Báo cáo cập nhật kết quả kinh doanh ngành ngân hàng quý II/2026 của TCBS Research cho thấy sự chênh lệch đáng kể giữa nhịp độ giải ngân và khả năng thu hút vốn. Tính chung 6 tháng đầu năm, tín dụng toàn hệ thống đã tăng 9,0%, riêng quý II giải ngân thêm 811.000 tỷ đồng, cao gấp 1,7 lần mức tăng của quý trước. Trong khi đó, lượng tiền gửi từ dân cư chỉ tăng 5,5% từ đầu năm, đưa tổng số dư lên 13,4 triệu tỷ đồng.

Việc tiền gửi tăng chậm hơn tín dụng tới 3,5 điểm % được xác định là nguồn gốc của áp lực thanh khoản hiện nay, khi có tới 20/26 ngân hàng ghi nhận tiền gửi tăng không kịp dư nợ. Đáng chú ý, tiền gửi khách hàng dù vẫn là nguồn vốn chủ lực nhưng tỷ trọng trong tổng nguồn vốn đã thu hẹp từ 64,6% xuống 59,8% qua 6 quý gần nhất.

Sự phân hóa diễn ra gay gắt giữa các thành viên thị trường. Ở chiều tăng trưởng, HDBank và VPBank mở rộng tiền gửi mạnh nhất với mức tăng lần lượt 20,2% và 16,7%. Nhóm ngân hàng quốc doanh tăng trưởng chậm hơn hẳn khi VietinBank chỉ tăng 5,4%, Vietcombank tăng 3,4% và BIDV dừng ở 1,7%, dù quy mô tuyệt đối vẫn áp đảo thị trường nhờ nền vốn lớn. Ngược lại, một số nhà băng thậm chí sụt giảm tiền gửi như ACB giảm 1,5%, Eximbank giảm 3,8%, SaigonBank giảm 4,3% và Bac A Bank giảm 5,4%.

Bên cạnh sự suy giảm về quy mô tại nhiều nơi, chất lượng nguồn vốn cũng gặp thách thức khi tiền gửi không kỳ hạn chưa thể hồi phục. Tỷ lệ CASA toàn ngành quý II chỉ đi ngang ở mức 20,2%, giảm so với mức 21,7% hồi cuối năm 2025 và có tới 22 ngân hàng sụt giảm chỉ số này. Techcombank, MB và Vietcombank tiếp tục dẫn đầu về tỷ lệ CASA dù đã giảm so với đầu năm, trong khi Bac A Bank, Nam A Bank, VietABank và Kienlongbank thuộc nhóm thấp nhất với tỷ lệ chỉ từ 3% đến 6%. Việc thiếu hụt nguồn vốn giá rẻ khiến chi phí huy động toàn ngành tăng gần 2 điểm phần trăm sau nửa năm, chạm mức cao nhất kể từ giữa năm 2023.

Nhằm bù đắp khoảng trống do tiền gửi tăng chậm, các ngân hàng gia tăng phụ thuộc vào thị trường vốn. Dư nợ giấy tờ có giá của 26 ngân hàng niêm yết tính đến cuối quý II đạt 1,96 triệu tỷ đồng, tăng 16,7% từ đầu năm, gấp hơn ba lần tốc độ tăng tiền gửi dân cư. Kênh phát hành này hiện chiếm 9,8% tổng huy động toàn hệ thống.

Phần lớn mức tăng 280 nghìn tỷ đồng của toàn ngành tập trung ở bốn đơn vị BIDV, ACB, VPBank và MB. Nhiều nhà băng tư nhân có tỷ trọng giấy tờ có giá vượt trên 20% tổng huy động bao gồm OCB, ACB và Techcombank. Ở khối quốc doanh, BIDV tăng gần 34% số dư phát hành lên 302 nghìn tỷ đồng, mức cao nhất hệ thống, trong khi Vietcombank vẫn duy trì tỷ trọng giấy tờ có giá rất thấp ở mức 1,7% nhờ nguồn tiền gửi dồi dào từ khách hàng và Kho bạc Nhà nước.

Kênh phát hành trái phiếu ngân hàng bùng nổ mạnh từ tháng 6 và chiếm tới 35,6 nghìn tỷ đồng trong tổng số 41 nghìn tỷ đồng trái phiếu doanh nghiệp toàn thị trường vào tháng 7.

Thanh khoản ngân hàng "đảo chiều" khi tiền gửi tăng tốc vượt tín dụng

Tuy nhiên, đây lại là kênh huy động đắt đỏ nhất. Lãi suất phát hành giấy tờ có giá dao động từ 8 -10%/năm, cao hơn từ 3 - 5 điểm % so với chi phí vốn bình quân 4,8% của toàn ngành. Mức chi phí cao này đe dọa trực tiếp đến biên lãi thuần của các đơn vị phụ thuộc nhiều vào giấy tờ có giá như OCB, ACB, Techcombank, MB và VPBank.

Áp lực phát hành dự báo còn tiếp diễn trong nửa cuối năm do nhu cầu vốn tăng theo hạn mức mới, kế hoạch phát hành hơn 75 nghìn tỷ đồng trái phiếu cấp hai mới giải ngân một phần cùng 20 nghìn tỷ đồng trái phiếu ngân hàng đến hạn cần đảo nợ.

Bên cạnh cuộc đua tìm nguồn vốn, đầu ra tín dụng ghi nhận sự chuyển biến mạnh mẽ về cơ cấu ngành nghề và đối tượng khách hàng. Tính chung cả hệ thống, NCB dẫn đầu tốc độ tăng trưởng tín dụng nửa đầu năm với mức tăng 30,7%, theo sát là các ngân hàng được cấp hạn mức tín dụng cao như VPBank tăng 23,2%, HDBank tăng 21,8%, Techcombank tăng 15,2% và MB tăng 13,2%. Khối quốc doanh tăng trưởng ổn định ở mức 5 - 5,5%.

Điểm nổi bật trong cơ cấu giải ngân là dòng tiền hướng mạnh vào lĩnh vực địa ốc. Tín dụng kinh doanh bất động sản tăng 19,8% từ đầu năm, gần gấp đôi mức tăng 10,3% của tổng dư nợ toàn hệ thống. Về quy mô, bốn ngân hàng SHB, BVBank, Techcombank và VPBank chiếm hơn 754.000 tỷ đồng, tương đương 57% tổng dư nợ bất động sản được thống kê.

Về tốc độ, những đơn vị mở rộng mạnh nhất từ nền thấp bao gồm VIB tăng 57,9%, TPBank tăng 54,5%, VPBank tăng 42,6%, MB tăng 38,2% và OCB tăng 31,7%. VPBank và MB cũng là hai đơn vị dẫn đầu về giá trị tăng tuyệt đối đối với dư nợ bất động sản.

Song song với đó, tỷ trọng cho vay cá nhân tại 19 ngân hàng được khảo sát đã giảm từ 44,4% xuống còn 39,5% do nhu cầu mua nhà và vay tiêu dùng chưa khởi sắc. Ngay cả các nhà băng bán lẻ chủ lực cũng chuyển hướng rõ rệt sang mảng doanh nghiệp. Điển hình tại VIB, dư nợ khách hàng cá nhân giảm 2% trong khi cho vay doanh nghiệp tăng 17,8%.

Tương tự, dư nợ doanh nghiệp tại ACB tăng 14,3%, vượt xa mức tăng 5,1% của mảng bán lẻ. Đi cùng xu hướng này, tỷ trọng dư nợ dài hạn toàn ngành tăng lên 33,2%, còn dư nợ ngắn hạn giảm xuống 52,6% nhằm phục vụ các dự án hạ tầng và bất động sản có chu kỳ dài.

Thanh Hoa