Tại hội thảo Văn hóa DN và đạo đức kinh doanh ngày 5/12, theo các chuyên gia, từ vụ Khaisilk tới vụ DN dùng người nổi tiếng quảng cáo mỹ phẩm không rõ nguồn gốc, cho thấy đã đến lúc cần có hồi chuông cảnh báo về vấn đề văn hóa DN và đạo đức kinh doanh. 

Doanh nghiệp vì lợi nhuận

Theo ông Võ Trí Thành - chuyên gia kinh tế, văn hóa DN hiện đang có 2 bức tranh đối lập, một bên là DN có văn hóa, đạo đức... Còn một bên là DN chỉ đặt lợi nhuận lên tất cả, bất chấp luân thường đạo lý. Chẳng hạn như vụ Khaisilk, vụ lô mỹ phẩm trị giá 11 tỷ đồng bị cơ quan bắt vì không rõ nguồn gốc. 

Ông Nguyễn Minh Phong - chuyên gia kinh tế, cho biết văn hóa DN còn tồn tại 2 lỗ hổng là thiếu tôn trọng NTD khi thương nhân đưa ra thị trường sản phẩm kém chất lượng, trong khi quản lý nhà nước thì có phần dung túng. Dẫn tới, DN đang lừa dối hóa, gây nên hiểm hoạ tới sức khỏe cộng đồng. 

Thực tế, tình trạng DN cố tình vi phạm quyền lợi NTD còn khá phổ biến, nhất là ở lĩnh vực an toàn thực phẩm (ATTP), an toàn thông tin, chất lượng hàng hóa. Ở Hà Nội trong giai đoạn 2011 - 2016, các cơ quan chức năng kiểm tra hơn 824.000 cơ sở, phát hiện hơn 135.000 cơ sở vi phạm ATTP, xử lý hơn 41.000 vụ, phạt tiền hơn 18.500 cơ sở với tổng số tiền phạt trên 92 tỷ đồng.

Ông Nguyễn Quốc Thịnh - Chủ tịch Hội đồng cố vấn Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, nhận xét nhiều DN đưa ra cam kết sản phẩm dựa trên lợi nhuận của mình, chứ không vì NTD. 

Theo ông Thịnh, trước đây, thương hiệu là một phần của sản phẩm, ngày nay, thực chất thương hiệu là cái bao trùm sản phẩm, sản phẩm là một phần của thương hiệu. Do vậy, đừng bàn tới xây dựng thương hiệu khi sản phẩm không đáp ứng yêu cầu. Muốn phát triển bền vững bắt buộc phải nghĩ tới xây dựng thương hiệu. 

“DN đừng chỉ đau đáu nhìn thấy lợi nhuận. DN phải đưa ra cam kết dựa trên ước muốn của khách hàng, cộng đồng nhưng hãy chỉ đưa ra cam kết khi mình có thể thực hiện được”, ông Thịnh khuyến cáo.

Đặc biệt, liên quan tới vụ Khaisilk vừa qua, ông Thịnh cho rằng nhiều NTD từng nhận sản phẩm như vậy mà không dám lên tiếng. NTD Việt Nam đang còn quá hiền, dẫn đến nhiều DN dễ dàng kinh doanh hàng giả.

Hàng giả rộng đất làm ăn vì NTD Việt Nam đang quá hiền
 

Người tiêu dùng hiền quá

Ông Võ Trí Thành cho biết, ở châu Âu nếu giết lợn mà con lợn không chết ngay, người ta tẩy chay. Hay ở Israel, quả trứng gà mà con gà đẻ “nhân văn” giá cao hơn gà bị ép bắt buộc. Điều này cho thấy xu hướng tiêu dùng trong tương lai là sản xuất hàng hoá cung ứng trong thị trường nếu không nhân văn thì sẽ không tiêu thụ được. 

Tại Việt Nam việc xây dựng văn hóa DN được bàn từ lâu nhưng còn nhiều điều bởi văn hóa tiêu dùng người Việt, một bộ phận NTD vẫn chưa tiêu dùng có trách nhiệm với cộng đồng, môi trường, tài sản trí tuệ của người khác. 

Cùng với đó, theo ông Thịnh, bản thân nhận thức của chính DN Việt Nam về xây dựng văn hóa DN chưa thật sự đầy đủ, chỉ là cam kết, áp đặt chưa tương thích với sự sáng tạo của DN, NTD cũng chưa nhận được giá trị mà sản phẩm của DN cung ứng ra thị trường.

DN đang có văn hóa “bưng bít” trong nội bộ DN, trên áp đặt dưới phải nghe, người lao động trong DN thường biết DN đang làm gian lận nhưng không dám nói.

Trong bối cảnh kinh tế thị trường hiện nay, bảo đảm quyền của NTD không thể trông cậy thụ động và khoán trắng cho DN, mà tùy thuộc ngày càng chặt chẽ vào sự nhận thức đầy đủ, sâu sắc, sự hoàn thiện luật pháp và sự chung tay hành động mạnh mẽ hơn nữa từ phía các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và chính cộng đồng NTD.

Bảo vệ quyền NTD, Nhà nước kiến tạo có vai trò là một nhà tổ chức môi trường kinh doanh để DN cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, tuân thủ nghiêm túc các quy định pháp luật về bảo vệ quyền NTD và coi đó là mục tiêu, động lực cạnh tranh và phát triển bền vững của DN. 

Nói cách khác, cần có cả hệ thống pháp luật, sự đồng bộ và vận hành đầy đủ các thể chế thị trường lành mạnh, cũng như dư luận xã hội tạo áp lực để DN tự nhận thức, điều chỉnh hành vi, xây dựng và thực thi các quy định nội bộ thực sự coi việc bảo đảm quyền của NTD. 

Thy Lê