mà ở năng lực nội sinh. Trong 5–10 năm tới, đây sẽ là yếu tố quyết định khả năng nâng cấp vị thế của Việt Nam trong chuỗi công nghệ toàn cầu.

FDI vẫn rất quan trọng, nhưng câu hỏi mới là Việt Nam giữ lại được bao nhiêu giá trị trong chuỗi sản xuất đó

Ts. Chu Thanh Tuấn (Đại học RMIT)

Chiến lược bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050 đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành ít nhất 100 DN thiết kế chip, 1 nhà máy chế tạo chip bán dẫn quy mô nhỏ và 10 nhà máy đóng gói, kiểm thử sản phẩm bán dẫn.

Ngành bán dẫn kỳ vọng đạt doanh thu trên 25 tỷ USD/năm; lực lượng nhân sự dự kiến vượt 50.000 kỹ sư và cử nhân trong giai đoạn 2024–2030.

Tuy nhiên, ông Tuấn cảnh báo các mục tiêu này sẽ khó đạt nếu vẫn dựa vào mô hình tăng trưởng truyền thống. Việt Nam cần thoát khỏi lợi thế dựa trên lao động giá rẻ, đất công nghiệp và ưu đãi thuế.

Theo ông, hướng đi đúng cần đi kèm cải cách mạnh hơn ở hệ thống giáo dục đại học, đầu tư nghiên cứu và phát triển (R&D) và bảo vệ sở hữu trí tuệ. Ngoài ra, thị trường vốn cho công nghệ sâu cần được mở rộng. Các cơ chế liên kết giữa doanh nghiệp FDI và DN nội cũng cần chuyển từ hình thức sang thực chất.

“Nếu chỉ thu hút nhà máy, Việt Nam vẫn là điểm đến đầu tư. Nhưng nếu làm chủ nhân lực, dữ liệu, thiết kế và tiêu chuẩn, Việt Nam mới có thể trở thành trung tâm tạo giá trị của khu vực”, ông nói.

Nhận định này phản ánh rõ sự dịch chuyển đang diễn ra trong nền kinh tế. Dòng vốn đang hướng nhiều hơn vào các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ cao.

Trong báo cáo kinh tế vĩ mô cập nhật giữa tháng 6/2026, Bộ phận Phân tích Công ty Chứng khoán Mirae Asset nhận định Việt Nam đang chuyển dịch dần sang công nghệ cao để sẵn sàng cho tương lai số. Trong đó, ngành bán dẫn được đánh giá là lĩnh vực hưởng lợi trực tiếp từ quá trình đa dạng hóa chuỗi cung ứng sản xuất toàn cầu.

Không những vậy, xu hướng dịch chuyển của ngành bán dẫn cũng đang thay đổi theo hướng gia tăng hàm lượng công nghệ. Theo Mirae Asset, dòng vốn đang chuyển mạnh từ các công đoạn gia công thâm dụng lao động (backend) sang những khâu có giá trị gia tăng và hàm lượng công nghệ cao hơn (front-end), tạo động lực tăng trưởng dài hạn cho toàn ngành. Trong xu thế này, Việt Nam đóng vai trò mắt xích chiến lược của chuỗi cung ứng công nghệ mới.

Bán dẫn – dữ liệu: Hạ tầng quyết định cuộc đua công nghệ

Vị thế ngày càng cao trong chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu đang trở thành lực hút mới đối với dòng vốn đầu tư. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang công nghệ cao. Giai đoạn 2026–2030, vốn FDI giải ngân dự kiến đạt 30–40 tỷ USD mỗi năm, phản ánh xu hướng dịch chuyển mạnh của dòng vốn vào các lĩnh vực công nghệ và sản xuất giá trị cao.

Không chỉ bán dẫn, làn sóng đầu tư công nghệ mới còn đang mở rộng sang hạ tầng dữ liệu - lĩnh vực được xem là nền tảng cho sự phát triển của AI và kinh tế số.

Trung tâm dữ liệu được xem là hạ tầng cốt lõi cho cloud, viễn thông và trí tuệ nhân tạo, Mirae Asset ghi nhận. P&S Intelligence dự báo thị trường tăng trưởng bình quân 17,5% mỗi năm trong giai đoạn 2026–2032.

Đà tăng trưởng của thị trường trung tâm dữ liệu mở ra cơ hội cho nhiều DN Việt như Viettel IDC, VNPT, FPT Telecom, CMC Telecom và VNG Cloud. Động lực chính đến từ quá trình chuyển đổi số, sự phát triển của mạng 5G và các quy định ngày càng chặt chẽ về chủ quyền dữ liệu. 

Số hóa đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng đối với hoạt động của DN Việt Nam. Quá trình này giúp nâng cao tính minh bạch, tăng cường kết nối và cải thiện khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Bà Maisie Chong, Giám đốc Khu vực Tài trợ Thương mại & Vốn lưu động ASEAN và Nam Á của Standard Chartered

Sự bùng nổ nhu cầu xử lý và lưu trữ dữ liệu cũng đang làm thay đổi cấu trúc thị trường trung tâm dữ liệu. Theo Mirae Asset, mô hình truyền thống (colocation) dần nhường chỗ cho các trung tâm dữ liệu Hyperscale có quy mô lớn hơn và năng lực xử lý mạnh hơn. Các cơ sở mới được thiết kế để nâng mật độ rack từ mức trung bình 10 kW lên tới 60 kW, đáp ứng nhu cầu vận hành các mô hình AI và máy học quy mô lớn.

Tại Việt Nam, làn sóng mở rộng này đang thu hút dòng vốn từ nhiều nhà vận hành dữ liệu toàn cầu như Telehouse (KDDI Corporation), NTT Global Data Centers và ST Telemedia Global Data Centres. Mirae Asset dự báo tổng công suất điện của các trung tâm dữ liệu tại Việt Nam sẽ tăng từ 221 MW vào tháng 8/2025 lên gần 1.000 MW vào năm 2030. Nhờ đó, phân khúc Cloud/Hyperscale được kỳ vọng trở thành mảng tăng trưởng nhanh nhất của thị trường với tốc độ bình quân 17,6% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2032.

Sự phát triển của hạ tầng dữ liệu không chỉ tạo nền tảng cho AI và kinh tế số, mà còn thúc đẩy quá trình số hóa trong hoạt động của DN Việt. Đây được xem là một trong những điều kiện quan trọng để nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng trước những biến động của thương mại toàn cầu.

Bà Maisie Chong, Giám đốc Khu vực Tài trợ Thương mại & Vốn lưu động ASEAN và Nam Á của Standard Chartered, ghi nhận số hóa đang trở thành yếu tố ngày càng quan trọng đối với hoạt động của DN Việt Nam. Quá trình này giúp nâng cao tính minh bạch, tăng cường kết nối và cải thiện khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường toàn cầu.

Vai trò của số hóa càng được thể hiện rõ trong bối cảnh thương mại toàn cầu nhiều biến động. DN đang phải đối mặt với áp lực từ biến động tỷ giá, chi phí gia tăng và các dòng chảy thương mại ngày càng phức tạp, bà Chong chỉ ra. Điều đó khiến khả năng chống chịu và đa dạng hóa chuỗi cung ứng trở thành những ưu tiên mang tính chiến lược.

Những chuyển động này cho thấy công nghệ mới nổi đang tái định hình cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu, thay vì chỉ hỗ trợ phía sau. Chúng giúp DN tăng tốc độ thích ứng trước biến động thương mại. Với Việt Nam, câu hỏi không nằm ở việc thu hút bao nhiêu vốn công nghệ cao, mà ở việc giữ lại được bao nhiêu giá trị trong chuỗi đó. Và đó mới là thước đo thực sự của chuyển dịch sang công nghệ cao.

                                                                                 Thế Vinh