26 thỏa thuận khác nhau với tổng giá trị 94 tỷ Rand (tương đương 6,5 tỷ USD) đã được hai bên ký kết, nhân chuyến thăm cấp nhà nước lần thứ hai của Chủ tịch Trung Quốc tới Nam Phi, phản ánh khối lượng công việc khổng lồ mà cơ quan hữu quan hai quốc gia đã tích cực hoàn tất trong vài tháng qua.

Cam kết mạnh mẽ của Trung Quốc

Ông Zuma và người đồng cấp Trung Quốc đã dành thời gian thảo luận về những tiến bộ đạt được trong quá trình cùng triển khai “Chương trình chiến lược hợp tác 5 - 10 năm”. Nhiều lĩnh vực hợp tác đã được chọn lựa làm mũi nhọn và gặt hái nhiều thành tựu trong năm 2015, bao gồm: liên kết ngành để thúc đẩy công nghiệp hóa ở Nam Phi; tăng cường hợp tác trong các đặc khu kinh tế; đẩy mạnh hợp tác hàng hải; phát triển cơ sở hạ tầng; hợp tác phát triển nguồn nhân lực và hợp tác về tài chính.

Sau cuộc gặp gỡ với ông Tập và các bộ trưởng hai nước, ông Zuma cho biết: “Chúng tôi nhất trí rằng hai bên có thể và nên làm nhiều hơn nữa để thúc đẩy thương mại và đầu tư… Quan hệ giữa Trung Quốc và Nam Phi đang tốt đẹp hơn bao giờ hết… Chúng tôi đặc biệt tập trung vào quan hệ kinh tế và thương mại”.

Chuyến thăm của ông Tập như một lời bảo đảm với Nam Phi về những cam kết mạnh mẽ từ nền kinh tế lớn thứ 2 thế giới dành cho lục địa nghèo nhất, bất chấp việc Trung Quốc đang trải qua những tháng ngày tăng trưởng đáng thất vọng.

Nhu cầu giảm dần của Trung Quốc đối với dầu mỏ, đồng và quặng sắt của châu Phi đang gây áp lực lên nhiều quốc gia nơi đây. Các nước mạnh về xuất khẩu hàng hóa như Nigeria, Angola, Nam Phi và Zambia đều tăng trưởng chậm và đồng tiền bị mất giá trong năm 2015, khi kim ngạch xuất khẩu sang Trung Quốc - đối tác thương mại lớn nhất của châu Phi - bị sụt giảm. Bộ Thương mại Trung Quốc cho biết đầu tư của nước này vào châu Phi đã giảm 40% trong 6 tháng đầu năm nay.

Trong hai ngày 30/11 và 1/12, tại Zimbabwe - điểm dừng chân đầu tiên trong chuyến công du 4 ngày - Chủ tịch Trung Quốc đã cùng với Tổng thống Zimbabwe Robert Mugabe ký kết hàng loạt thỏa thuận hợp tác, trong đó bao gồm dự án 1 tỷ USD mở rộng nhà máy nhiệt điện do Sinohydro Corp. của Trung Quốc xây dựng.

Còn tại Phủ Chủ tịch Nam Phi ở Pretoria, hôm 2/12, công ty vận hành đường sắt quốc doanh của nước này đã nhận được 2,5 tỷ USD tài trợ để mua đầu máy xe lửa và các thiết bị khác của Trung Quốc.

Trung Quốc và Nam Phi tăng cường thúc đẩy thương mại và đầu tư

Cơ hội quảng bá Nam Phi

Có thể thấy Trung Quốc đang hy vọng chuyển hướng từ việc mua khoáng sản của châu Phi sang cấp tín dụng đầu tư cơ sở hạ tầng tại đây và trông chờ nó sẽ tạo ra lợi nhuận và việc làm cho Trung Quốc.

Tuy nhiên, chiếc lược đó bị đặt nhiều dấu hỏi, bởi tính riêng trong năm 2015, 50% khối lượng công việc kỹ thuật ở châu Phi do các công ty Trung Quốc đảm nhiệm, tức là đã tương đối bão hòa.

Về phía ông Zuma, chuyến thăm của người đồng cấp Trung Quốc là cơ hội tốt để ông quảng bá thêm về Nam Phi như một cửa ngõ kinh doanh của cả châu lục. Việc Nam Phi đang là thành viên của nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) từ năm 2010, cùng với Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, cũng giúp ông Zuma đóng vai trò như một “đại sứ đầu tư” của châu Phi.

Tuy nhiên, mối quan hệ chặt chẽ với những thị trường đang phát triển hàng đầu thế giới cũng tiềm ẩn rủi ro cho nền kinh tế còn nhỏ bé và tương đối yếu ớt của Nam Phi. Nam Phi có quan hệ thương mại với Trung Quốc nhiều hơn với bất kỳ đối tác nào khác và kim ngạch năm 2014 thậm chí còn đạt kỷ lục 60 tỷ USD. Nhưng mặt trái là Nam Phi cũng bị thâm hụt thương mại với Trung Quốc trầm trọng hơn với các đối tác khác, bởi lĩnh vực sản xuất nội địa không thể đọ được máy móc và hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc.

Ông Zuma hy vọng những thỏa thuận mới đạt được hôm 2/12 có thể giúp giải quyết vấn đề thâm hụt, bao gồm cả đặc khu kinh tế mà Trung Quốc hứa sẽ giúp xây dựng ở Nam Phi.

Hùng Anh